
  Cengiz Aytmatov

  DİŞİ KURDUN RÜYALARI

  Tercüme: Refik Özdek

  ÖTÜKEN
 
  YAYIN NO: 216 

  EDEBİ ESERLER: 107

  1. Basım: 1990 

  2. Basım: 1991 

  3. Basım: 1993

  ISBN 975-437-009-5

  ÖTÜKEN NEŞRİYAT A.Ş.

  İstiklal Cd. Ankara Han 99/3 80060 Beyoğlu-İstanbul 

  Tel: (0212) 251 03 50 · Faks: (0212) 251 00 12

  Kapak Düzeni: Nur-Olcay Okan 

  Kapak Baskısı: Birlik Ofset

  Baskı: Özener Matbaası 

  Cilt: Yedigün Mücellithanesi 

  İstanbul -1995
 
  Birinci Bölüm
 
  -1-

  Gündüz hava, dağların güneşe dönük yamaçlarında, bir çocuk nefesi kadar 
yumuşak ve güzeldi. Ama bu hali pek kısa sürdü. Önce, ancak hissedilebilen bir 
yavaşlıkla değişmeye başladı. Sonra, buzullardan bir rüzgar esti. Acelesi olan 
alaca karanlık, yaklaşan gecenin soğuk, gri-mor rengini de ardından 
sürükleyerek, sessizce vadileri, boğazları kaplayıverdi.

  Etraf bembeyazdı. Isık-Göl'ün kıyılarına kadar inen sıradağlar kalın kar 
yığınları altında kaybolmuştu. İki gün önce birden patlak veren ve sonra doğal 
güçlerin karşı gelinmez iradesiyle, büyük bir yangın gibi bir anda ortalığı kasıp 
kavuran bir fırtına getirmişti bu kar yığınlarını. Dağlar, gökyüzü ve bütün dünya, 
yitip gitmişti o müthiş fırtınanın karanlığında. Sonra fırtına dinmiş, her şey 
susmuş ve hava açılmıştı. Ölüler ve dirilerle ilgisini kesen dağlar, şimdi, donup 
kalmış bir sessizlik içinde ve ağır kar boyundurukları altında hareketsiz idiler.
Yalnız, büyük bir helikopterin sürüp giden ve inalla yaklaşan gürültüsü 
bozuyordu sessizliği. Helikopter, günün bu ilerleyen saatinde, Uzun-Çatı 
kanyonundan, Ala-Mengü dağının rüzgarlı yüksek yamaçlarında saçaklanan 
bulutlarla puslanmış soğuk vadisine doğru uçuyordu. Her geçen dakika daha da 
yaklaşarak, homurtusunu arttırarak havayı şişiriyor, sonunda bütün gökyüzünü 
dolduruyor, zorba bir kükreyişle tepelerin, dorukların ve yalnız ses ve ışığın 
ulaşabildiği ebedi kar yığınlarının üzerinden geçiyordu. Uğultusu, vadilere ve 
kayalara çarparak yankılanıyor, büyüyor, karşı gelinmez bir güçle yırtıp 
parçalıyordu gökyüzünü. Tıpkı deprem öncesindeki gibi korkunç bir olayın 
eşiğindeydik sanki...

  Uğultu en yüksek noktasına ulaştığı bir anda olan oldu: Önce helikopterin 
geçtiği yerin aşağısında bulunan ve rüzgarın çıplak bıraktığı dik bir yamaçta, 
hafif bir göçme görüldü. Bazı kayalar ses şoku ile, donmuş parmaklara kan 
yürümesi gibi hafifçe kımıldamış ve hemen durmuştu. Ama az sonra, bu küçük 
sarsıntı, bu oynak arazide daha büyük bazı kayaların kopmalarına, gittikçe artan 
bir hızla yamaçlardan yuvarlanmalarına yetmişti. Yuvarlanan kayalar tozu 
dumana katarak, daha küçük taşları da sürükleyerek iniyorlardı aşağıya. Yamaç 
mermi yağmuruna tutulmuştu sanki. Sarıçalıları, aksöğütleri ezerek, kar 
yığınlarını çökerterek inen kayalar, kurtların barındığı büyük bir kovuğun 
üzerine gelip çarptı. Yarı donmuş bir derenin kenarında bulunan bu kovuğun 
ağzını, yöreye özgü bitkiler örtüyordu.

  İnine taş yağan, çığ düşen dişi kurt Akbar, kovuğun dibine, karanlık dehlize 
doğru kaçtı. Yay gibi fırlamış, sonra durup tüylerini kabartmış, dövüşmeye, 
meçhul düşmanının üzerine atılmaya hazır bir durum almıştı. Karanlıkta ışıltısı 
artan gözlerinde vahşi şimşekler çakıyordu.

  Akbar'ın korkusu boşuna idi. Helikopter ancak, kaçılacak ve saklanacak yeri 
olmayan düz ovada tehlikeli olabilirdi. Düz ovada onun peşini bırakmaz, yetişir, 
vınlaması ile onu sersemletir, iyice yaklaşınca da mitralyöz ateşine tutardı. Bu 
durumda sinecek bir kuytu, sığınacak bir köşe bulamaz, postunu kurtaramazdı. 
Çünkü, kaçan bir yaratığın ayakları altında yer yarılmaz ve onu saklamazdı.
Dağlarda durum başka idi. Kaçmak, tehlike geçinceye kadar saklanmak 
mümkündü. Onun için helikopter korkulacak bir şey olamazdı. Aslında 
dağlar helikopter için de tehlikeliydi. Ama korkunun mantığı yoktur; hele 
bu, daha önce yaşanmış bir korku ise.

  Helikopterin sesi yaklaşınca dişi kurt inlemeye başladı. Bir top gibi büzülerek 
başını ayakları arasına aldı. Sonra sinirleri iyice gevşedi, acı acı uludu, uludu... 
Çaresizdi. Amansız, kör bir korkuya kapılmıştı. Dişlerini hiddetle, aynı zamanda 
umutsuzca gıcırdatarak kovuğun kapısına doğru süründü. O haliyle, kovuğun 
üzerinde homurdanıp duran ve kayaları bile söküp yuvarlayan madeni canavarı 
korkutup kaçırmak ister gibiydi.

  Akbar gebe olduğu için eşi Taşçaynar daha çok dışarıda dolaşıyordu. O sırada 
çalılar arasına sinmişti. Akbarın acı acı uluduğunu duyunca, kalkıp inlerine 
doğru süzüldü.

  Taşçaynar (taş çiğner) adını ona yöredeki çobanlar vermişti. Çünkü çenesi 
taşları çiğneyip ezecek kadar güçlüydü. Taşçaynar, korkma artık, ben geldim 
dercesine, yatıştırıcı bir homurdanma ile dişisine sokuldu. Dişi kurt da sıkı sıkı 
sarılır gibi ona süründü. Yavaş yavaş ürlemeye, homurdanmaya devam 
ediyordu. Gök'ün adaletsizliğine, bilinmeyen bir güce ve belki de korkunç 
kaderine karşı idi bu sızlanışlar, bu yakınmalar. Helikopter Ala-Mengü 
buzulunun gerisinde kaybolup gittiği ve gürültüsü bulutlar arasında boğulup 
duyulmaz olduğu halde, hala bütün vücudu titriyordu. Kendine gelmesi epey 
uzun sürdü.

  Dağlar, sanki kozmik bir huzur çığı ile bir anda yeniden sessizliğe kavuşmuştu. 
Dişi kurt birden karnının büyüdüğünü, orada bir şeylerin canlandığını ve 
kımıldadığını hissetti. Akbar bu hissi, ergin çağının ilk günlerinde, bir sıçrayışta 
büyük bir tavşanı yakaladığı zaman da duymuştu: Tavşanın karnında görünmez 
yaratıkların kımıldadığını anlamış, bu tuhaf olay onu pek şaşırtmış, kulaklarını 
dikip, boğduğu dişi tavşana bir süre kuşku ile bakmıştı. Sonra da, yine kuşkular 
içinde, bu görünmez yaratıklarla, tıpkı kedinin yarı ölü fare ile oynaması gibi 
oynamıştı. -Şimdi, o tür bir canlı ağırlığı kendi karnında hissediyordu. Varlığını 
böylece hissettiği o yaratıklar onun yavruları idi ve her şey uz giderse, on-onbeş 
gün sonra dünyaya geleceklerdi. Ama henüz doğmadıkları için şimdi onun 
vücudunun ayrılmaz bir parçası gibiydiler. Bunun için de, oluşma aşamasındaki 
bilinçaltlarında, annelerinin geçirdiği korku şokunu ve ümitsizliği onlar da 
hissetmişlerdi. Bu onların dış dünya ile, kendilerini bekleyen acı gerçeklerle ilk 
ve dolaylı karşılaşmalarıydı ve analarının acıları ile kıvranıp kımıldamaları 
bundandı. Onlar da korkmuştu ve bu korku onlara analarının kanı ile 
duyurulmuştu.

  Akbar, kendi iradesi dışında oluşan bu yeni olay karşısında, şimdi daha 
kuşkulu idi. Kalbi heyecanla çarpıyor, cesareti, kararlılığı artıyordu: Karnında 
taşıdığı yavruları, herhangi bir tehlikeye karşı ne pahasına olursa olsun 
koruyacaktı. Artık, insan olsun, hayvan olsun, her düşmana tereddütsüz 
saldırabilirdi. Soyunu sopunu, dölünü döşünü koruma içgüdüsü uyanmıştı. 
Şimdiden, doğacak çocuklarını şefkatle okşamak, doğmuşlar gibi memelerini 
ağızlarına vermek ihtiyacı, özlemi içindeydi. Mutlu geleceği duyuran bir önsezi 
idi bu.

  Dişi kurt gözlerini yumdu, sevinçle homurdandı. Karnında, kızaran ve süt 
toplayan memeleri iki sıra halinde kabarmıştı. Dar inin elverdiği ölçüde yavaşça 
ama büyük bir keyifle gerindi. Korkunun yerini mutlu gelecek umudu almış, 
iyice sakinleşmişti. Yeniden Taşçaynar'ın boz yelesine yaslandı. Taşçaynar 
güçlüydü. Kürkü kalın, yumuşak ve sıcaktı. Suskun, mağrur Taşçaynar da dişi 
kurdun hissettiklerini algılamış, içgüdüsüyle onun ana olacağını anlamış, 
heyecanlanmıştı. Kulaklarını dikmiş, büyük ve köşeli başını kaldırmış, 
yuvalarına iyice gömülü kara gözbebeklerinin durgun bakışlarıyla, gölge gibi, 
belli belirsiz bir şeyler görür gibi olmuştu. Soludu, öksürür gibi sesler çıkardı ve 
böylece durumdan memnun olduğunu, mavi gözlü dişisine nazlanmadan, 
homurdanmadan itaat edeceğini; onu koruyacağını anlatmış oldu. Büyük, sıcak 
ve ıslak diliyle Akbar'ın başını, gökmavisi parlak gözlerini ve burnunu yaladı. 
Akbar onun, kan hücumu ile birden yakıcı bir sıcaklık alan, yılan gibi çevik ve 
hızlı hareket eden dilini, şefkatle kendisine uzandığı zaman çok seviyordu. Önce 
biraz aldırışsız görünse de, onun tahrik edici sürtünmelerinden pek hoşlanırdı. 
Bol bol taze et yiyerek karınlarını doyurdukları zaman huzurlu bir şekilde 
dinlenirken de çok seviyordu onun sulanan ve tatlılaşan dilini.

  Bu çiftin kılavuzu, emir vereni, Akbar idi. Avı başlatma görev ve hakkı da ona 
aitti. Taşçaynar ise güvenliği sağlıyordu. Yenilmek bilmeyen gücünü kuvvetini 
ona adamıştı. Yorulmadan, yüksünmeden onun isteklerini sadakatle yerine 
getirirdi. Bu işbölümüne ikisi de tam olarak uyuyorlardı. Birbirlerine 
saygılıydılar. 

  Yalnız bir defa, tuhaf ve beklenmedik bir olay meydana gelmişti: Taşçaynar 
şafak vaktinde yuvadan ayrılmış, geç vakit, başka bir dişi kurdun kokusu 
vücuduna sinmiş olarak dönmüştü. Çok kızışan ve yörede dolaşan, 
kilometrelerce uzaktan erkek kurtları tahrik eden o yabancı dişi, onun da aklını 
başından almıştı. O kokuya dayanamayan Taşçaynar gidip onunla buluşmuş, 
sevişmişti. Akbar, vücuduna yabancı dişi kokusu sinmiş olarak dönen 
Taşçaynar'ı bağışlamamıştı. Ansızın saldırarak omuzunu dişlemiş, yuvadan 
kovmuştu. Günlerce yanına yaklaştırmamıştı o budalayı. Yalvaran ulumalarına 
cevap bile vermemişti. Taşçaynar sanki onun eşi değildi artık. Sanki hiç yoktu. 
Kendisini pohpohlamak, gönlünü almak için yaklaşacak olsa dövüşecekti 
onunla. Bu uzaklardan gelmiş ikilinin boşuna mı başı olmuştu? Taşçaynar 
boşuna mı ayak olmuştu!

  Ama şimdi, Taşçaynar'ın geniş ve sıcak böğründe hırlıyordu. Korkusunu 
paylaştığı ve güven verdiği için ona minnet duyuyor, okşamalarına, 
yalamalarına onun dudaklarını yalayarak karşılık veriyordu. Böylece, elinde 
olmadan arasıra hala titremesi de kesilmişti artık. Şimdi, bütün varlığıyla 
karnında gelişmekte olan yavrularını düşünüyordu. Yuvada tekrar rahatlıkla 
hareket etmeye başladı. Zaten soğuk geceler başlamış, dağlarda pek zorlu geçen 
kış, şimdilik el yordamıyla oralara geliyordu.

  Dişi kurdun korkunç bir şok geçirdiği o gün, işte böyle sona erdi. Karşı 
gelinmez analık içgüdüsüyle o, yalnız kendisi için değil, yakında dünyaya 
gelecek yavruları için de endişelenmiş, korkmuştu. Öbek öbek koruların ardında, 
çığların ve fırtınaların topladığı taş ve ağaç yığınlarının gerisinde, çalılıkların 
ortasında, sarkık kayaların altında derin bir yarık olan bu yeri, onun için yuva 
seçmişlerdi.

  Akbar ve Taşçaynar yörenin yabancısı idiler. Gözleri keskin olanlar, 
görünüşlerinin bile o yöredeki kurtlara benzemediğini hemen anlarlardı. 
Bunların, bozkır kurtlarına özgü açık renkli bir yeleleri vardı. Bu yele, gümüş 
renginde kalın bir örtü gibi boyunlarını sarıyor, sonra omuzbaşlarına ve 
karınlarına iniyordu. Bu bozkurtların ya da boz boyunluların boyları da Isık-Göl 
yaylalarında yaşayan kurtlardan daha büyüktü. Akbar'ı yakından görmeniz 
mümkün olsaydı, gözlerinin parlak mavisine ve yarı saydam oluşuna şaşıp 
kalırdınız. Çünkü böylesi pek nadir görülürdü ve belki de tek örneği Akbar idi.
Yöredeki çobanların dişi kurda verdikleri ilk ad Akdalı (Akcdav) idi. Az sonra 
halkın dilinde bu isim Akbörü ye dönüştü. Daha sonra da ona, en ulu, en büyük 
anlamında Ekber yada Akbar dediler. O zamanlar bunun, çok başka bir 
geleceğin, bir kaderin, bir ayrıcalığın işareti olduğunu kimse anlamamıştı.

  Bir yıl öncesine kadar, boz yeleli bu kurtları bu dağlarda bilen yoktu. Buraya 
gelişlerinden sonra da ortalıkta pek görünmemeye, uzak durmaya devam ettiler. 
Önceleri şurada burada dolaşıyor, daha çok bölge kurtlarının hakim olduğu 
arazinin berisinde, tarafsız bir bölgede konaklıyorlar, o yerlerin efendileriyle, 
başları ile, bir çatışmaya girmekten kaçınıyorlardı. Bazen düz arazideki tarlalara 
ve köylerin yakınına kadar sokuluyor, yiyecek bulmak için baskın yapıyor, 
böylece idare edip gidiyorlardı.

  Akbar, yabancı sürüler arasında onlara boyun eğerek yaşayacak bir yaradılışta 
değildi. Hür ve bağımsız olmayı her şeyden üstün tutardı. Ama, zamana karşı 
gelinemezdi. Ve zaman, yöreye yeni gelen boz kurtlara, güçlerini, üstünlüklerini 
gösterme fırsatı verdi. Birçok amansız dövüşten sonra Isık-Göl dolaylarında 
fethettikleri toprakların kendilerine ait olduğunu kabul ettirdiler. Artık bu 
davetsiz konuklar bölgenin hakimi idiler ve diğer kurtlar onların av sahasına 
girmeye cesaret edemiyorlardı. Şimdi talih onlara gülmüştü. Ama onların bir de 
geçmişi vardı. Eğer hayvanlarda geçmiş zamanı hatırlama duyusu varsa, bunu en 
iyi Akbar hatırlardı. Hafızası kuvvetli ve bütün duyu organları bilenmiş olan 
Akbar, zaman zaman geçmişini hatırlayarak o çok acı olayları yeniden yaşıyor 
gibiydi. Ara sıra, durup dururken homurdanıp inlemesi belki bundandı.

  Şimdi, onların yitirdiği başka bir alemde, uzakta, ucu bucağı olmayan 
Mujunkum bozkırında avlanarak, sayısız sayga sürüsünün peşinde koşarak 
yaşıyorlardı. Sayga denilen bozkır geyikleri veya antilopları da 
hatırlanamayacak kadar eski çağlardan beri orada yaşıyor, bu bölgelerde yetişen 
ve saksavul denilen kuru ağaçcıkları yiyerek besleniyorlardı. Buraların zaman 
kadar eski sakinleriydi onlar. Yorulmak nedir bilmezlerdi. Kısacık 
hortumlarıyla, okyanusta dalgaları pompalayan balinalar gibi havayı adeta hızla 
pompalar, böylece kendi hızlarını daha da arttırır, güneşin doğuşundan batışına 
kadar hiç dinlenmeden koşarlardı. Peşlerinden gelen ezeli ve ayrılmaz 
düşmanları kurtlardan kaçarken rastladıkları başka bir sürüyü, sonra öbür 
sürüleri de ürküttükleri için, kaçan sürü büyür de büyür, bozkırın bütün sürüleri 
panik içinde koşmaya başlar, düzü bayırı aşarak sel gibi akarlardı. Toynakların 
dövdüğü toprak yerinden oynar, şiddetli sağnaklardan önce, toz bulutları ve 
şimşekler arasında uğul uğul yükselen hortumlar gibi, müthiş bir gürültü 
çıkarırlardı. 

  Bu frensiz koşuda, bu ölüm-kalım savaşında, yoğun bir ter kokusu 
da karışırdı havaya. Onları kovalayan, bütün kasları gerilmiş kurtlar, 
sürüyü kuşatır, pusuya düşürmeye çalışırlardı. İlerde, saksavulların arasına 
sinerek pusuya yatmış başka kurtlar beklerdi onları. Bunlar, yakınlarından 
geçen hayvanın üzerine atılır, onunla birlikte yere yuvarlanır, bir anda sayganın 
boğazını dişleyerek kaçamaz hale getirir ve sonra hiç vakit kaybetmeden 
diğerlerini kovalamaya devam ederlerdi. Ama saygalar da kurtların nerelerde 
pusu kuracaklarını bilir, öyle bir yere geldikleri zaman birden yön değiştirirlerdi. 
Koşu ve kargaşa başdöndürücü bir hızla sürüp giderdi. Kaçanlar ve kovalayanlar 
aslında bütün canlıları birbirine bağlayan amansızlık zincirinin birer halkası 
idiler. Bu can pazarında, damarları çatlayıncaya kadar devam eden bu sonsuz 
koşuda, yenmeye, ama yenilmemeye, hayatta kalmaya çalışıyorlardı. Ancak 
Tanrı durdurabilirdi onları.

  Bu hıza ayak uyduramayan, buna dayanamayan, kavga yarışı için yaratılmamış 
olan kurtlardan bazıları, nefesleri kesilip düşüyor, hortum hortum savrulan toz 
bulutu altında yarı ölü yatıyorlardı. 

  Ölmez de ayağa kalkarlarsa, karınlarını doyurmak için, kaçmasını bile 
beceremeyen koyun sürülerine saldırırlardı. Ama, bu defa da başka ve daha 
büyük bir tehlike bekliyordu onları: Koyunların yanında insanlar da vardı. O 
hayvanların hem esiri, hem ilahı olan insanlar!

  İnsanların kendileri yaşıyor, ama başka canlıların, özellikle de onlara bağımlı 
olmadan yaşamak isteyen ve buna hakları olanların yaşamalarını 
istemiyorlardı...

  İnsanlar, ilah-varlık'lar! Mujunkum bozkırında onlar da sayga avlıyordu. Önce 
at sırtında gelmişlerdi buralara. Üzerlerinde deri elbise, ellerinde yay ve ok 
vardı. Sonra ateşli silahlarla geldiler, şimşek gibi çakan ve yıldırım püskürten 
silahlar! 

  Bağrışarak atlarını dörtnala sürüyor ve saygalar her yöne kaçışıyordu. 
Uçsuz bucaksız bozkırın çalılıklarında onları bulup vurmak yine de zordu. Ama 
bir gün, bu ilah-insanlar, arabalarla sürek avı düzenlemeye başladılar. Tıpkı 
kurtlar gibi, antilopları yorgunluktan düşüp bayılıncaya kadar kovalıyor, sonra 
vuruyorlardı. Şu son zamanlarda ise helikopter kullanmaya başladılar. Önce 
havadan sürünün yerini keşfediyor, sonra nişancılar arabalarla oraya hareket 
ediyor, saatte yüz kilometreden fazla hız yaparak saygaların kaçmasını 
engelliyorlardı. Arabalar, helikopterler ve hızlı ateş eden filintalar, Mujunkum 
bozkırındaki denge ve düzeni altüst etmişti...

  Av sürüsünün peşinde koşmaya başladıkları zaman mavi gözlü dişi kurt Akbar 
henüz tam ergenliğe ulaşmamıştı. Gelecekteki eşi Taşçaynar ise ondan biraz 
daha büyüktü. Önce öbür kurtlara ayak uydurmakta biraz güçlük çektiler. 
Yaptıkları şey, yaralı saygaların üzerine atılıp onların işini bitirmekti. Sonra, 
yavaş yavaş, güç ve dirençte, nice tecrübeli kurtları, özellikle de kocamış 
kurtları geride bıraktılar. Her şey tabii gelişim içinde devam etseydi, az sonra 
sürübaşı olacakları kesindi.

  Ama her şey yolunda gitmedi... Hayat şartları yıldan yıla değişiyordu. O bahar 
mevsiminde sayga sürülerinin sayısında büyük bir artış görüldü. Dişilerin 
çoğu iki yavru doğurmuştu. Çünkü geçen sonbaharda, kurtların saldırısı 
başladığı zamanlarda, havalar sıcak ve yağışlı geçmiş, otlar iki defa canlanıp 
yeşermiş, bol besin saygalarda doğumu arttırmıştı. Doğum sırasında, buzların 
çözülmeye başladığı günlerde, saygalar, Mujunkum'un kumlu bölgelerindeki 
kuytulara, kar düşmeyen yerlere sığınırlardı. Kurtlar buralara gelmezdi. Gelseler 
de, kumullarda antilopları yakalamaları mümkün değildi. Ama saygalar bozkırda 
kalabalık sürüler halinde göçe başladıkları zaman kurtlar bu fırsatı kaçırmaz, 
sayısız av yakalarlardı. Tabiat kanunlarına uygun olarak paylarını işte o zaman 
alırlardı.

  Yazın, özellikle en sıcak günlerde, kurtlar antiloplara (saygalara) saldırmaya 
gerek görmezlerdi. Çünkü o dönemde kolayca elde edecekleri başka avlar çoktu: 
Bütün kış uyuyan köstebekler meydana çıkar, bozkırı doldurur, başka 
hayvanların bir yılda yaptıklarını onlar bir yazda yapmak ve geç kaldıkları için 
arayı kapatmak için koşuşur dururlardı. 

  Bu telaşla tehlikeyi unutur, bundan yararlanan kurtlar da paylarına düşeni 
alırlardı.
    
  Her avın bir mevsimi vardı; kışın köstebekleri yakalamak mümkün değildi. 
Yılın bu döneminde kurtların menüsünde başka hayvanlar, kuşlar, özellikle 
keklikler de yer alırdı. Asıl besinleri olan saygaları ise yalnız sonbahardan kış 
sonuna kadar olan dönemde avlarlardı. Olayların bu şekilde akışı değişmiyordu. 
Zaman ve tabiatın ortaya koyduğu bu düzenin sağlam bir mantığı da vardı. 
Mujunkum bozkırında hayatın bir değişmez akışını ancak beklenmedik bir facia 
ya da insanoğlunun işe karışması bozabilirdi.
 
  -2-

  Şafağın ilk ışıklarından az önce hava hafifçe serinlemişti. Şimdi atmosfer daha 
az boğucu idi ve savanın sakinleri nihayet rahat bir nefes alıyorlardı. Ağır ve 
sıkıcı gecenin sona ermesiyle, az sonra tuzlu toprağı kavuran bir sıcakla gelecek 
yeni gün arasındaki bu zaman günün en güzel saatidir. Gökyüzünde dolunay 
büyük bir sarı top gibi parlıyor, tatlı mavi bir ışıkla dünyayı aydınlatıyordu. 
Bozkır her yönde uçsuz bucaksız uzanıyor, yeni yeni açılmaya başlayan ufuk 
yerle göğü birleştiriyordu. Ama, Mujunkum'un sessizliği cansız değildi. 
Yılanlardan başka diğer bütün yaratıklar da bu geçici serinlikten nasiplerini 
almak için koşuşmaktaydılar. 

  En erken uyanan kuşlar ılgın ağaçları arasında kanat çırparak cıvıldaşıyor, 
kirpiler öteye beriye koşuyor, bütün gece öten ağustosböcekleri şimdi 
boğazlarını yırtarcasına bağrışıyor, uyanan köstebekler inlerinden çıkıp yere 
düşen saksavul tanelerini toplamak için harekete geçmeden önce, sağa sola göz 
atıyorlardı. Yassı kafalı, gri renkli büyük bir gecekuşu, tüyleri büyümüş beş 
yavrusunu gezintiye çıkarmış, uçmayı öğretiyordu onlara. Bir çalıdan ötekine 
geçen yavrular, gözden kaybolmak korkusuyla cik cik ötüyorlardı. Yeni günün 
eşiğinde daha birçok hayvan savanı doldurmuştu...
 
  Mevsim yazdı. Saygaları kovalarken yorulmazlıklarını ve Mujunkum'un en 
güçlü çifti olduklarını kanıtlamış olan Akbar ve Taşçaynar'ın birlikte geçirdikleri 
ilk yaz. Yarı çöl olan bu bölgede, öteki hayvanlara göre daha çevik, daha 
yetenekli yaratılmış olmaları onlar için bir şanstı (Hayvanların da az çok şanslı 
doğduklarını kabul etmek gerekir). Tabiat onlara güçlü bir refleks, av sırasında 
işlerine çok yarayan bir sezgi gücü ve bir çeşit strateji duyusu vermişti. Fizik 
bakımından az rastlanır derecede güçlü, hızlı, takiplerde inatçı ve dayanıklı 
idiler.

  Onları büyük avların ve zorlu bir hayatın beklediğini her şey gösteriyordu. 
Şimdilik Mujunkum bozkırını kimseyle paylaşmadan hüküm sürmelerine bir 
engel yoktu. Çünkü o güne kadar insanların düzenledikleri akın ya da baskınlar 
belli zamanlarda ve belli yerlerde oluyordu ve Akbar ile Taşçaynar o güne kadar 
hiç insan görmemişlerdi. Onların, bütün hayvanlarla birlikte, yarın aç kalma 
endişesi duymadan, günü gününe yaşamak gibi bir ayrıcalıkları, ayrıcalık 
değilse bile bir avantajları vardı. Çünkü tabiat onları ileriyi düşünmek 
gibi bir sıkıntıdan kurtarıyor, her şeyi veriyordu.

  Yine de, Mujunkum sakinlerini, görünüşteki bu huzurun ardına gizlenmiş bir 
facia beklemekteydi. Ama aralarından hiçbirinin bundan haberi yoktu. Uçsuz 
bucaksız görünen bu bozkırın Aşağı Asya da bir adacıktan ibaret olduğunu 
hiçbiri bilemezdi. 

  Burası haritalarda sarıya boyanmış tırnak kadar küçük bir yer olarak 
belirleniyordu. Çevresinde ekime açılan topraklar yıldan yıla artıyor, sayısız 
evcil hayvan sürüleri daha da çoğalıyor ve bunlar artezyen kuyuları boyunca 
bozkırda yeni otlaklar arıyorlardı. Ülkede yeni yapılan en büyük gaz boru 
hatlarından biri sayesinde de, sınır boylarındaki yol ve kanal ağları gittikçe 
sıklaşıyordu.

  İnsanlar artan bir hırsla ve gittikçe daha uzun süreler kalarak bölgeyi 
istila ediyorlardı. Mükemmel teknik donanımlarıyla, çarkları, motorları, 
radyo bağlantıları ve yedek su depolarıyla, her çölün, her savanın ve 
özellikle de Mnjunkum'un en uzak köşelerine gidebilirlerdi. Bunlar, keşif yapma 
tutkusu ile yola çıkmış zararsız bilginler değildi. Herkesin yapabileceği işleri 
yapan ve bu işleri bitirmeye çalışan insanlardı. Elbette, bu değerli Mujunkum 
bozkırının sakinleri de insanların iyi ve kötü en kaba faaliyetleri burada 
gösterdiklerini, onları çalıştıranların iyi niyetlerine rağmen, yapanın da bozanın 
da yine onlar olduğunu bilemezlerdi. İnsanların karşılaştıkları güçlükler 
hakkında hiçbir bilgileri yoktu hayvanların. Oysa insanlar düşünen yaratıklar 
olarak ortaya çıkışlarından beri kendilerini daha iyi tanımaya çalışmışlar, ama 
bütün çabalarına rağmen şu soruya bir cevap verememişlerdi: Kötü, hemen 
hemen her defasında, niçin iyi'den daha güçlü olarak ortaya çıkıyor?..

  Mujunkum'daki hayvanlar tabiatlarıyla, içgüdüleriyle ve tecrübeleriyle bu tür 
meselelerle ilgilenecek yaradılışta değillerdi. Zaten şimdiye kadar onların 
yaşama biçimini ciddi şekilde bozan olmamıştı. Bu yarı çöl halinde uzayıp giden 
ovalarda ve kavrulan tepelerde, başka yerlerde bilinmeyen, çeşit çeşit ılgınların 
yetiştiği bu bozkırda, hayatlarının böylece sürüp gitmesini engelleyecek 
hiçbir tehlike yok gibiydi. Yarı ot, gövdeleri taş gibi sert, deniz kabukları 
gibi bükülmüş bu çalıların, kum saksavullarının, dikenlerin ve özellikle de gün 
ışığında olduğu gibi ay ışığında da yaldızlı ve hayaletimsi bir parıltı ile 
çorak bölgeleri süsleyen buğdaysıların varlıkları devam edip gideceğe 
benziyordu. Bu bitkiler arasında, sığ bir suda olduğu gibi yürüyebilirdiniz. 
Köpek iriliğindeki herhangi bir hayvan bu bitkiler arasında dolaşırken 
çevresindeki her şeyi görür ve her şey tarafından görülürdü.

  Akbar ve Taşçaynar işte böyle bir yerde yaşıyorlardı. İlk yavruları burada 
dünyaya gelmişti. Doğurmak ve üremek, hayvan hayatının tabii ve asıl olayı idi. 
O unutulmaz ilkbaharda, Akbar üç yavru doğurmuştu. Yarı kurumuş bir ılgın 
öbeğinin yakınında, gövdesi çürümeye yüz tutmuş ihtiyar bir saksavulun dibinde 
idi yuvaları. Yavrular burada av için ilk sınavlarını geçirebilirlerdi. Şimdilik 
birbirleriyle oynaşırken kolayca devriliyorlardı. 

  Ama kulakları dikleşmişti, düşmeden yürüyebiliyorlardı. Herbirinin 
kendine özgü bir karakteri vardı. Artık sık sık ana babalarıyla geziye de 
çıkabiliyordu.
 
  Onları yuvalarından epeyce uzaklaştıran gezilerden biri az daha bir facia ile 
sonuçlanacaktı. Akbar, bir sabah erkenden bütün aileyi toplayarak bozkırın uzak 
bir bölgesine gitmişti. Orada, özellikle sel yataklarında ve çukur yerlerde bitki 
çoktu. Hele iri boylu, hoş kokulu bazı otlar pek çekiciydi. Bunların aralarında 
polenlerini teneffüs ederek uzun süre dolaşan hayvan çok keyiflenir, oynamak, 
yerlerde yuvarlanmak isteğine kapılırdı. Sonra ayaklarına hafif bir uyuşukluk 
gelir, uyumak isterdi.

  Akbar, ta gençliğinden beri biliyordu bu bölgeyi. Her yıl bir defa, bu sarhoş 
edici bitkilerin çiçeklendiği zaman buraya gelirdi. Bir yandan bölgede yaşayan 
küçük hayvanları avlarken, öte yandan hoş kokular arasında dolaşmak, hafifçe 
sarhoş olmak, bir süre uçar gibi koşmak, sonra da kendinden geçip yatıp uyumak 
çok hoşuna giderdi.

  Bu defa Taşçaynar'dan başka üç yavrusu da vardı yanında. Yavrular uzun 
ayaklarıyla henüz yalpalayarak yürüyorlardı. Ama bu gezilerde, gelecekte sahip 
olacakları toprakları olabildiği kadar yakından ve iyi tanımak zorundaydılar. 
Ana kurdun onları götürdüğü kokulu ova o toprakların sınırındaydı. Oradan 
öteye gitmek tehlikeli olurdu. Çünkü insanlar vardı ötede. Yine oralarda, bazen, 
lokomotiflerin sonbahar rüzgarlarının uğultusunu andıran uzun uzun 
kükremeleri duyulurdu. Kısacası o meçhul yerler kurtlar için tehlikeli bir dünya 
idi. Akbar ailesini işte bu bölgenin kıyısına kadar getirmişti.

  Taşçaynar dişi kurdun peşinden geliyordu. Yavrular sağa sola koşuşarak bazen 
annelerinin önüne geçmek istiyorlardı ama, Akbar buna izin vermiyor, hiçbirinin 
kendi önüne geçmesini istemiyordu.

  Önce kumlu bir yerden geçtiler. Güneş, saksavul öbeklerinin ve pelin 
kümelerinin üzerinden yükselip tepelerine yaklaşıyor, havanın açık ama 
kavurucu olacağını belli ediyordu.

  Akşam üzeri bozkırın ucuna gelmişlerdi. Vaktinde gelmiş sayılırlardı, çünkü 
hava henüz kararmamıştı. O yaz otlar çok büyümüştü ve yetişkin kurtların 
omuzbaşlarına kadar çıkıyorlardı. Bütün gün güneş altında kaldıkları için de, 
tüylü sapların ucundaki çiçekler şiddetli bir koku yayıyordu. Çalılar arasında 
daha da yoğunlaşıyordu bu korku.

  Uzun yolculuktan sonra; Akbar ve Taşçaynar biraz dinlenmek için bir çukura 
uzandılar. Yorulmak bilmeyen yavrular ise, onlarda merak uyandıran her şeye 
yakından bakarak, koklayarak çevrede koşuşmaya devam ettiler. Herhalde 
geceyi de orada geçireceklerdi. Beşinin de karnı aç olduğu için, yağlı yağlı 
köstebekleri ve tavşanları yakalayarak, birçok kuş yuvasını bozarak karınlarını 
doyurmuşlardı. Vadinin ta aşağısında akan bir kaynaktan bol su içerek 
susuzluklarını da gidermişlerdi.

  Ama beklenmedik bir olay onları bu bölgeden süratle uzaklaşmak zorunda 
bıraktı. Geldikleri yöne dönerek ve bütün gece yol yürüyerek yuvalarına 
döndüler.

  Bakın ne gelmişti başlarına: Akbar ve Taşçaynar, birden bire yakınlarında bir 
insan sesi duydukları zaman, çalıların gölgesine uzanmış yatıyorlardı. O kokulu 
otlar yüzünden çakır keyif olmuş, biraz dalgın gibiydiler. İnsanı, önce çukurun 
kenarında oynayan yavru kurtlar görmüşlerdi. Adam hemen hemen çıplaktı. 
Üzerinde sadece bir slip, başında, aslında beyaz olduğu halde ter ve 
yağdan kararmış bir panama şapka, elinde de bir sepet vardı. Sarhoşluk 
veren otların arasında, kendi kendine konuşarak bir o yana bir bu yana 
koşup duruyordu. Doğrusu çok tuhaftı koşması. Kokulu otların en sık 
öbeklerine bir baştan girip öbür baştan çıkıyor, sonra aynı yerleri enlemesine 
katediyor ve bu coşkulu hareketlerinden büyük bir zevk alıyor, eğleniyor 
gibiydi. Yavru kurtlar önce hafifçe ürkmüş, şaşırarak ontarın arasına sinmişlerdi. 
Hiç böyle bir yaratık görmemişlerdi o güne kadar. Ve adam, otların arasında deli 
gibi koşmaya devam ediyordu. 

  Yavruların merakı korkularından üstün geldi ve cesaretlendiler. Otların 
arasında daireler çizerek koşan çıplak vücutlu bu tuhaf hayvanla oynamak 
arzusu uyandı içlerinde. Doğrulup adama sokuldular. İşte bu sırada adam da 
onları gördü. Şaşılacak şey, onları görünce çekineceği, korkacağı yerde, çok 
sevindi ve elini onlara uzatarak konuşmaya başladı:

  -Bakın hele, bakın, kimler var burada! dedi öteki eliyle alnından şıpır şıpır 
akan terleri silerek. Kurt yavruları galiba! Yoksa topaç gibi döndüğüm için 
gözlerim mi karardı, yanlış mı görüyorum? Yoo, yanılmıyorum, üç küçük kurt 
yavrusu! Ne şirin şeyler! Pek de küçük sayılmazlar ha! Ah sevgili hayvancıklar, 
nerden çıkageldiniz, nereye gidiyorsunuz? Ne işiniz var buralarda? 

  Ben gırtlağına kadar çamura batmış bir insanım, ama bozkırın ortasında bu pis 
otların arasında sizin ne işiniz var? Haydi, korkmayın, gelin gelin sevimli 
hayvancıklar!

  Yavru kurtlar henüz pek saftılar ve bu tatlı sese kapıldılar. Küçük kuyruklarını 
sallaya sallaya, neşe ile yere sürüne sürüne adama yaklaştılar. Hiç kuşkusuz 
onunla kovalamaca oynamak istiyorlardı.

  Ama işte o anda, Akbar, yattığı yerden bir ok gibi fırladı. Tehlikeyi anında 
sezmişti. Çıplak vücudu bozkırın batmakta olan güneşiyle pembe pembe 
ışıldayan adamın üzerine, kulakları sağır eden bir kükreyişle atıldı. Bu 
hamlesiyle bir anda onun boğazını yırtması ya da karnını deşmesi hiçtendi. Neye 
uğradığını şaşıran adam bir an kendini kaybetmiş, sonra başını elleri arasına 
alarak olduğ} yere çömelmişti. Onu işte bu hareketi kurlardı. Akbar, o hücum 
anında birden fikir değiştirdi, bir dişlemede yere sereceği bu savunmasız insanın 
üzerinden atlayıp geçti. Bu arada onun korkudan donmuş yüzünü ve gözünü 
yakından görmüş, kokusunu da almıştı. Birden geri dönüp, bu defa aksi yöne, 
yavrularına doğru olmak üzere adamın üzerinden bir kere daha atladı. 

  Yavrularını, kızgın homurtularla azarlayarak ve kuyruklarını ısırarak önüne 
kattı. Bu sırada adamı görür görmez kaslarını gererek atılmaya hazır duruma 
geçen Taşçaynar'a da çarptı ve ona bir ısırık atarak hücumdan vazgeçirdi.
Aile bir anda oradan uzaklaşmış, gözden kaybolmuştu. Zavallı adam başına 
geleni işte o zaman anlamış, olanca hızıyla, ardına bakmadan, nerdeyse soluk 
bile almadan, bozkırdan kaçmaya başlamıştı.

  Akbar ve ailesinin insanla ilk karşılaşmaları işte böyle oldu... Daha sonra neler 
olacağını kim bilebilirdi ki?..

  Güneş, bütün gün acımasız bir şekilde toprağı yakıp kavurduktan sonra, şimdi, 
kızıl ışınlarını yayarak batmak üzereydi. Güneş ve bozkır, iki ebedi varlık, iki 
ebedi değer idiler. Birincisi ikincisinin sınırsız büyüklüğünü ölçüyor ve onu 
aydınlatıyordu. Bozkır göğünün ölçüsü de çaylakların uçuşundan anlaşılıyordu. 
Günün bu alaca karanlığında beyaz kuyruklu birçok çaylak uçuşuyordu 
Mujunkum göklerinde. 

  O yüksekliklerde her zaman hüküm süren serinlikle ve hafifçe kararan 
ama bulutsuz havada görünüşte amaçsız süzülüyorlardı. Birbiri ardından 
daireler çizerek süzülen çaylaklar, her şeyden azade, bu gök ve yerin 
değişmez sonsuzluğunu belirleyen canlı bir sembol idiler sanki. Kanatları 
altında uzayıp giden bozkırı sessizce gözetliyorlardı. Olağanüstü görme 
yetenekleri sayesinde (onlarda işitme duyusu ancak ikinci derecede rol 
oynar) bu mağrur yırtıklar çok uzun süre havada kalabiliyor ve bu gözyaşı 
vadisine ancak yemek ya da uyumak için iniyorlardı.

  Günün bu saatinde, çok yüksekten, ana kurdu, baba kurdu ve üç yavruyu çok 
iyi görebiliyorlardı. Kurt ailesi, parlak buğdaysılar ve ılgınlar arasında bulunan 
bir tepecikte, dillerini sarkıtarak dinlenmekteydiler. Burasını mola için 
seçmişlerdi ve çaylakların onları gözetlediğinden haberleri yoktu. Taşçaynar her 
zamanki duruşundaydı: Yarı uzanmış, ön ayaklarını kavuşturmuş, başı dik. 
Kalın yelesi ve iri gövdesiyle kolayca ayırd ediliyordu. Akbar, eşinin yanında, 
bol tüylü kuyruğunu ayaklarının altına alarak oturmuş, mermerden yontulmuş 
bir heykel gibi duruyordu, İnce, dik ön ayaklarına sağlamca dayanmıştı. 

  Ak göğüslüydü. Memeleri hala hafifçe kabarıktı ama artık karnı düzleşiyor, 
inceliğini, çevikliğini, arka tarafının da güçlü olduğunu belli ediyordu. 
Yavru kurtlar ise her zaman olduğu gibi ana ve babalarının yanında koşuşup 
duruyorlardı. Ana ve babaları onların hareketlerinden endişe duymuyor, rahatsız 
da olmuyorlardı. Hareketlerini hoşgörü ile karşılıyor, ama gözden de ırak 
tutmuyorlardı. Varsın eğlensinlerdi biraz...

  Çaylaklar, rahat uçuşlarına devam ediyor, batmakta olan güneş altında, 
Mujunkum'daki hayatı sessizce seyrediyorlardı... Kurtların bulunduğu yerin 
yakınında, ılgınların sık olduğu bir yerde otlayan bir sayga sürüsü vardı. Onun 
az ötesinde başka bir sürü, onun da ötesinde daha büyük bir sürü rahat rahat 
otlamaktaydılar. Kurtlar karaçaylaklarla ilgilenseydiler, sayga sürülerinin pek 
kalabalık olduğunu anlarlardı. Yarı çöl halindeki bu yerlerde binlerce sayga bir 
aradaydı. Çünkü burada yayılarak otlayacakları güzel otları her zaman 
bulurlardı. Şimdi, yörede az bulunan kaynak başlarına gidip su içmek için akşam 
karanlığının çökmesini ve havanın hafifçe serinlemesini bekliyorlardı. 

  Büyük sürüden ayrılan bazı gruplar su yolunu tutmuşlardı bile. Yol epeyce 
uzundu çünkü.

  Sürülerden biri kurtların bulunduğu küçük tepenin o kadar yakınından geçti ki, 
kurtlar, güneşin son ışıklarıyla parlayan otların arasından, kara boynuzlu, başları 
eğik ama iri gövdeli erkek saygaları kolayca farkediyorlardı. Her zaman 
koşmaya, kaçmaya hazır olan saygalar, havanın direncini azaltmak için başları 
öne eğik olarak yürürlerdi. Tabiat onlara böyle bir yetenek vermişti ve bu 
hayvanların tehlike karşısında en büyük silahları hızları idi. Onları tehdit eden 
hiçbir şey olmadığı zamanlarda bile çok defa koşarak ama düzenli bir şekilde 
hareket eder, kurtlardan başka hiçbir canlıya geçit bırakmazlardı. Bu durumda 
güvenliklerini çok kalabalık oluşları sağlıyordu.

  Koşan saygalar şimdi, kendi kokuları ile de doldurdukları bir toz bulutu 
kaldırarak, Akbar ve ailesinin bulunduğu tepeciğin yakınından geçiyordu. Yavru 
kurtlar tepenin üzerinde sağa sola koşuştular. İçgüdüleriyle hareket ediyor, 
havayı kokluyor, heyecanlanıyorlardı. Bütün duyuları ile tetikteydiler. Henüz 
niçin olduğunu bile anlamadan müthiş gürültünün geldiği tarafa yöneliyor, 
arasından birçok hayvinın büyük bir hızla geçtiğini tahmin ettikleri otlara doğru 
koşma isteği duyuyorlardı içlerinde. Fakat büyükleri aldırış etmiyor, en küçük 
bir harekette bulunmuyorlardı. İsteselerdi iki sıçrayışta sürüye yetişir, onları 
amansız şekilde takip eder, bir ölüm-kalım kovalamacasında, yer gök birbirine 
karışırdı. Keskin bir dönemeçte artık yorgun düşen saygaların üzerine atılır, iki-
üç saygayı boğazlayabilirlerdi. Bu mümkündü, ama bazen saygalara 
yetişemedikleri de olurdu.

  Akbar ve Taşçaynar'an ayaklarına kadar gelen saygalara saldırmak niyetleri 
yoktu ve yerlerinden kımıldamadılar bile. Kendilerine özgü gerekçeleri vardı: O 
gün karınlarını iyice doyurmuşlardı, dolu mide ile bu boğucu sıcakta amansız 
bir koşuya girmek anlamsızdı. En önemlisi de yavruları henüz böyle bir 
kovalama yapacak yaşla değillerdi ve bu yarış onlar için tehlikeli olabilirdi. Eğer 
bu kovalamacada yavrular saygaların gerisinde kalır ve onları yakalayamazlarsa, 
artık cesaretleri kalmaz ye hiçbir zaman büyük av peşine düşmezlerdi. Onlar 
büyük ava ancak kışın katılabilirlerdi. O zaman bir yaşında genç kurtlar olacak, 
güçlerini, dirençlerini göstereceklerdi. Şimdilik, sonu iyi bitmeyebilecek bir 
yarışa girmektense, hiç yerlerinden kımıldamamaları iyi olurdu.

  Akbar, yırtıcılık içgüdüsüyle rahatsızlık vermeye başlayan yavrularının 
yanından azıcık uzaklaşarak yer değiştirdi. Bu arada, su başına doğru koşan 
sayga sürülerinden de gözünü pek ayırmıyordu. Saygalar, gümüş refleli otlar 
arasında vücutları birbirine değerek süzülüyor, bu halleriyle, yumurtlama 
mevsiminde hepsi nehrin yukarısına doğru yüzen bir boy balıkları andırıyorlardı.

  Ana kurdun dikkatli bakışları anlam doluydu: Saygalar varsın bugün 
uzaklaşsınlardı. Büyük av günü artık uzak değildi. Bugüne kadar bozkırda olan 
yine bozkırda kalırdı.

  Yavru kurtlar, her zaman suskun duran Taşçaynar'ı da kendileriyle birlikte 
harekete zorlayarak rahatsız etmeye başlamışlardı.

  Akbar birden kışın geldiğini, bir sabah uyandıklarında uçsuz bucaksız 
toprakların bembeyaz olduğunu görür gibi oldu. Geceleyin yağan kar ancak bir 
gün dayanır, sonra erirdi. İşte bu, kurtlar için ilk büyük avların işaretiydi. O 
zaman onların asıl işi saygaları kovalamak olacaktı: Hafif bir sis alçakları 
kaplayacak, mahzun bir şekilde ağaran otları ve karların altında bükülen ılgınları 
bir de kırağı örtecek, yarı kapalı bir güneş aydınlatacaktı bozkırı. 

  Ana kurt o günleri öylesine belirgin gördü ki sanki soğuk bir hava teneffüs 
ediyormuş, yumuşak tabanı ile karlara basıyormuş gibi ürperdi. Kendi 
yıldızımsı izlerini, büyüyen, güçlenen ve herbiri tabii özelliklerine kavuşmuş 
yavrularının izlerini, onların yanında da Taşçaynarın kocaman izlerini 
görüyordu sanki. Onun tırnakları, yuvalarından başlarını kaldıran yavruların 
gagaları kadar belirgindi. Zaten kurtların ayakları kara iyice gömülür ve kar 
üzerinde en belirgin izleri onlar bırakırdı.

  Taşçaynar büyük, ağır ve güçlüydü. O, ailenin koruyucu gücü, saygaların 
boğazını kesen bıçağı idi. Peşinden yetiştiği hiçbir sayga pençesinden 
kurtulamaz, kızıl kanları beyaz karların üzerine akar, bir kuşun kana boyanmış 
kanatları gibi çırpınırdı. Onun kanı akacaktı ki bir başkasının kanını 
besleyebilsin. Her şey ta başından beri olagelmişti ve başka türlüsü de mümkün 
değildi. Bu olayı yargılayan yoktu. Çünkü mesele suçlu ya da suçsuz, kurban ya 
da cani olmak değildi. Tanrı, bir canlıyı bir başka canlıya yem olarak 
yaratmıştı (Yalnız insanın kaderi değişikti. O, ekmeğini alınteri akıtarak, 
hayvan besleyerek, böylece tabiatı kendi yararına kullanarak yaşamasını da 
bilirdi).

  Mujunkum'un ilk karları üzerindeki ayak izlerinin büyük yıldız biçiminde 
olanlarıyla, onlardan biraz daha küçük olanları, sisli havalarda, ta sık çalılara 
kadar devam edecekti. Rüzgarlı küçük bir vadiye geldiklerinde, kurtlar, 
aralarından bazılarını pusuda bırakarak keşfe çıkacaklardı...

  Akbar, sabırla beklediği an geldiği zaman, karnını, donmuş otlara değecek 
kadar yere alçaltarak, nefes bile almadan yavaşça ilerleyecek, saygalara iyice 
sokulacaktı. O kadar yakınlarına gelecekti ki, onların hiçbir şeyden 
kuşkulanmadan sakin sakin bakışlarını görecekti. Sonra, gölge gibi düşecek, 
atılacaktı üzerlerine. Ve, kurtların beklediği an gelmiş olacaktı!

  Akbar, bu ilk büyük avı, yavruları için ilk büyük deneme, ilk sınav olacak bu 
büyük seferi, gözlerinde öylesine canlandırdı ki, ah çeker gibi, özlem dolu bir 
inilti çıktı ağzından ve kendini olduğu yerde zor tuttu.

  O karlı bozkırda ne kadar güzel ve ne müthiş bir kovalama olacaktı o! Sayga 
sürüleri, havaya kaldırdıkları karların arasında kara bir karık bırakarak 
yangından kaçar gibi kaçacaklardı. İlk saldıran, kovalamayı başlatan, ilk 
sıçrayan Akbar olacaktı. Onun hemen ardından yavruları, kaderin onları bu av 
için doğurttuğu ilk üç yavrusu, sonra yenilmez gücüyle baba Taşçaynar 
geleceklerdi. Bir tek amaçları olacaktı: Saygaları mümkün olduğu kadar süratle 
pusuya düşürmek ve çocuklarına gerekli dersi vermek. Amansız bir takip 
olacaktı bu! Akbar'ın büyük bir özlem duyarak hayal ettiği bu takipte önemli 
olan yakalayacağı kurban değil, avlanma olayının kendisiydi. Bu av yakında 
olacak ve o, rüzgar kanatlı bir kuş gibi uçacaktı saygaların peşinde... Bu onun 
hayatının aslı idi...

  Ana kurt işte bunları hayal ediyordu. Bunlar ona tabiatın, kimbilir belki daha 
yüce bir gücün telkiniydi. Ama gelecekte bu hayalleri defalarca, acılar içinde 
kıvranarak hatırlayacaktı. Bu umutların bedeli gelecekte dökeceği gözyaşları 
olacaktı. Çünkü, hayalden doğan umutlar, genellikle zaman içinde kırılıp 
giderler, temelleri yoktur. Tıpkı köksüz bazı ağaçlar ve çiçekler gibi... 
Hayallerin trayjik kaderi budur. Ama yine de hayalsiz yapamayız. İyiyi ve 
kötüyü tanıyacağımız yolda yürüyebilmek için hayaller gereklidir...

  -3-

  Mujunkum'a kış gelmişti. Bir gün kar yağdı. Bu kurak iklim için oldukça kalın 
bir kar. Her yer bembeyaz oldu. O sabah manzara tertemiz, kıyıları olmayan bir 
okyanus gibi göründü. Coşkun dalgalar birden donmuştu sanki, rüzgar ve onunla 
birlikte devedikenleri durdurak bilmeden, hiçbir engele çarpmadan yuvarlanıp 
gidiyorlardı. Ebedi uzay sessizliği gibi bozkır da sessizdi şimdi. Çünkü sert kum 
nemi emmiş, daha yumuşak olmuştu ve gürültüyü boğuyordu...

  İlk karın düşmesinden az önce, yaban kazları dizi dizi Himalaya'ya doğru 
uçmuşlardı. Kuzey denizlerinden ve nehirlerinden gelen bu kazlar, güneye, 
anayurtları olan İndus ve Brahmaputra'ya gidiyorlardı. Öyle yüksekten uçuyor 
ve öyle bağrışıp çağrışıyorlardı ki, bozkır sakinlerinin kanatları olsaydı hepsi 
onlara karşılık verir ve peşlerine takılıp giderlerdi sanırsınız... Ama her yaratığın 
ayrı bir cenneti vardır. Kazlar kadar yüksekten uçan çaylaklar bile onların 
yolundan çekilmekten başka bir şey yapmadılar.

  Akbar'ın yavruları büyümüştü. Çocukluktan sıyrılmış, hala biraz acemi iseler 
de, güçlü genç kurt olmuşlardı. Dişi kurt onlara birer ad veremezdi. Tanrı'nın 
takdirinin tersine yapamazdı elbet. Ama, koku almada insanlara göre çok 
üstündü. Bu yeteneği ve daha başka farklı duyularla, yavrularını birbirinden 
kolayca ayırıyor, içlerinden herhangi birini ayrı olarak çağırabiliyordu. En 
büyüğünün, Taşçaynar'ınki gibi geniş bir alnı vardı ve ona ad verebilse 
Kocabaş diyebilirdi. İkincisi de boylu boslu idi ve ayakları çok uzundu, iyi bir 
sürücü olabilirdi. 

  Herhalde ona da Hızlı adını verirdi. Üçüncüsüne gelince, o, tıpkı annesi gibi 
mavi gözlü, oyunu çok seven bir dişi idi. Yine annesininki gibi, kasığında beyaz 
bir leke vardı. Akbar en çok onu seviyordu. Ana kurdun gözünde o bir Gözde 
idi. Erginliğe ulaştıktan sonra, nice erkek kurtlar ona sahip olmak için 
birbirleriyle öldüresiye dövüşeceklerdi...

  İlk kar gece yağmış ve yağarken kimse farketmemişti. Sabahleyin uyandıkları 
zaman bir bayram sevinci yaşadılar. Genç kurtlar bilmedikleri bu şeyin 
görünüşü ve kokusu karşısında biraz şaşırdılar. Bu beyaz şey görünümü 
tamamen değiştirmişti. Kar serinliği hoşlarına gitti. Birbirlerini kovalayarak 
çevrede koşmaya başladılar. Sonra da hırıltılar çıkararak, uluyarak zevkle 
yuvarlandılar karın üzerinde. Onlar için kış böyle başladı. Kış sonunda ana 
babalarından ayrılacak, kendi başlarına avlanmak için herbiri bir tarafa 
gidecekti.

  Akşama doğru kar yine yağdı ve ertesi sabah, güneş henüz doğmadığı halde, 
ortalık aydınlanmış gibiydi ve hava gündüz gibi açıktı. Ortalığı bir sessizlik ve 
barış kaplamıştı. Ama, soğuğun da etkisiyle açlıktan karınları kazınıyordu. 
Şimdi büyük ava çıkmanın zamanı gelmişti. Çevreye kulak verdiler. Akbar, 
geyiklerin peşine düşmek için öbür kurtların da gelip kendilerine katılmalarını 
bekliyordu, ama onların hiçbiri görünmüyordu ortalıkta. Hepsi bir işaret 
beklemekteydiler. Kocabaş oturduğu yerde sabırsızlanıyor, kaslarını kasıyor, 
büyük avın güçlüklerini düşünemiyordu henüz. Hızlı da hazırdı. Gözde, ateşli 
ama candan bakışlarını annesinden ayırmıyordu. Aslında onlara hükmeden, emir 
veren açlık idi, midelerinin kazınmasıydı.

  Akbar kararını verip yerinden kalktı ve yavaş yavaş koşmaya başladı. Bütün 
aile düştü peşine. Daha fazla sabredemezlerdi. Her şey, ana kurdun yavruları 
henüz küçükken hayal ettiği gibi başladı. Bozkırda büyük takip mevsimiydi ve 
az sonra kurtlar da büyük sürüler halinde toplanacak, kış sonuna kadar toplu 
olarak avlanacaklardı.

  Akbar ve Taşçaynar yavrularını nihayet büyük sayga avına çıkarmış 
bulunuyorlardı: Bu onlar için ilk çıraklık ve güçlerini gösterecekleri ilk sınav 
olacaktı.

  Yürüyerek, yavaş koşarak, bozkırın engebesine, göre hızlarını ayarlayarak ve 
basılmamış kar üzerinde kendi izlerini bırakarak ilerliyorlardı. Onların gücünün 
ve ortak iradelerinin işaretiydi bu izler. Çalıları geçerek yukarılara tırmandılar, 
gölge gibi süzüldüler. Şimdi her şey onlara, onların şansına bağlıydı...

  Akbar, çevreye göz atmak için yolu üzerindeki bir tümseğe çıktı ve başını 
kaldırarak durdu. Gökmavisi gözlerini uzaklara çevirdi ve havayı kokladı. 
Mujunkum uyanıyordu. Taa uzaklarda, ince sislerin ötesinde, sayısız 
saygalardan oluşan bir sürü otlamaktaydı. Yaşlı saygaların arasında, büyük 
sürüye ilk kez katılan yavru saygalar da vardı. Geçen mevsim saygalar için 
verimli olmuş, çok yavru doğurmuşlardı. Bu durum kurtlar için de iyi bir 
mevsim olacağını gösteriyordu.

  Ana kurt, rüzgara göre hangi açıdan ve yönden saldırırsa daha iyi olacağını 
anlamak için otlu tümsek üzerinde biraz oyalandı. İşte tam bu sırada, fırtınaya, 
boraya benzeyen tuhaf bir uğultu duyuldu yukarılardan. Tamamen yabancısı 
oldukları bu korkunç gürültü gittikçe yaklaşıyor, artıyordu. Taşçaynar koşup 
Akbar'ın yanına gitti. Sonra ikisi birden ürkerek geri çekildiler. Gökyüzünde bir 
şeyler oluyordu. Dev gibi ses çıkaran acayip bir kuş gördüler bozkır 
semalarında. Gagasını yere eğmiş, yanlamasına uçuyordu. Onun biraz ilerisinde 
ilkine benzeyen ikinci bir yaratık daha göründü. Sonra ikisi de uzaklaştılar, 
sesleri azaldı ve görünmez oldular. 

  Helikopterler idi bu acayip kuşlar.

  İki helikopter, ırmakta yüzen balıklar gibi, hiç bir iz bırakmadan 
Mujunkum'dan geçip gitmişlerdi. Bozkırda bir şey değişmedi. Ama bu uçan 
araçlar keşif için gelmişlerdi ve pilotların radyo mesajları dalga dalga yayılmış, 
gözlem sonuçlarını yer belirterek bildirmiş, yerdeki jeplere, kamyonlara 
tutacakları yolu söylemişlerdi...

  Kurtlar, ürküntüleri geçtikten sonra helikopterleri hemen unuttular ve 
saygaların otladığı yere doğru ilerlemeye devam ettiler. Bütün bölge 
sakinlerinin, nerdeyse tek tek sayıldığından, bulundukları yerlerin harita 
üzerinde küçük karelerle belirtildiğinden, toplu şekilde imhalarının 
programlandığından, onları mahvedecek birçok motorlu aracın kendilerine 
doğru yaklaşmakta olduğundan, hiç mi hiç haberleri yoktu.

  İnsanların, kendi beslenme programlarını uygulamak için onların en sevdikleri 
av hayvanlarını toptan öldüreceklerini, bunun için sabırsızlandıklarını nereden 
bileceklerdi? Beş yıllık planın son üç ayına girdikleri halde bu bölge insanlarının 
durumu hiç de iyi değildi. Plan hedeflerinin çok gerisinde kalmışlardı ve yerel 
yönetimin açıkgöz memurlarından biri Mujunkum'daki tabii kaynaklara 
başvurulmasını teklif etmişti. Bu dahiyane fikre göre önemli olan, etin 
kalitesi değil, miktarı idi. Bu teklif, halk nazarında, ciddi ciddi 
sorgulamalar karşısında, utanılacak duruma düşmekten, aşağılanmaktan 
kurtulmak için tek çıkar yol olarak görünmüştü.

  Bozkır kurtları, yerel yönetimlerin telefon üstüne telefon emri aldıklarını, 
onlardan plan hedeflerinin gerçekleşmesi için ne pahasına olursa olsun et 
bulmaları istendiğini nasıl bilebilirlerdi? 

  Çok geride kaldınız, tembellik ediyorsunuz, yakında yeni beş yıllık plan 
yapılacak, işçilere ne diyeceğiz? Plan nerde kaldı, et nerde? Mutlaka 
yapılması gereken bir iştir bu! diyordu merkezdekiler. Yerel organlar da cevap 
veriyordu:

  Ne pahasına olursa olsun planda öngörülen işler yapılacak, on gün içinde sonuç 
alınacaktır, yeterli kaynaklarımız vardır, tedbir alınmıştır... 

  Kurtlar, Akbarın rehberliğinde, tehlikeden habersiz, yanlardan 
dolanarak, karlara usulca basarak, görünmeden saygalara sokuluyorlardı. Az 
sonra, kaskatı donmuş otların arasına, hücumu başlatacakları yere gelip sindiler. 
Şimdi onlar da uzaktan kara çalılara benziyorlardı. Kendileri görünmeden her 
şeyi görebilirlerdi buradan. Dünya dünya olalıberi renkleri değişmeyen büyük 
bir sayga sürüsü, sırtları kara, karınları beyaz olan bu geyik türleri, ılgın 
ağaçlarıyla kaplı büyük vadide otlamaktaydılar. Kendilerini bekleyen tehlikeden 
habersiz, toz halindeki bir karla örtülü ağaçcıkların ince dallarını iştahla 
yutuyorlardı.

  Akbar hala bekliyordu. Güçlerini konsantre etmeleri, en uygun anda hepsinin 
birden fırlaması için bu bekleyiş gerekliydi. Bundan sonraki manevraları 
amansız takibin kendisi tayin edecekti. Genç kurtlar sabırsızlanıyor, sinirli bir 
şekilde kuyruklarını sallıyor, kulaklarını dikiyor, genel olarak çok sakin olan 
Taşçaynar bile, bir an önce keskin dişlerini avının boğazına geçirmek için 
yerinde duramıyordu. Ama dişi kurt hala emir vermiyor, başarı şansını arttırmak 
için en uygun anı kolluyordu.
 
  Birden, gök gürlemesini andıran sesleriyle helikopterler çıkageldi. Bu defa 
alçaktan ve çok hızlı uçuyor, dosdoğru sayga sürüsünün üzerine geliyorlardı. Bu 
canavarların üzerlerine doğru gelmesi onları şaşkına çevirdi ve bozgun halinde 
kaçmaya başladılar: Olay, başdöndürücü bir hızla gelişiyordu. Yüzlerce sayga 
paniğe kapılarak sürübaşlarına bakmadan ve hangi yöne gideceklerini bilemeden 
rastgele koşuyorlardı. Kimseye zarar vermeyen bu hayvanların gökten gelen bir 
hücuma karşı koyacak halleri yoktu.

  Helikopterler, istedikleri paniği meydana getirdikten sonra alçak uçuşla 
saygaları yakınlardaki başka bir sürüye doğru sürdüler. Sonra, bunları da 
sürüden sürüye koşturarak birleştirdiler. Şimdi önlerinde gittikçe büyüyen 
dalgalar halindeydi şaşkın saygalar.

  Sakinlerinin üzerine çöken böyle bir felaketi o güne kadar hiç görmeyen 
Mujunkum bozkırı cehenneme dönmüştü. Yalnız saygalar değildi felakete 
uğrayanlar. Onların ayrılmaz yoldaşları ve aynı zamanda ebedi düşmanları da 
aynı durumdaydılar.

  Akbar ve ailesi helikopterlerin baskını ile karşılaşır karşılaşmaz önce otların 
arasına sindiler, sonra korkuya kapılarak bu lanetlenmiş yerden olabildiği kadar 
uzaklaşmak için fırladılar. Kurtulmak için çok uzaklara kaçmalı, tehlikeden 
koruyan bir sığınak bulmalıydılar. Ama, kaderleri başkaymış. Hücum noktasını 
henüz terketmişlerdi ki korkunç bir gürültü ile yer sarsıldı: Sayısız denecek 
kadar çok sayga onların peşinden bulut gibi, fırtına gibi ve korkunç bir hızla 
geliyordu. Helikopterler sürüyordu onları bu yöne. Kurtlar uzaklaşacak zamanı 
bulamadılar. Bir an durmaları mahvolmaları için yeterdi. Korkunç bir hızla 
peşlerinden akan o kalabalığın ayakları altında ezilir giderlerdi. Hiç kimse 
durduramazdı o hızla koşan saygaları. Yalnız, korkunun uyardığı bir refleks, 
onları bir anda ezilip yok olmaktan kurtardı: Koşmaktan vazgeçip yavaşlamak 
yerine hızlarını arttırmışlardı. Böylece, bu çılgın yarışın içinde buldular 
kendilerini. Akıl alacak bir şey değildi bu. Çünkü avlayanla avlanan, kurtlarla 
onların az önce parçalamak için üzerlerine atıldıkları saygalar birleşmişlerdi. 
Şimdi, hepsini tehdit eden o korkunç tehlikeden yanyana kaçıyorlardı ve bu 
acımasız kader karşısında eşit durumdaydılar. 

  Mujunkum bozkırı o güne kadar, en büyük yangınlarda bile, kurtlarla 
geyiklerin böyle yanyana, tek sürü halinde kaçtıklarını hiç görmemişti.
Akbar, birkaç defa fırlayıp o büyük dalganın dışına çıkmak istedi ama 
çıkamadı. Azıcık geride kalacak olsa, etrafını dolduran saygaların ayakları 
altında ezilecekti. Bu Malstrom burgacında kurtlar az çok gruplarını 
koruyorlardı ve ana kurt gözucuyla, korkudan gözleri fırlamış yavrularının
sürünün içinde koşmaya devam ettiklerini görüyordu. Onları takipte en çok 
zorlanan, güçlük çeken Gözde idi ve her geçen dakika gücünü iyice 
yitiriyordu. Kocabaş ve Hızlı'nın yanında Taşçaynar koşuyordu. Mujunkum'un 
bıçkını, bütün bozkıra dehşet salan Taşçaynar da panik içindeydi.

  Dişi kurdun hayalleri sönüp gidiyordu: Daha ilk avlamada -saygalarla 
birlikte onlar da kaçıyor, sele kapılmış çöpler gibi akıp gidiyorlardı... Önce 
Gözde can verdi. Gücünü yitirip düşünce korkunç bir çığlık attı, sonra bu çığlık, 
toprağı döven binlerce toynak altında boğulup gitti...

  Hayvanları kışkışlayan helikopterler sürünün iki yanında uçarak telsizle 
haberleşiyor, işlerini ustaca yapıyorlardı. Sürünün dağılmasını önlüyor, gittikçe 
artan bir çılgınlıkla daha hızla koşmaya mecbur ediyorlardı. Aşağıda, 
dinleyicileri kulaklarına geçirmiş görevliler durmadan konuşuyorlardı: Yirmiyi 
arıyorum, Yirmi! Yirmi, duyuyor musun? Biraz daha sür aynı yöne, haydi sür!
Pilotlar, karlı bozkırda kudurmuş dalgalar gibi akan geyikleri çok 
iyi görüyor ve aşağıdakilere cevap veriyorlardı: Alo, Yirmi... Yirmi 
konuşuyor! Tam gaz gidiyorum! Heey, şuraya bakın! Sürüde kurtlar da var! 
Ne matrak! Haydi yaramazlar, işiniz bitik artık!.

  Pilotlar neşe içinde hayvanları sürmeye, onları iyice bitkin hale düşürmeye, 
böylece aldıkları emri yerine getirmeye devam ediyorlardı. Hesapları da doğru 
çıkmıştı.

  Saygalar geniş bir düzlüğe çıktıkları zaman avcıların, daha doğrusu kasapların 
önüne düştüler. Zaten helikopterlerin görevi de bu idi. Bu kasaplar, açık 
jeepleriyle derhal saygaların içine dalıp makineli tüfekle yaylım ateşini 
başlaltılar. Nişan almaya bile gerek görmeden aralıksız ateş ediyor, ot biçer gibi, 
sıra sıra yere seriyorlardı hayvanları. Peşlerinden gelen römorklu kamyonlardan 
atlayan adamlar da çok ucuza mal edilen bu bol ürünü vakit geçirmeden 
devşirmeye başladılar. İşlerini süratle yapan güçlü kuvvetli adamlardı bunlar. 
Hala canlı olan saygaların işini hemen bitiriyor, bazen koşup yaralıları 
yakalıyorlardı. Ama hiç durmadan asıl yaptıkları iş, onları kanlı bacaklarından 
tutup römorklara yüklemekti. Korkunç bir manzaraydı. O güne kadar sakin bir 
hayat yaşamış olan bozkır, şimdi, çok kanlı, çok korkunç bir şekilde, kamyonlar 
dolusu sayga vererek bunun bedelini ödüyordu ilahlara.

  Katliam devam ediyordu. Jeepler yorgun sürünün içine dalıyor, bu araçların 
geçtiği yerlerin iki yanı yere serilmiş avlarla doluyordu. Terör uç noktasına 
varmış, kıyamet kopmuştu sanki. Akbar, müthiş patlamalardan sağır olmuştu, 
bütün dünya sağır olmuştu, kaos sürüyordu. Sessiz ışınlarını bozkıra salan güneş 
bile bu çılgın avın kurbanı olmuş gibi selameti kaçışta buluyordu. Mujunkum'un 
üzerinde dolanıp duran helikopterlerin de gürültüsü duyulmuyordu. Onlar sessiz 
dev çaylaklar gibiydiler gökyüzünde... Katillerin araçlardan yaptıkları yaylım 
ateş kaçırmıştı sanki onları yükseklere.

  Saygalar çıldırmış, büyük seslerin yok olduğu bir aleme atılıyor, sonra, sağır 
edici kurşunların altında kanlarını akıtarak, ralantiye geçmişler gibi, usulca yere 
düşüyorlardı. Dünyanın sonunu andıran bu sessizlikte, dişi kurt birden bir insan 
yüzü gördü. O kadar yakınında ve o kadar korkutucu idi ki, az daha kendisini 
hemen yanından geçen jeepin altına alacaktı... Adam ön tarafta oturuyordu ve 
yüzüne rüzgarlık taktığı için kırmızı-mavi renkte görünüyordu. Kara ağzına bir 
mikrofon dayamış, araçtan biraz öne sarkmış, bağırıp duruyordu. Akbar onun ne 
söylediğini anlayamazdı tabii. Herhalde bu adam, avı yönetiyordu. Dişi kurdun 
kulağı o müthiş gürültüden sağır gibi olmasaydı ve insanların dilini anlasaydı, 
onun şu sözleri kustuğunu duyacaktı: Sürünün ortasına değil, yanlarına ateş 
edin! Yanlarına ateş edin, sersemler!

  Adam, vurulup devrilen saygaların, sürünün ayakta kalanları tarafından 
çiğnenip parçalanmasından korkuyordu. Adam birden, arabanın çok yakınında 
ve saygaların arasında bir kurdun koştuğunu, sonra onu başka kurtların da takip 
ettiğini farketti. Ani bir hareketle ve kötü bir etki bırakan gür bir sesle bir şeyler 
söyledikten sonra, hoparlörü bırakıp tüfeğini kaptı ve nişan aldı. Akbar 
çaresizdi. Siperlikli adamın kendine nişan alacağını da anlayamadı. Bu çılgın 
koşuda ne uzaklaşabilir ne de olduğu yerde durabilirdi. Adam hala nişan 
alıyordu ve onu kurtaran da belki bu gecikme oldu. Birden ayakları dibinde bir 
şey patladı ve yere yuvarlandı, ama ezilmemek için hemen kalktı. An kadar kısa 
bir süre sonra da, yavrularının en irisi olan Kocabaş'ın yerden havaya fırladığını, 
sonra kanlar içinde usulca karnı üzerine düştüğünü, çırpındığını gördü. Kocabaş 
belki can havliyle bir de çığlık atmıştı ama Akbar onu duymadı. Yalnız, adamın 
silahını indirip, büyük bir kahramanlık yapmış gibi elini havaya kaldırdığını 
gördü.

  Dişi kurt yavrusunun cansız vücudu üzerinden atladı, ama aynı anda av 
gürültüsünü yeniden duydu. Ardsız aralıksız patlamalar, arabaların keskin 
klaksonları, insanların haykırışları, can çekişen saygaların hırıltıları, 
helikopterlerin uğultuları birbirine karışıyordu. Birçok sayga yere yuvarlanıp 
kalıyor, ayaklarını havaya dikip çırpınıyor, kaçanların soluğu kesiliyor, yürekleri 
dayanamıyordu artık. Toplayıcılar ellerindeki kocaman bıçaklarla hayvanların 
boğazını kesiyor ve hayvan son nefesini vermeden kaldırıp kamyona atıyorlardı. 
Kana bulanan bu adamların görünüşleri de korkunçtu...

  Keskin bir göz uzaydan dünyamıza baksaydı, neler olup bittiğini görür, 
Mujunkum'u ağlatan, yakıp yıkan, mahveden o av faciasını seyreder, ama daha 
sonra olacakları bu tabiatüstü gözlemci bile göremez, anlayamazdı...
 
  Katliam, kaçan ve kovalayanların enerjilerini tüketmesinden, akşam 
karanlığının bozkıra çökmesinden sonra durdu. Ama hemen ertesi sabah, 
helikopterler üslerinden benzin alıp döndükleri zaman tekrar başlayacaktı. 
Organizatörler bu avı üç dört gün daha sürdürmek niyetindeydiler: Havadan 
yapılan gözlemlere göre, yöneticilerin el atılmamış mahalli kaynaklar diye 
adlandırdıkları pek çok sürü vardı. Bunlar Mujunkum'un batısında, en kumlu 
bölgelerde olmalıydılar. Madem ki böylesine zengin kaynaklar vardı, bunları da 
bir an önce beş yıllık plana sokmalıydılar. Bu, bölgenin yararına olacaktı. 
Mujunkum seferini gerçekleştiren resmi görüş buydu. Ama çok iyi bilinir ki her 
resmi görüşün ardında, olayların yarattığı bazı özel sebepler bulunur. Bu 
sebepler, bu durumlar da her zaman insan faktörüne dayanır. Oysa insanlar 
kendi çıkarlarına, kendi hırslarına, kendi kusur ve erdemlerine göre hareket 
ederler. Bu açıdan bakınca, büyük bozkırın uğradığı faciayı bir istisna 
sayamayız. Mujunkum geceleyin, isteyerek ya da istemeyerek, bu katliamı 
yapanları da barındıracaktı.
 
  Grupta sağ kalanlar yalnız Akbar ve Taşçaynar idi. Av sahasından olabildiği 
kadar uzaklaşmak için bozkırda koşmaya devam ettiler. Çok zor hareket 
ediyorlardı. Karınları, apış araları, hemen hemen bütün kürkleri çamur, ayakları 
ise kan içindeydi. Bitiktiler. Yanıyorlardı sanki. Attıkları her adım dayanılmaz 
acılar veriyordu onlara. Tek istedikleri şey sığınaklarına ulaşmak, beklenmedik 
bir zamanda, beklenmedik bir şekilde üzerlerine çöken bu felaketi unutmak için 
biraz uyumaktı.

  Fakat bu hayalleri de boşa çıktı. Yuvalarının bulunduğu mağaraya yaklaştıkları 
zaman yeniden karşılaştılar insanlarla. İnlerinin yanında, bodur ılgınların 
arasında büyük bir kamyon vardı. Kamyonun çevresindeki insanların sesleri 
yankılanıyordu karanlıkta.

  Kurtlar bir an duraladılar, sonra sessizce yollarını değiştirip bozkıra doğru 
koşmaya devam ettiler. Tam bu sırada, rastlantı eseri, kamyonun farları yandı ve 
güçlü ışık füzeleri karanlığı yırttı. Işığın uzandığı yön onların gittiği yön değildi 
ama, iki hayvanın yeniden korkuya kapılmaları için yetiyordu. Sekerek, 
topallayarak ama dosdoğru koştular. Akbar'ın ön ayakları onu taşıyamayacak 
kadar halsizdi ve dişi kurt iyice topallıyor, ayaklarını soğutmak için karlı yerlere 
basıyor, silikleşen tabanları ile kar kalıntıları üzerinde izler bırakıyordu. 
Yavruları ölmüştü. İnsanlar işgal ettiği için inini de terketmek zorunda 
kalmıştı...
 
  Şoförü de sayarsak altı kişiydiler: İş icabı bir araya gelmiş, ölü hayvan 
toplayıcısı altı kişi. Sabahleyin çok erken saatlerde işe başlayabilmek için geceyi 
bozkırda geçiriyorlardı. İş karlıydı: Hayvan başına elli kopik. Üç kamyonu tıka 
basa doldurdukları halde vurulan veya ayakları altında kalıp ölen daha pek çok 
sayga vardı. Şafakta bu hayvanları toplayacak, kamyona dolduracak, sonra da 
daha ileride bulunan koca römorklara taşıyacaklardı. Hayvan ölülerini 
Mujunkum'dan çıkaracak olan örtülü yüksek römorklar özel olarak bu iş için 
hazırlanmışlardı.

  O akşam dolunay vardı ve ufukta çok erken göründü. Hala yer yer karlı olan ve 
gökmavisine çalan bozkırın her yerinden görünüyordu dolunay. Ay ışığı bazen 
küçük tepeleri, dereleri, ağaççıkları iyice belli ediyor, bazen de karanlığa 
düşürüyordu onları. Ama, kurtların bu insansız bölgede o güne kadar hiç 
görmedikleri kamyonun büyük karaltısı pek belliydi ve o yüzden kaçmaya 
devam ediyorlardı. Her arkalarına bakışta onu görüyor ve kuyruklarını arka 
ayaklarına sıkıştırıp koşuyor... koşuyorlardı. Hiç durmuyor değillerdi, ara sıra 
bir an durup inlerinin yanında neler olup bittiğini, insanların oraya gelip 
yerleşmelerinin sırrını anlamaya çalışıyor, belki de birbirlerine bu korkunç şeyin 
bütün gece orada kalıp kalmayacağını soruyorlardı. 

  Kamyon bir MAZ idi. Her arazide giden askeri tipte bu kamyonun kocaman 
tekerlekleri sanki yüz yıl dayansın diye yapılmıştı. Geride, römork örtüsünün 
altında, on kadar saygayı ertesi gün şehre götürmek için ayırmışlardı. Bu 
hayvanların arasına bir adam da uzanmıştı. Tıpkı bir savaş esiri gibi elleri 
bağlıydı adamın. Çevresindeki cesetler yavaş yavaş soğuyup katılaşsa da, onu 
ısıtıyordu. Bu cesetler olmasaydı bozkır gecelerinin ne kadar soğuk olduğunu 
anlardı. Örtünün arasından dolunaya, boşluğa bakar gibi bakıyor, soluk yüzünde 
ısdırap okunuyordu.

  Bundan sonra bu adamın akıbeti öteki adamların insafına kalmıştı. O ana 
kadar, arkadaşlarının, kendisi gibi kolay para kazanmak için katıldıklarını 
sanıyordu bu sürek avına.

  Varlığımızın tanımını yapmak zordur. Sayısız ilişkiler arasında yine sayısız 
kombinezonlar kurulur. İnsanların karakterleri o kadar karmaşıktır ki, en 
gelişmiş, en hassas bir bilgisayar, en normal insanlar arasında bile ortak bir 
davranış eğrisi çizemez. Ama bu altı adam, daha doğrusu altı kişiden beşi, 
yukarıdaki tanımın dışında kalan bir istisna oluşturuyorlardı. Altıncı adam olan 
Kepa şofördü. Aralarında evli olan, aile hayatı yaşayan yalnız o idi (yine de 
diğer beş kişiyle aynı kategoride sayılırdı ve onu arkadaşlarından ayırmak pek 
zordu). Kısacası, bu altı kişinin ortak yanlarını oluşturan bir eğri çizilebilirdi ve 
bunun için basit bir bilgisayara bile ihtiyaç yoktu. Bu bile Allah'ın işine akıl 
sır ermediğini göstermeye yetiyordu. Ve Allah, Mujunkum'a gelen bu altı adamı, 
huyu suyu bir olarak yaratmıştı. Şaşılacak derecede birbirlerine benziyorlardı...

  Kepa dan başka hepsi evsiz barksız serserilerdi. Üçü karıları tarafından 
terkedilmişti. Altısı da hayatta bir başarı sağlayamamış, bir baltaya sap 
olamamışlardı. İçlerinden yalnız birinin, en genç olanının özel bir durumu vardı. 
Adı Abdias idi bu gencin. Tuhaf bir ad! Eski Ahid'den alınmış. Pskov civarında 
bir diyakosun (Papaz çömezinin) oğlu olan bu delikanlı, kilisenin ileri 
gelenlerine göre, ilerisi için çok şey vaadediyormuş; anasının ölümünden 
sonra, Papaz Okuluna girmiş. İki yıl sonra da mezhepten saptığı gerekçesiyle 
kovulmuş. Boss'un (patronun) deyimi ile asilikten yargılanmak üzere eli kolu 
bağlanarak kamyona atılan ve hayvan ölülerinin arasında uzanıp yatan 
adam işte o idi.

  Ekipte, Abdias dışında herkes alkolik, ya da, kendilerinin pek hoşlandığı bir 
deyimle profesyonel ayyaş idiler. Kepa onlardan bu tanımda da ayrılıyordu. 
Çünkü o bir sürücü idi ve sürücü belgesini kaybetmek istemiyordu. Hem, karısı 
içtiğini anlayacak olsa gözlerini oyardı. Ama o gece öbürleri gibi o da sarhoş 
olmuştu. Abdias'a gelince, onun içmesine görünürde bir engel yoktu. Bekardı, 
araba kullanmak gibi sorumluluk isteyen bir iş yapmıyordu. Ama küçük bir 
yudum içmeyi bile reddetmişti. Bu inat Boss'u çileden çıkardı.

  Boss (Patron) bu isimle çağrılmasını kendisi emretmişti. Ordudan atılmadan ve 
bu ölü hayvan toplayıcısı çete ile buraya gelmeden epeyce önce disiplinli bir 
bölüğün kumandanlığını yapmış bir teğmendi. Ordudan kovulunca, onun bu 
durumuna üzülen bazı insanlarla arkadaş oldu. Bunlar onun aşırı gayretinden 
dolayı cezalandırıldığına inanıyor, kendisi de olayı böyle kabul ediyor, büyük 
bir haksızlığa uğradığını söylüyor ve buna çok üzülmüş görünüyordu. Ama, 
ordudan çıkarılmasının asıl sebebini hiç anlatmıyordu. Asıl adı Kandalov ya da 
Handalov idi, ama hiç kimse durmuyordu bu ayrıntı üzerinde. Boss, kelimenin 
tam anlamıyla boss idi.

  Cuntanın ikinci üyesi Mişaş idi. (Oybirliğiyle çetenin adına cunta demişlerdi. 
Bu isme yalnız Hamlet lakabı ile anılan Galkin itiraz etmişti. Galkin, bölge 
tiyatrolarının birinde aktörlük yapmıştı. İşte bu Hamlet-Galkin, Cunta mı, 
boşversenize! demişti, ben cuntaları sevmem, biz safariye (büyük sürek avına) 
çıkıyoruz, bize uygun düşen isim Safari'dir. Ama Safari adını kimse 
benimsemedi. Herhalde bu isim pek ukalaca gelmişti onlara. Cunta daha iyi, 
daha erkekçe bir isimdi).

  Mişaş'ın asıl adı ya da lakabı da Mişa Şabaşnikl idi. Bu iki isim birleştirilmiş, 
kısaltılmış Mişaş olmuştu. Mişaş boğa gibi kuvvetli, saldırgan ve kötü idi. 
İsterse Boss'a karşı çıkar ve boss bile olabilirdi. Ağzından orospu sözü hiç 
düşmez, her cümlenin sonunu, nokta koyar gibi orospu kelimesiyle bitirirdi. 
Abdias'ın kollarını bağlayıp kamyona atma fikri de ondan çıkmış; cunta da 
oybirliğiyle kabul edip, yerine getirmişti.

  Yukarıda sözünü ettiğimiz Hamlet-Galkin'in bu topluluktaki yeri en geride idi. 
Ayyaşlığı yüzünden sahneden pek erken ayrılmak zorunda kalmıştı, bulabildiği 
küçük işleri yaparak geçiniyordu. Son olarak da kendini, hiç beklemediği ama 
derhal kabul ettiği bu kazançlı işte bulmuştu: Pek alaya aldığı, adını ve nerden 
geldiğini bile bilmediği hayvan ölülerini kamyona doldurmak, birkaç günde 
öbür işlerden bir ayda zor kazanabileceği kadar para kazanmak; üstelik boss'tan 
bir kasa votka da cabadan! (Votkanın parasını aslında ortaklaşa ödüyorlardı).

  Grubun en zararsızı, en yumuşak başlısı, o bölgenin yerlisi olan, Mujunkum 
yakınlarında doğmuş, Uzukbay adında biriydi. Ona daha çok Yerli diye hitap 
ederlerdi. En belirgin ve beğenilen özelliği, hiçbir şeyi izzetinefis meselesi 
yapmayışı, özsaygısının bulunmayışı idi. Ne denirse kabul eder, her teklife uyar, 
bir şişe votka için Kuzey Kutbuna bile giderdi. Basit bir geçmişi vardı: Eskiden 
traktör sürücüsü imiş, ama içkiye kaptırmış kendini. Çok sarhoş olduğu bir gece, 
traktörü yolun tam ortasında bırakıp gitmiş. Hızlı gelen bir araba bu traktöre 
çarpmış ve arabanın sürücüsü hemen orada ölmüş. Bizim yerli iki yıl hapse 
mahkum olmuş. Cezasını çekerken, karısı, çocuklarını da alıp terketmiş onu. 
Hapisten sonra, sürücülük belgesi de alındığı için, işsiz kalmış. Bir mağazada 
hamallık yapıyor, her sandığı indirişte, binanın koridoruna geçip kafayı 
çekiyormuş. Boss onu o halde bulmuş, teklifini yapmış ve Uzukbay da hiç 
tereddüt etmeden takılmış peşine. Kaybedecek bir şeyi yokmuş zaten.

  Kandalov, işine yarayacak adamları bulmakta gerçekten becerikliydi. Bu 
bakımdan onu hiç yanıltmayan bir sezgisi vardı. Mujunkum avı için oluşturduğu 
bu yaman ekibin üyelerini de işte bu sezgi gücü ile seçmiş, toplamıştı.

  Burada, genel olarak kaderin akıl ermez bir akışı, özel olarak da herkesin ayrı 
ayrı kaderi ve olayları meydana getiren sayısız durumları üzerinde biraz 
düşünmek yerinde olacak. Çünkü Allah bu durumların sahibi ve hakimidir: Eğer 
Abdias Papaz Okulunda başarılı olsaydı, Kiliseye hizmet ederek kendini 
gösterse ve rahipliğe terfi etseydi, Boss'un onunla hiçbir meselesi olmayacaktı. 
Eski okul arkadaşları aynı yolu seçtikten sonra, daha akıllı davranmış, o bir 
diyakosun oğlu olmasına rağmen ondan daha iyi çalışmış, sebat göstermişlerdi. 
Böylece teolojiyi bitirip, diyanet mesleğinde adım adım yükselerek hak ettikleri 
mevkilere gelmişlerdi. Abdias da onlar gibi olsaydı (başlangıçta en parlak 
öğrencilerden biriydi ve öğretmen rahipler tarafından çok beğeniliyordu) 
Kandalov'la hiç karşılaşmayacaktı. Bu sabık teğmen ise papazları samimi olarak 
çağdışı görüyordu ve hayatı boyunca, merak saiki ile de olsa, bir kilisenin 
kapısından içeri adımını atmamış.

  Tabii; olsaydı... bilseydi... gibi şartlarla, gelecekte olacakları kimse önceden 
bilemez. Kaderi okumak mümkün değildir. Bu konuda en basit bir işçi için bile 
ayrıntılı bir fiş dolduramayız. Şimdi yaptıkları iş de diğer işlerden farklı değildi. 
Hayvan ölüsü yerine patates toplamaya da gidebilirlerdi pekala. Aradaki fark 
pek büyük sayılmazdı. Yumru yerine avda öldürülen hayvanları topluyorlardı 
şimdi. Eğer Boss garda rastladığı bu boşgezerin bir kaçık, bir akıl hastası 
olduğunu bilseydi, şimdi ondan, az daha kuvvetini ve otoritesini hiçe indirecek 
olan bu tehlikeli kaçıkları zahmetsizce kurtulma yolunu aramak zorunda 
kalmazdı. Çünkü Boss, amirlerinin özünde yeniden itibar kazanacağını da 
umuyordu. Beklenmedik ve saçma bir sebeple işlerin bu noktaya geleceğini kim 
bilebilirdi? Kandalov'un düşünceleri daha çok içmek ve fitil gibi sarhoş olmak 
arzusu uyandırıyordu onda. İçmek, çok hızlı yapabildiği bir şeydi: Önce yarım 
kadeh votkayı bir solukta içerdi, sonra bir daha ve bir daha, derken, her şeyi 
kıpkızıl görmeye başlardı. Şuurunu kaybeder, kendini tutamazdı... Sonra, işin 
sonunu getirmek için, kalan bütün içkiyi içerdi... Ama şimdi bunu yapmaya 
cesaret edemiyordu, sonu kötü olurdu çünkü...

  Ah bu Abdias! Ne işi vardı onun bu Allahın cezası yerde! Kader işte. Yine 
kader! Bütün olaylar bir araya geliyor kaderi tamamlamak için. Nice zamandan 
beri, çok uzak bir bölgede, bütün bu meseleler askıya alınmıştı...

  Dinde reform yapmak gibi aşırı isteğinden dolayı kapıdışı edildikten sonra, 
Abdias, Genç Komünistler adlı mahalli bir gazetede yazarlık yapmıştı. Papaz 
okulunun bu eski öğrencisi halkın ilgisini çekecek, onları heyecanlandıracak 
makaleler yazabilirdi. 

  Eski bir din adamı olarak, din aleyhindeki propagandaları için ondan 
çok iyi yararlanabilirlerdi. Abdias ise bu işi, gençlere hitap eden bir yayın 
organında dini meselelere temas etmek ve fikirlerini yaymak için bir fırsat 
saymıştı. Aslında onun düşünceleri, didaktik propagandalardan, bölge basınını 
kaplayan toplumu azarlayıcı yazılardan usanmış her yaşta okurun ilgisini 
çekiyordu. Başlangıçta yöneticiler de, Abdias da karşılıklı çıkarlarına saygı 
gösterdiler. Ama, bu genç sapkının ard niyetini kendisinden başka kimse 
anlayamamıştı. O, yazı işlerinde gittikçe yerini kuvvetlendirmeyi, yeni fikirlerini 
yayma fırsatı bulmayı umuyordu. Ona göre, modern dünyada Tanrı ve İnsan 
anlayışı günün en önemli ve heyecanlı konusu olacaktı. Böylece o, bazı 
ideolojik uygunsuzlukların da yardımıyla ve ustaca ifadelerle, eski teolojinin 
dogmaları ile çelişen kendi doktrinini ortaya çıkaracaktı.

  Abdias'ın bu hayal ve umudu gülünçtü. Çünkü karşısında iki kuvvet, 
fethedemeyeceği iki büyük ve sağlam kale vardı. Bu kuvvetler de birbirleriyle 
uyuşmazlık içindeydiler: Bir yanda Kilisenin asırlık öğretileri bulunuyordu ki, 
bu kale, dinin saflığını her türlü sapmalara karşı kıskançlıkla koruyordu. Öte 
yanda ise, dini tamamen inkar eden bilimsel materyalizm ve ateizm kalesi vardı. 
Zavallı Abdias, iki değirmen taşının arasında kalmış gibi bu devlerin arasında 
çırpınıyor, ama yine de ümidini yitirmiyordu. Er veya geç İnsanların tarihi 
gelişimiyle Tanrı anlayışının gelişmesi üzerine olan görüşlerini açıklama 
fırsatını kaderin ona vereceğine inanıyordu. Gittikçe artan insan potansiyelinin 
yakında kritik bir aşamaya ulaşacağını ve o zaman insanların bu endüstri sonrası 
çağda kendileriyle Yaradan arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlamak gereğini 
duyacaklarını düşünüyordu. Fikirleri henüz pek iyi açıklanamamıştı: Bu fikirler 
şimdilik geçiş aşamasında ve tamamen polemik konusu durumundaydılar. Ama 
dinin resmi muhafızları bu kadarcık şüpheyi bile bağışlamıyorlardı. Bağlı 
bulunduğu piskoposluğun yetkilileri de onu, fikirlerini inatla savund}ğu için 
kovmuşlardı okuldan.

  Abdias dik alınlı, soluk yüzlüydü. Kendi neslinden olan birçok insan gibi o da 
saç sakal bırakmıştı ve saçları omuzlarına kadar düşüyordu. Kara sakalı onu 
güzelleştirmiyordu ama, ağırbaşlılık veriyordu. 

  Kara gözleri ışıl ışıl parlasa da, ruhen tatminsizlik içinde olduğunu da belli 
ediyorlardı. Hiçbir zaman canlılığını yitirmeyen fikirleri onun için hem ısdırap, 
hem de neşe ve umut kaynağı idi. İyi niyetle yaklaştığı bütün insanlar devamlı 
şekilde acı veriyorlardı ona...

  Genellikle kareli bir gömlek ya da süeterle jean türü bir pantolon giyerdi. Kış 
için de oldukça kötü durumda bir pantolon, bir de babasından miras kalan bir 
kalpağı vardı. Mujunkum'a da bu kıyafetle gelmişti.

  Eli kolu bağlı olarak kamyonda bulunması acı acı düşüncelere sokmuştu onu. 
O anda en dayanılmaz acısı da yalnızlığı idi. Doğulu bir şairin yarısını unuttuğu 
bazı sözlerini hatırladı: Kalabalığın içinde insan tektir, kendi kendine kalınca 
yapayalnızdır. Yine de acı ile, bir süreden beri aklından hiç çıkmayan bir insanı 
getirdi gözlerinin önüne. Bu, dünyada ona en yakın insandı, çünkü artık onu 
kendi varlığından ayıramıyordu. 

  Şu güç saatlerde de ondan kopamazdı. Bütün duyuları ile uzanıyordu 
ona. Telepati olayı gerçekten varsa, çok kritik bazı anlarda insanın sevdiği 
ile duyu ötesi bir güçle bağlantı kurması mümkün ise, onun sevdiği insan da 
bu gece bir felaketin geldiğini duyuyor, endişe ediyor olmalıydı.

  Aynı şairin eskiden ona inanılmaz gibi gelen paradoksal bir formülünü de 
şimdi çok iyi anlıyordu: Kalbi sevmek için yaratılmış olan, hiç aşık olmamalı. 
Ne saçma söz! Ama o bugün karanlıklar içinde sevdiğini düşünerek sessizce 
gözyaşı döküyor, keşki onu hiç tanımasaydım, bu kadar derin ama umutsuz bir 
aşkla, ölürken insanın kendi canını sevmesi gibi sevmeseydim, diyordu. Öyle bir 
aşkla sevmeseydi, şu anda böylesine şiddetli bir acı, böylesine kara bir sıkıntı 
çekmeyecek, dayanılmaz ve korkunç derecede anlamsız bir arzu ile, bir anda 
bağlarını koparıp, bozkırda hiç durmadan, geceler boyu kilometrelerce yol 
alarak Calpak-Saz'a doğru koşmak istemeyecekti. Calpak-Saz, kıtalararası 
demiryolunun üzerinde, bozkır sınırında yitik bir istasyondu. Onun evceğizi de 
orada, hastahane binasına bitişikti. Eskiden olduğu gibi orada sadece bir saat 
kalabilmek için neler vermezdi... Abdias, bulunduğu durumdan kurtulamadığı 
için, belki de hiç ihtiyacı olmayan bu aşka neredeyse lanet okuyordu. Asya'nın 
bu topraklarına o kadın yüzünden gelmemiş miydi? Mujunkum'da eli kolu 
bağlanmış, saldırıya, hakarete uğramamış mıydı?

  Ama bu düşünceler kalıcı değildi, gelip geçiyor, yüreğindeki ateşi daha da 
körüklüyor, kavuşma ne kadar imkansız görünüyorsa, o da yalnızlığa karşı o 
kadar metin olduğunu hissediyordu. Bununla beraber, boğucu sıkıntılar ona 
Allah'a olan inancının ne kadar güçlü ve içten olduğunu da hissettiriyordu. Yüce 
Yaradan'ın insana dünyevi aşklar vererek, onun var olmasının en büyük 
sevincini de yarattığını keşfediyordu. Tanrı'nın lutfu akıp giden zaman kadar 
sonsuzdu, çünkü her aşk ayrı ve tekti...

  Gözlerini dolunaya çevirerek:

  -Yüce Yaradana hamdolsun, diye mırıldandı, bir de kalbimizi aşka açan 
Allah'ın lutfunun ne büyük olduğunu anlayabilseydi bu ay...

  Birden kamyonun yanında ayak sesleri duyuldu. Biri, hıklıya hıklıya araca
tırmanıyordu. Mişaş idi bu. Az sonra Kepa'nın da başını gördü. İyice sarhoş 
oldukları anlaşılıyordu, çünkü keskin bir votka kokusu sarmıştı etrafı.

  -Dinlendiğin yeter, kalk bakalım orospu çocuğu, papaz bozuntusu, Boss 
kilimin olduğu yere gelmeni istiyor, sana nasıl davranacağını öğretecek! dedi 
Mişaş. Sayga cesetlerinin üzerinde aç kalmış bir ayı gibi yalpalayarak 
yürüyordu.

  Kepa da alaylı alaylı sırıtarak:

  -Kilimde oturacağını sanma ha, yere, kıçının üzerine oturacaksın, dedi.

  Mişaş, iki hıçkırık arasında boğuk bir sesle devam etti konuşmaya:

  -Bir de halı gerek ha! Orospu! Seni bunun için Sibirya'ya sürmeli... Bizi lafla 
tavlamak istediğin için... Evet, tavlamak istiyor orospu! Papaz olmak 
istemiyoruz diye mi?.: Yanlış adres seçtin orospu!

  -4-

  Abdias, İnga Fedorovna'ya birçok mektup yazmış, o da cevaplarını post-
restant'a yollamıştı: Çünkü Abdias'ın belli bir yeri yoktu. Annesini kaybettiği 
zaman pek küçüktü. Hem dini hem de diğer konularda oldukça geniş kültürlü ve 
çok iyi yürekli bir insan olan babası Kallistratov ise, olanca varlığı ve gücü ile 
kendini iki evladının eğitimine adamıştı. Abdias'tan üç yaş büyük olan ablası bir 
pedagoji enstitüsüne girmek istemiş ve bu amaçla Leningrad'a gitmişti. Ama 
sosyal durumu yüzünden enstitüye kabul edilmemişti. Din işlerinde çalışan bir 
babanın kızı olması, eğitimle ilgili her işi yasaklıyordu ona. Bir mühendis 
okuluna girmek zorunda kalmış, sonra endüstri desinatörü olarak bir iş bulmuş, 
sonunda Leningrad'a yerleşmiş ve burada evlenmişti. Abdias ise din adamı 
olmak istemişti. Asıl arzusu bu idi. Barbara'nın karşılaştığı durumu dikkate alan 
babası da aynı şeyi istemişti Abdias için. Oğlu papaz okuluna girince çok 
sevindi, gurur duydu. Hayalinin gerçekleşmekte olduğunu düşünerek mutlu 
oldu. Tanrı dualarını kabul etmişti. Oğlunun eğitimi için harcadığı emekler boşa 
gitmeyecekti.

  Ama, diyakos, oğlunu papaz okuluna soktuktan az sonra öldü. Belki, ölmesi 
iyi bir şanstı. Çünkü kendini, yerküre gibi ebedi olarak insanlara şaşmaz ve 
değişmez şekilde verilmiş o iman gücünün ve gerçeklerinin araştırmasına 
verdiği bir sırada, oğlunun kafasında gelişen şeytanca düşüncelere, onun mezhep 
sapkınlığı içinde mahvolup gitmesine herhalde dayanamazdı.

  Abdias gazetede bir iş bulunca, kendini bildi bileli babasıyla birlikte 
oturdukları diyakosluğa ait küçük daire, yeni atanan bir papaza verildi ve 
Abdias'tan bu daireyi bir an önce boşaltması istendi. Çünkü artık onun kilise ile 
en küçük bir ilişkisi kalmamıştı.

  Abdias ablasına bir mektup yazdı, ondan hatıra olarak saklamak istediği bir şey 
varsa gelip almasını istedi. Saklanacak gibi şeyler daha çok aileye ait ikonalar ve 
bazı eski tablolardı. 

  Bunları Barbara aldı. Abdias ise babasının kütüphanesini tercih etti.
Bu, iki kardeşin son buluşmaları oldu. Çünkü kader onları ayırmıştı ve artık hiç 
görüşemeyeceklerdi. Ama araları iyiydi. Herkes kendi yolunda gidiyordu ve 
Abdias da o zamandan beri özel mülklerde kira ile oturuyordu. Önceleri birkaç 
odalı ev tutmuş, sonra, parasızlık yüzünden, birçok kişinin bir odada yattığı 
yerlerde kalmaya başlamıştı. 

  Yazdığı mektuplarda adres bildirmeyişi, post-restant'lara yazılmasını 
isteyişi işte bundandı. Orta-Asya'ya, beyaz zehir kaçakçılarıyla ilgili bir röportaj 
yapmak üzere işte o dönemde gitmişti. Kendisinden çıkmıştı bu fikir: 
Mujunkum ve Çuısk bozkırlarında yetişen ve Avrupa gençleri arasında 
kullanımı gittikçe artan haşhaş kaçakçılığının hangi yollardan yapıldığını 
araştırmak ve yazmak istiyordu. Bu haşhaş, onun benzeri olan marihuana gibi, 
yaban kenevirinden başka bir şey değildi. Yaprakları, özellikle de çiçekleri ve 
polenleri, insana tuhaf hayaller gösteren bir güce sahipti. Onu içen önce 
neşelenir, hayali bir mutluluk duyar, sonra, dozunu arttırdığı ölçüde bir 
dermansızlık hisseder, daha sonra da saldırgan olur, çevresi için tehlikeli 
olabilecek çılgınlıklar yapar...

  Abdias Kallistratov Gezi Notları başlığı ile gezisini anlatmıştı. Bu notların 
arasında bir kurt ailesiyle karşılaştığını, heyecan ve korku dolu anlar yaşadığını 
da yazmıştı. Başından geçen bu olayın onu allak bullak ettiği anlaşılıyordu. 
Fakat, önceleri yazıişleri tarafından heyecanla karşılanan röportajı daha sonra 
ertelenmiş ve sonunda askıya alınıp unutulmuştu.

  Kaderin karşısına çıkardığı İnga onun için dünyanın en değerli, en sevgili 
insanıydı. Varlığını devam ettirmek için gerekli gücü veren, onun dertlerini 
paylaşan tek kişiydi. Ona yazdığı mektuplarda başarısızlıklarını, endişelerini, 
her şeyi anlatıyordu. Az sonra, bu genç kadınla mektuplaşmasının hayatının en 
önemli işi, belki de var oluşunun gerçek sebebi olduğunu anlamıştı.

  Bir daha mektubu gönderdikten sonra yazdığı konularda düşünmeye devam 
eder, kendi kendine bir çeşit yorum yapardı. Uzaktan bağlantı kurmanın tuhaf 
bir şekliydi bu: Düşünceleri, acı çeken ruhundan, zaman ve uzay içinden sürekli 
olarak yayılan ışınlardı sanki.

  ... Son mektubunun ilk kelimeleri üzerinde uzun uzun düşündüm: Baba, Oğul 
ve Kutsal Ruh adı ile cümlesi, belki sizi şaşırtmıştır. Ben, bu sözlerin çok önem 
taşıdığı bir geleneğe göre yetiştim. Bu sözler benim için bir ruh diapazonu 
gibidir. Bir murakabeye dalabilmek için her ciddi konuşmaya bu sözlerle 
başlamak benim için bir alışkanlık oldu. Benim kilise ile ilgili geçmişimi ve 
papaz okulundaki maceramı bir kere daha hatırlatması pahasına da olsa, bu 
kuraldan vazgeçmek istemedim. 

  Size karşı beslediğim duygular, bana özgü bazı hususları saklamaktan beni 
menediyor. Benim hakkımda bilmediğiniz hiçbir nokta kalmasın istiyorum.
Beni çok meşgul eden bir başka şey daha var... Mektuplarımda siz diye 
hitap ediyorum, oysa birbirimizden ayrılırken senli benli konuşmaya 
başlamıştık. 

  lsrarla beni affetmenizi istiyorum, sizden ayrılalı pek az bir zaman geçmesine 
rağmen bana bir şeyler oldu. Biraz kaprisli, biraz değişken olan her insan, 
davranışları için mazeret bulur. Bu da basit bir gözlem. Uzaktan siz diye hitap 
ederek yazmama izin verin. Siz diye hitap etmek benim için gerçekten daha 
kolay oluyor. Tekrar görüşmemiz nasip olacaksa, ki benim en değerli, en gizli 
hayallerimin kaynağı budur (bu hayaller benim çocuklarım gibidir. Onları 
besliyor, beşiklerini sallıyorum, bundan asla vazgeçmiyorum. Onları hayalen bu 
kadar çok seviyorsak, gerçek çocukları kimbilir nasıl çok seveceğimizi ve bunun 
ne büyük bir mutluluk olacağını da düşünüyorum) ve böyle hayal ettiğim 
zamanlar, ruhum yavaş yavaş, sonsuz derecede özlenen, o sınırsız ilahi güzelliğe 
doğru yükseliyor ve kendimde olmadan hiçliğin, yokluğun tehdidine karşı 
koyacak gücü bulabiliyorum. 

  Belki aşk ölümün antitezi olduğu içindir bu; bizim için doğuş esrarını 
izleyen hayatın esasını oluşturan bir andır. Bütün bu düşünceler bende, tekrar 
buluşmamız için bir yakarışa dönüşüyor. Eğer duam kabul olursa, sizi hiç 
sıkıntıya sokmamaya ve yine sen diye hitap etmeye söz veriyorum... Ama şimdi 
o kadar çok söyleyeceklerim var ki...

  Hatırlarsınız İnga Fedorovna, seyahatimle ilgili yazılarım yayınlanır 
yayınlanmaz size gönderecektim, bu hususta anlaşmıştık. Bu genç haşhaş 
kaçakçıları hakkında öğrendiklerimden pek emin değilim. Modern dünyamızın 
karşılaştığı bu acıklı uyuşturucu meselesini çeşitli yönleriyle ele alan yazılarımın 
yakın bir gelecekte yayınlanacağından da emin değilim. Modern dünya diyorum, 
çünkü, yaban keneviri bilinmeyecek kadar eski zamanlardan beri bozkırda 
yetişiyor ama onbeş yıl öncesine kadar, yerli halkın dediğine göre, bu pis bitkiyi, 
uyuşturucu kullananların deyimi ile bu ot'u, ne içmek için, ne de başka bir 
amaçla toplayan hiç yoktu (Bunu size hatırlatmam tamamen yersiz, çünkü siz bu 
alanda uzmansınız, ama beni bağışlayın İnga Fedorovna, başladığıma göre 
bitirmeliyim ve özellikle de size anlatmalıyım, böylece bu seferim bir işe 
yaramamış olur). Evet, bu hastalık çok yenidir ve bunda Batının etkisi çok 
büyük olmuştur:

  Şimdi bana, sözde uzman yetkililere sunmak için basit bir rapor yazmamı teklif 
ediyorlar. Gerçekten akıl almaz bir şey! Budalaca bir sansürden başka anlamı 
yok bunun. Yersiz bir endişe bu. Onlara göre, uyuşturucunun gençlerimizi kırıp 
geçirmesinin açıklanması prestijimize indirilen bir darbe olacakmış. 

  Çok gülünç, isyan ettirici bir iddia bu! Tam devekuşu politikası dedikleri 
şey! Bu kadar pahalıya, böylesine büyük bir bedele mal olacak o sözde 
prestijin ne yararı olacak?

  Bu satırları okurken, hoşgörülü gülümsemenizi görür gibi oluyorum. Evet, saf 
yürekli öfkelenmem karşısında, kaşlarınızı çatmıyorsanız, mutlaka 
gülüyorsunuzdur. Kaşlarınızı çattığınız zaman da çok sevimli oluyorsunuz. Surat 
astığınız zaman yüzünüz daha da saflaşıyor ve ilahi sırrı anlamaya çalışan genç 
bir rahibe gibi ilham dolup nurlanıyor. Çünkü İsa'nın gelinlerindeki bütün bu 
güzellik, onu canlandıran, hareket ettiren ruhun nefesindedir. Bu sözleri yüksek 
sesle, özellikle de başka insanların yanında söyleseydim, aşırı bir iltifat 
sayarlardı. Ama, daha önce de yazdığım gibi, ben sizinle, nasıl düşünüyor ve 
duyuyorsam öyle konuşuyorum, hiçbir şeyi abartmaya ya da küçültmeye gerek 
görmüyorum. Endişeli olduğunuz zaman yüz hatlarınız bana bir Rönesans 
madonnasını hatırlatır. Bende böyle bir çağrışım yapmasını, benim sanat ya da 
artistik bilgimin kıtlığına verin. Her ne ise, umarım benim gönüller dolusu 
samimiyetime inanıyorsunuzdur...

  Zaten aramızda her şey böyle başladı: Siz bana daha ilk konuşmamda inandınız 
ve o gün benim hayatımda yeni bir dönemin başlangıcı oldu...

  Bugün, röportajımla ilgili haberleri öğrenmek için gazeteye döndüm: Değişen 
hiçbir şey yok, yakında yayınlanacağına dair en ufak bir ümit ışığı yok, önce 
büyük hayranlıkla kabul edilen gezi notlarımın şimdi hiç kimseyi niçin 
ilgilendirmediğini az çok mantıklı bir şekilde anlatan da yok. Oysa beni ne 
coşkuyla, ne vaadlerle karşılamışlardı! Yazıişleri müdürü vebadan kaçar gibi 
kaçıyor benden. Telefonla konuşmak da imkansız. Sekreterinin dediğine göre, 
bir anlık boş zamanı yokmuş. Toplantıda, konferansta ya da sekreterin 
üstünü basa basa söylediğine göre üstleriyle görüşmelerde bulunuyor her 
zaman.

  Şimdi yine çok iyi bildiğim caddeleri arşınlıyorum, doğup büyüdüğüm şehirde 
bir yabancı gibi hissediyorum kendimi. Sanki ben burada doğmadım, burada 
büyümedim. Ruhum öylesine boş ve soğuk! Eski arkadaşlarımdan bazıları bana 
selam bile vermiyorlar: Onlar için ben sabık bir kudas, bir sapkın, papaz 
okulundan kovulmuş bir papaz eskisiyim. Yalnız, kalbimi ısıtan tek şey, 
kafamdan çıkmayan, beni terketmeyen tek bir düşünce var: O kadınla 
yazışmalarım. Yürürken ona ne yapacağımı, onu neyin ilgilendireceğini, 
düşüncelerimi onunla paylaşmak için gelecek mektubumda neler 
söyleyebileceğimi düşünüyorum hep. Bir gün, varoluş sebebimi, bir kadını 
düşünmek ve ona ateşli mektuplar yazmak şeklinde özetleyeceğime hiç 
inanmazdım. Onunla ilk karşılaştığım bu yerde yeniden buluşma fırsatını 
bekliyor, sabırsızlanıyor ve bunu düşünmekten başka bir şey yapamıyorum.
Benden başkaları da şüphesiz böyle anları yaşamış, aşk onlara hayatlarının asıl 
amacı, tek sevinç kaynağı olarak görünmüştür. Ben onlardan farklı olarak 
ölünceye kadar hep seveceğim ve bu sevgide ben, varlığımın en yüce anlarını 
bulmak, görmek istiyorum...

  Röportajımı yaz başlarında yazdım, ama şimdi bulvardaki ağaçlar yapraklarını 
dökmeye başladılar bile. Gazetede projemi önce çok iyi karşılamışlardı, bir an 
önce gitmem için tahrik etmişlerdi beni, ama röportajı yazdıktan sonra, böyle 
birden bire sönüverecekleri hiç aklıma gelmezdi. Onların yayın organları 
sadece iyi haberler vermelidir şeklindeki zırva prensibine ve bunun ne işe 
yarayacağına hiç aklım ermiyor.

  O zamanlar beni asıl düşündüren o meçhul diyarlara yapacağım yolculuktu. 
Benim gibi mütevazı bir taşralı için çok çekici olan bu yerlere nihayet 
gidebilecektim. Fikirlerim de orijinaldi, basit bir gözlemci olarak gitmeyecektim 
oraya. Kaçakçıların arasına sızacak ve onlardan biri gibi görünecektim. Gerçi 
ben o genç satıcı ve müşterilerin çoğundan biraz daha yaşlıydım ama, aradaki 
fark şüphe uyandıracak kadar değildi. Yazıişlerindeki arkadaşlarım da eski jean 
pantalonum ve yine eskimiş spor ayakkabılarımla tıpkı onlardan biriymiş gibi 
görüneceğimi söylemişlerdi. Yalnız sakalımı tıraş etmeliydim.

  Ben de bu tavsiyeye uydum ve hareketimden az önce tıraş oldum. Hafızama 
güvenerek, notlarımı yazacak kağıt bile almadım yanıma. Giriştiğim bu işte 
başarılı olmak hayali bir önem taşıyordu: 

  Bu çevreye bizzat girmeli, bu çocukların gerçek kimliklerini, onları bu yola 
iten kolay para kazanma dışındaki gerçek sebeplerin neler olduğunu 
öğrenmeliydim. Bu konudaki sosyal, ailevi ve özellikle psikolojik faktörlerin 
hepsini anlamalıydım. Bu faktörler varsa, olayları içinden görüp yaşayarak 
incelemek gerekiyordu.

  Mayıs ayında bütün hazırlıklar bitti. Kenevir tam bu ayda çiçeklenmeye başlar 
ve kaçakçılar da bunları toplamak için Asya bozkırlarına akın ederler. Küçük 
şehrimizin lisesinde tarih öğretmeni olan bir arkadaşım, Viktor Nikiforoviç 
Gorodetski, bana gerekli olan bilgileri temin etmişti. Nikiforoviç ablamın eski 
arkadaşlarından biridir ve oldukça gençtir. Başbaşa sohbetlerimizde bana Papaz 
Abdias diye hitap ederek takılırdı. Onun yeğeni olan Paşa bir uyuşturucu olayına 
karışmıştı. Bu facia ortaya çıktığı güne kadar, ailesi, dayısı ve herhangi bir 
kimse hiç şüphelenmemiş ondan.

  Nikiforoviç, güzel bir gün, izin alıp Riazan'a gitmişti. Dedesi orada oturduğu 
için hep giderdi Riazan'a. Hareketinden beş gün sonra, Nikiforoviç'e bir telgraf 
geldi. Kazakistan'ın uzak bir istasyonundan, Caslıbekov (Caslıbey Oğlu) adında 
biri tarafından gönderilmişti telgraf. Mahalli mahkemede sorgu yargıcı olan 
Caslıbekov'un Nikiforoviç'e bildirdiğine göre ablasının oğlu Paşa bir trende 
uyuşturucu madde ile yakalanmıştı.

  Viktor, yargıcın neden Paşa'nın babasına değil de kendisine başvurduğunu 
hemen anladı. Paşa babasından çok korkuyordu. Çok kaba ve sert bir adamdı 
babası. Telgrafı alır almaz Alma-Ata'ya giden ilk uçağa atladı, sonra da trenle 
bir gündüz ve bir gece yol alarak, çağrıldığı yere ulaştı. Paşa, bitkin, çaresiz ve 
umutsuzdu. Bu durumlarda uygulanan usule göre davası hemen görülecek ve en 
az üç yıl gençlere ait çalışma kampında ve sıkı bir gözetim altında kalmaya 
mahkum edilecekti. Delikanlı tam suçüstü yakalanmıştı ve mahkumiyet kesin 
görünüyordu. Nikiforoviç dili döndüğü kadar yasaların pek açık olduğunu, 
cezadan kurtulmasının imkansız olduğunu anlatmaya çalışmış ona. Ayrıca 
mahkeme huzurunda çok saygılı davranmasını, anne ve babasına olayı 
kendisinin anlatacağını, ara sıra kampa onu görmeye gideceğini de söylemiş. Bu 
görüşme Caslıbekov'un huzurunda yapılmış. Caslıbekov, bu görüşmeden sonra 
birden kararını açıklamış:

  -Bakın Viktor Nikiforoviç, demiş, sorumluluğu üzerinize alır, yeğeninizin bu 
işlere bir daha bulaşmayacağına dair söz verirseniz, onun sizinle gitmesine izin 
veririm. Nedendir bilmiyorum ama, sizin onu doğru yola sokacağınıza 
inanıyorum. Bununla beraber, bir gün yine haşhaşla yakalanırsa, bir sabıkalı 
olarak yargılanacaktır. Karar sizin.

  Nikiforoviç böyle bir teklife çok sevinmiş ve Paşa'nın sorumluluğunu üzerine 
almıştı. Hele yargıç aşağıdaki konuşmayı yapınca ona nasıl teşekkür edeceğini 
bilememişti:

  -Bize yardım ederseniz çok memnun olacağım Viktor Nikiforoviç. 

  Bir eğitimci olarak basında bir kampanya başlatırsanız, herhalde etkili 
olur. Biz bu tür suçlarla ancak suç işlendikten sonra ya da işlenirken 
uğraşabiliyoruz. Ama bu çocukları suça iten, onların kötü kişilerle, hatta gözü 
dönmüş canilerle böyle bir maceraya atılmalarının asıl sebebini anlayamıyoruz. 
Ama yine de onları yargılamak ve mahkum etmek zorundayız. Sizin ve diğer 
bazılarının telgrafım üzerine hemen harekete geçmeniz gerçekten bir şanstır. 
Ailelerin gelmesi işimizi çok kolaylaştırıyor. Ama bazıları, hatta büyük 
çoğunluk, kalkıp gelmek zahmetine katlanmıyorlar. Bu yüzden de onbeş yaşında 
çocuklar, çalışma kamplarında, zor şartlar altında bulunuyor. O kamplarda ne 
oluyor? Ne öğreniyorlar? Oradan çıktıkları zaman gönülleri kırık oluyor ve 
hayatları boyunca öyle kalıyorlar. Çok iyi anlarsınız ki, hapsetmek çare değildir, 
hapishaneler hiç bir yere götürmez. Bunları görmek insanın içini karartıyor; 
inanır mısınız ki yalnız geçen sene bu gençlerden yüz kadarını, bizim yargı 
sınırlarımız içinde kalan demiryolunun bir bölümünde tutuklayıp yargıladık. 
Yakalayamadıklarımız da kimbilir kaç tanedir? Durmadan çoğalıyorlar, 
Arkhangelsk'ten Kamçalka yarımadasına kadar her taraftan geliyorlar. Öyle 
çoklar ki... Ama, herkesi mahkum edemeyiz ya. Sistemleri pek mükemmel ve 
kılavuzları da var. Kılavuzların bazıları buralı. 

  Onları kenevirlerin bulunduğu yerlere kadar götürüyorlar. Tabii kılavuzları da 
yargılamak zorundayız. Bir de trenleri durdurmaları var! Marşandiz katarlarını 
bozkırın ortasında durduruyorlar. Yolcu trenlerine binseler hemen yakalanırlar 
çünkü. Tuhaf bir madde, bir karışım bulmuşlar, barut gibi bir şey. Bunu rayların 
üzerine döküyorlar. Lokomotifin ışığı bu tozun üzerinde vurunca, yangın varmış 
gibi alev alev parlıyor. Bunu gören kondüktör de bozkırda yangın çıktığını 
sanıyor. Gerçekten de bu bölgede sık sık yangın çıkar. Tabii hemen treni 
durduruyor ve inip bakıyor. 

  Bu sırada, yol boyunca gizlenmiş kaçakçılar, uyuşturucu dolu çantalarıyla 
vagonlara tırmanıyorlar. Yük katarı çok uzundur, bazen bir kilometre boyunda 
olur. Onun için her vagonu gözetlemek mümkün değildir. Vagonlara giren 
çocuklar rahatça oraya yerleşiyor ve merkez istasyonlarından birine kadar 
gidiyorlar. Orada inip tren bileti alıyorlar. Yolcular o kadar kalabalık ki 
aralarında kaybolup gidersiniz! Birkaç yıldan beri polis, uyuşturucuyu meydana 
çıkarmak için eğitilmiş köpekleri kullanıyor. Sizin yeğeniniz de bu köpekler 
sayesinde yakalandı...

  Viktor Nikiforoviç sorgu hakiminden daha birçok bilgiler almış, bunları bana 
aktarmıştı. Arkadaşımla bu konuda konuşmamızdan önce doğrusu ben kendimi 
iyice hazırlanmış sanıyordum. Uzun zamandan beri, çağdaşlarımın kalplerine ve 
kafalarına ulaşabilmek için yeni yollar aramıştım. Kendimi toplumun hizmetine 
vermek istiyordum. Böyle demekle, bunu bir ilahi takdir gibi görmekle, belki 
biraz kendini beğenmiş oluyordum ama, bu isteğimde samimi idim. Sanırım 
bunda geçmişimin de etkisi vardı.

  Bazı yazılarımda, genel deyimleri kullanarak da olsa, konuya yaklaşma 
fırsatını bulmuş, gençler arasında alkolizmin yaygınlaşması meselesine 
eğilmiştim. Batıdaki acı gerçekleri ortaya koyarak uyuşturucunun zararları 
konusunda da bazı yazılar yazmıştım. Ama yazdıklarım hep ikinci elden aldığım
bilgilere dayanıyordu. Meseleyi daha somut, daha inandırıcı bir şekilde ele 
almak, sonunda kendi düşüncelerimi, herkesin bildiği ama birçoklarının da 
batıllaşmış bir inançla gizlemeye çalıştığı, gençler ve özellikle yeni yetmeler 
arasındaki uyuşturucu belasını ciddi olarak ortaya çıkarmak istiyordum. 

  Uyuşturucunun kişiliği allak bullak etmesinden sadistçe cinayetlere 
sürüklemesine kadar her şeyi anlatacaktım. Ama bunun için verilere ihtiyacım 
vardı ve bunu içinde yaşayarak öğrenecektim.

  İşte, Viktor Nikiforoviç o bela ile yüzyüze geldikten sonra bana endişelerini, 
genel bir umursamazlık ve çaresizlik karşısında üzüntülerini, o günlerde 
anlatmıştı. Paşa'yı o çevreden çekip almak, onu uyuşturucu satan 
arkadaşlarından tamamen ayırmak için, ailesi göç etmek zorunda kalmıştı. 
Kendi büyük dairelerini, uzak bir şehirdeki daha küçük bir daire ile 
değiştirmişlerdi. Viktor buna da çok üzülmüştü.

  Bu büyük seyahati yapmaya onun bu hikayesini dinledikten sonra 
karar verdim.
 
  Moskova'ya öğleden sonra geldim. Oradan trenle yaban kenevirlerinin yetiştiği 
bölgelere gidecektim. Kendilerine kolgezer diyen gruplar Kazan garında 
toplanıyorlardı. Daha sonra da öğreneceğim gibi pek çok ve değişik şehirlerden 
geliyorlardı bunlar: Kuzeyden, Baltık ülkelerinden. Büyük bir bölümü 
Arkhangelsk veya Klaipedadan idiler. Herhalde oralarda haşhaşı dış ülkelere 
giden gemicilere satmak daha kolaydı.

  Kaçakçılarla temas kurabilmek için önce, bu muazzam garda 87 numaralı 
hamalı bulacak, ona Paşa'nın eski arkadaşlarından birinin adını verecektim. 
Adını bir yere yazmıştım bu adamın. Hamalın gişe personelinden görüştüğü 
kimseler vardı ve kenevir ya da haşhaş toplamaya gidenlere yardım ediyordu. 
Tabii karşılığında para da alıyordu. 

  Bütün bu işlerin nasıl organize edildiğini hemen anlayamazdım. Herhalde 
operasyonun iplerini gizlice ellerinde tutan biri vardı. Kolgezerlere 
bileti Ütü temin ediyor ve onlar da hepsi aynı trene ama tercihen ayrı vagonlara 
biniyorlardı. Daha geniş bilgi topladıktan sonra öğrendim ki bunların mutlaka 
uydukları ilk kural birbirlerini ihbar etmemek, adlarını vermemek, dolayısıyla da 
halk arasında mümkün olduğu kadar az konuşmaktı.

  Ben trenden Yaroslav garında inmiş ve az sonra kendimi çok iyi bildiğim 
meydanda bulmuştum. Başkentin üç büyük garı bu meydana açılır. Her 
seyahatimde bu meydandan geçerim. Moskova her zaman kalabalıktır, ama 
buradaki kalabalık özellikle garların içinde ve metroda korkunçtur: Her taraftan 
sarılır, itilir, adeta ezilirsiniz. Kendinize bir yol açmak çok zordur. Her an, 
gelen ve gidenlerin oluşturduğu sel sizi rastgele bir yöne iter. Buna rağmen 
Moskova'yı severim, şehrin daha az kalabalık olan merkezinde dolaşmaktan, 
sahafları ziyaret etmekten, afişlere bakmaktan, vakit bulursam Tretiakov 
galerisine ya da Puşkin Müzesi'ne gitmekten hoşlanırım.

  İnsan seli beni gideceğim yere doğru iterken, başkente daha önce gelişlerimde 
ne mutlu bir insan olduğumu ama bunu o zamanlar anlayamadığımı düşündüm. 
O zamanlar canımın istediği tarafa gider, keyfimce dolaşır, hiçbir endişem 
olmadan, kimse tarafından rahatsız edilmeden gezer dururdum. Bugün ise, 
karınca yuvası gibi kaynayan bu muazzam Kazan garında, o meşhur 87 numaralı 
hamalı bir an önce bulmam gerekiyordu. Bu hamallar, daha doğrusu şaryolarla 
eşya taşıyıcılar ne kadar da çoktu. Benimkinin numarası 87 olduğuna göre en 
az yüz kişiydiler.

  Bu kalabalıkta Ütü'yü bulmam imkansız gibi görünüyordu. Ama yarım saat 
kadar bütün şaryo duraklarını dolaştıktan sonra onu başkent treninin yanında 
buldum. Bir yolcunun eşyalarını vagona çıkarıyordu. Valizleri, karton kutuları 
taşırken kontrolörlere laf atmaktan, onlarla şakalaşmaktan geri kalmıyordu. 
Garlarda çok bilinen şu şakasını duydum: Param varsa Kazan trenine binerim, 
param yoksa yaya olarak Çeşma'ya giderim.

  Biraz uzağında durdum. Nihayet yolcular kompartımanlarına yerleştiler, akraba 
ve dostlar pencere önlerine toplandı. Hamal soluyarak trenden indi ve o sırada 
elindeki bahşişi cebine aktardı. Kızıl saçlı, uzun boylu, kurnaz bakışlı biriydi. 
Yanına sokuldum. Alışkanlıkla az daha özür dileyerek ve siz diye hitap 
ederek büyük bir gaf yapacaktım, bereket versin hemen uyandım:

  -Merhaba Ütü, nasılsın? dedim olabildiği kadar tabii bir tonla.

  -Yuvarlanıyoruz, dedi, büyük bir bey olabilmek için bir arabası olmak yeter 
diyorlar Polonya da.

  Beni eskiden beri tanıyormuş gibi neşe ile, cevap vermişti.

   -Sen de bir bey sayılırsın, dedim şaryosunu kastederek.

  -Ne yani! biz de biliriz mangırın nereden geldiğini. Ne istiyorsun? Taşınacak 
eşyan mı var? Derdin bu ise kolay.

  -Taşıma işimi kendim yaparım, dedim şakacı bir tonla, buraya iş için geldim 
ben.

  -Anlat bakalım nasıl bir işmiş?

  -Burada olmaz, daha sakin bir yere gidelim.

  Perona çıktık. Bu sırada tren hareket etmiş, uzun pencereler dizisi halinde 
geçiyordu yanımızdan. Pencerelerin gerisine insanlar yığılmıştı. Aynı anda 
yandaki perona başka bir katar giriyordu. Birçoğu da bekliyor ve bunların 
etrafını telaşlı bir kalabalık doldurmuş bulunuyordu. Başımızın üzerindeki 
hoparlörlerden de her dakika gelen ve giden trenler anons edilmekteydi.
Ütü şaryosunu tenha bir yere çekti ve çevreye ihdiyatlı bir göz attı. O zaman ona 
Paşa'nın, asıl adı İgor olan ama kaçakçılar tarafından Mors lakabıyla anılan 
arkadaşının selamını söyledim.

  -Yaa, Mors nasıl? dedi Ütü.

  -Hapı yuttu, dedim, ülseri var ve midesi yok sayılır artık.

  -Söylemiştim ona böyle olacağını! dedi hamal. Eliyle kafasına vurmuş, 
üzüldüğünü belirten bir tonla konuşmuştu, ama tahmininde yanılmadığı için 
övünen ince bir belirti de vardı sesinde. Devam etti: Ona söylemiştim, aptallık 
etme, sonu fena olur, demiştim. Her zaman bir ekstra alırdı, tabii ipin ucunu 
kaçırıyordu!

  Mors'a acımış gibi -bir tavır takındım. Doğrusunu söylemek gerekirse 
ekstranın ne olduğuna dair hiçbir fikrim yoktu. Votka mıydı ya da ona benzer 
başka bir zehir mi bilmiyordum. 

  Tanrı'ya şükür, bunun ne olduğunu ona sormak gafletinde bulunmadım. 
Daha sonra öğrendiğime göre, ekstra, kenevir poleninden çıkarılan bir madde 
imiş, uyuşturucular ona macun ya da kil diyorlarmış. Bundan Viktor 
Nikiforoviç de söz etmişti. Bu kilden elde edilen ekstra, haşhaş pazarında en çok 
aranan madde imiş, çünkü etkisi afyonun etkisine benziyormuş. Kimya 
laboratuarlarında ekstra toz haline getiriliyor, sonra eroin gibi vücuda şırınga 
ediliyormuş. Bu maddeyi son şekliyle elde edemeyen Mors gibi küçük satıcılar 
onu (ekstrayı) somurarak, çiğneyerek, votka ile yutarak ya da ekmek diliminin 
üzerine sürerek alırlarmış. Buna da Gözde şimşekler çaktıran diyorlarmış.
En ucuzu ve en basiti doğrudan doğruya ya da biraz tütüne karıştırarak kenevir 
içmekti. Çok içilince, dumanın etkisi daha uçucu olsa da Gözde şimşek çaktıran 
kadar etkili olurmuş.

  Bütün bu ayrıntıları ve daha birçoklarını Salkın-Göl'e yaptığım 
seyahatte öğrendim. Kolgezerlerin dilinde bu kelime, kenevirin yetiştiği 
yer anlamına gelir. Bunu bilmediğim için az daha yine açık verecektim.

  -Pek ala ahbap, sen de mi Salkın-Göl'e (Moğolistan'ın doğusunda akan 
bir nehirdir.) gideceksin? dedi. Ütü, pek önem vermiyor gibi görünerek.
İlk anda ne cevap vereceğimi bilemedim. Sonra tahmin yürüterek verdim 
cevabımı:

  -Şey... bir bakıma evet... oraya gideceğim.

  -İyi... dinle öyleyse: Bilet meselesini dert etme, ben hallederim. 

  Sonrası dönüşünde, otu getirdiğin zaman halledilir: Zaten o zaman ben 
karışmam, o iş Dog'un...

  Tabii ben, dönüşümde güvenmem gereken kişi olan Dog'u da tanımıyordum. 
Zaten onunla hiç görüşmeyecektim. Hamal bana hareketin ancak bir gün sonra 
olacağını bildirdi. Çünkü kolgezerlerin hepsi henüz toplanmamıştı. İçlerinden 
ikisi Murmansk'tan gece treni ile, nereli olduğunu bilmediğim üçüncüsü de 
sabahleyin gelecekmiş. Bu gecikme beni hiç rahatsız etmedi. Moskova'da bir 
gün geçirmek hiçbir zaman fena olmazdı.

  Ertesi gün tam vaktinde garda buluşmak üzere ayrıldık (Aslında benim geç 
kalmam imkansızdı, çünkü bütün geceyi garda geçirmeye mecburdum). Bir sırt 
çantam ve topladığım otları koyacak naylon torbalarım olup olmadığını sordu 
bana (Küçük valizimin içine gerekli her şeyi koymuştum). Polenleri koymak 
için küçük bir plastik kutu ya da kavanoz almamı da tavsiye etti:

  -Az bir gayretle birkaç gram kil getirebilirsin, hiç fena bir iş olmaz. Ben onlara 
hiç gitmedim, ama gidenler anlattı. Lekka adında bir çocuk tanırım, iki 
mevsimde bir araba satın alacak kadar para kazandı. Şimdi önemli bir kişiymiş 
gibi bütün Moskova'yı arabayla dolaşıyor: Bunun için en çok on gün çalıştı...

  Bundan sonra birbirimizden ayrıldık. Ben de hafif çantamı emanete bırakarak
gezintiye çıktım. Moskova'da yaz öncesi günler en güzel günlerdir. Sonbaharın 
başında, havanın berrak olduğu, altın yaprakların gelip geçenin gözlerinde bile 
yansıdığı günler de fena değildir. Ama ben en çok ilkbaharın son günlerini 
severim: O dönemde hep aydınlık olan sokaklarda, alaca akşam karanlığının tan 
ağarıncaya kadar devam ettiği, şehri ve gökyüzünü aydınlattığı zamanlarda, 
gezip dolaşmak ne güzeldir.

  Bir an önce açık havaya çıkmak istiyordum, ama hatırladım ki şehrin 
merkezine gitmek için en kestirme ve basit yol yine metroya binmekti. Tekrar 
kalabalığın arasına karışmak zorunda kaldım. Yer altında, şükürler olsun ki 
henüz büyük kalabalık yoktu, ard arda gelen karanlık ve ışıklı yerlerden geçerek 
süratle gideceğim yere ulaştım.

  Sverdlov Meydanında, çok sevdiğim o küçük parka da uğradım. Burası 
çimenlerle ve çiçek adacıklarıyla doludur. Çevresinde her yöne gelip gidenler ve 
sıra sıra binalar vardır. Sonra, gayri ihtiyari, yayalar dalgasına kapıldım. Manej'e 
doğru yürüyordum. Burada bir sergi bulacağımı ümid ediyordum ama salon               
kapalıydı. Eski üniversitenin ve Paşkov'un evi önünden geçip, Puşkin Müzesi 
yönünde Volkhonka'ya kadar yürüdüm. Meydandan ayrıldıktan sonra, 
Kremlin'in tuğla duvarlarının dağ sırası gibi hakim olduğu şehrin bu bölümünde, 
tuhaf bir şekilde kendimi mutlu, huzurlu hissediyordum. Belki sokakların henüz 
sakin olmasından idi bu. Ne olaylara tanık oldu bu duvarlar ve daha nelere tanık 
olacaklar diyordum kendi kendime. Sakalımı kestiğimi unutarak, gayri ihtiyari 
birçok defa çenemi okşadım. 

  Moskova'da bulunuşumun gerçek sebebi aklımdan çıkmıştı ve 
birden bire Kazan garının ortasına yuvalanmış o rahatsız edici 
şeyi düşünmekten vazgeçtim.

  Hayır, kader boş bir kelime değildir: İyi olsun, kötü olsun, bütün olayları o 
belirler. Beni de sokağın köşesinde umulmadık bir şans bekliyordu. Müzeye 
doğru yürüyor, orada bazı yenilikler göreceğimi umuyordum. Yeni şeyler yoksa 
bile, eski izlenimlerimi tazelemek için aşina olduğum salonlarını bir defa daha 
ziyaret etmiş olurdum. İşte bu sırada, müzenin parmaklıkları dibinde önüme 
çıkan bir çift beni durdurdu:

  -Hey, bakar mısın, bilet almak istemez miydin'? dedi çocuk.

  Çocuğun ayağında yeni ve portakal renkli bir çift ayakkabı vardı 
ve görünüşe göre ona çok küçük geliyordu. Onun ve arkadaşının yüzünde 
büyük bir sabırsızlık ve bundan dolayı da bir rahatsızlık seziliyordu.

  -Niçin? Artık satmıyorlar mı? dedim şaşırarak. Çünkü girişte kuyruk yoktu.

  -Müze için değil, konser için, ama bilet iki kişilik, ikisini de almalısın.

  -Ne konseri var?

  -Tam olarak bilmiyorum ama kilise korosu galiba. 

  -Müzenin içinde mi?

  -Alıyor musun, almıyor musun? Sana üç rubleye bırakırız iki bileti.

  Uzatılan iki bileti aldım ve müzeye doğru hızlı hızlı yürüdüm. Müzede konser 
verildiğini hiç duymamıştım. Ama doğruymuş. Burada son zamanlarda bir çeşit 
klasik müzik klübü açmışlar. Ünlü müzisyenler geliyor, oda müziği konseri 
veriyorlarmış. O gün -benim için mucize gibi bir şeydi- Küçük İtalyan Sarayı 
denilen salonda, Bulgar Kilisesi eski korosunun bir resitali vardı. Umulmadık bir 
şanstı bu. Ortodoks litürjisinin kurucu rahibi Jean Koukouzeles'in eserleri de 
çalınacak mıydı acaba? Maalesef yönetici kadın bu konuda fazla bir şey 
bilmiyordu. Yalnız konsere önemli kişilerin, bu arada Bulgar büyükelçisinin 
geleceğini söyledi. Babamdan övgüsünü çok işittiğim bu koroyu dinleme fırsatı 
bulduğum için heyecanlandım. 

  Tehlikeli seyahatimin öncesinde bu bana Allah'ın bir lutfu, bir armağanı idi.
Konserin başlamasına daha yarım saat vardı. Müzede oraya buraya bakmak 
yerine heyecanımı yatıştırmak ve biraz hava almak için dışarı çıktım.
Moskova! Moskova! Moskova'da, bu şehri çevreleyen yedi tepeden birinin 
üzerindeydim. Mayısın o öğleden sonrasında şehir bana derin ve düşündürücü 
bir armoni dolu, neşe dolu görünüyordu. Çünkü kalbimi rahatsız eden hiçbir 
mesele yoktu ve o gün sebebini bilemediğim bir huzur vardı içimde. Ciğerlerimi 
şişire şişire nefes alıyordum. Gökyüzü temiz, hava çok tatlı idi ve ben müzenin 
demir parmaklıkları boyunca bir aşağı bir yukarı dolaşıp duruyordum.

  Birden, belki iki biletim olduğu için, beklediğim hiç kimse olmadığını 
düşünerek üzüldüm. Birini beklemek ne kadar iyi ve tabii olurdu. Her an 
karşımda görünebilirdi beklediğim kadın. Onun, caddenin karşı tarafında, geç 
kalmış olmanın telaşı içinde bu tarafa geçmeye çalıştığını görebilirdim. Ben de 
hemen korkuya kapılırdım, düşüncesiz, tedbirsiz bir hareketle arabaların 
arasında koşmasını istemezdim. Durması için ümitsizce el işaretleri yapardım 
ona. Bütün o kalabalığın içinde bana mutluluk veren tek kişi o olurdu. Ne 
düşündüğümü anlar, bana gülümser, onun bu tarafa geçmesinden önce ben 
atılırdım o tarafa. Çevik olduğum için hiçbir şeyden korkmadan, arabaların 
arasından geçip yanına varır, gözlerinin içine bakar, elini elime alırdım.

  Düşündüğüm, hayal ettiğim sahneyi aynen görür gibi oldum ve kendimde bir 
aşk hasretinin uyanmakta olduğunu hissettim. Bir kere daha, nasibim olacak 
kadına henüz rastlamadığımı düşündüm. Böyle birisi gerçekten var mıydı? İşi 
yokuşa sürmekten kurnazca bir zevk alarak, bütün ayrıntılarını işleye işleye bu 
durumu kendim yaratmış değil miydim? Konu üzerinde defalarca düşündüm ve 
her defasında yalnızlığımdan bizzat sorumlu, müşkülpesent bir insan olduğum 
sonucuna vardım. Şüphesiz, genç bir kızın ilgisini çekecek özelliğim 
de pek yoktu. Her ne ise, yaşıtlarım arasında tanıdıklarımın büyük bir çoğunluğu 
benden belirgin bir şekilde daha şanslı ya da daha becerikli idiler. Tek hafifletici 
mazeretim, papaz okulunda geçen günlerimin beni gençliğe özgü yaşama 
modasından uzak tutmuş olmasıydı. Benim kovulmuş olmam durumu 
düzeltmiyordu.

  Bütün kalbimle sevebileceğim kadın şu anda karşıma çıksaydı, ona, bizi duygu 
ve düşüncede birleştirsin diye, bu dini müzik resitalini dinlemek üzere benimle 
gelmesini teklif edecektim. Ama, birden yine şüpheye kapıldım. Belki bu koro 
onun için can sıkıcı, monoton, anlaşılmaz gelebilirdi. Hele kilisede değil de bir 
konser salonunda, değişik arzu ve çıkarlar peşinde koşan bu topluluk huzurunda 
böyle bir konser hiç hoşuna gitmeyebilirdi. Bu konser, mesela Bach'ın 
eserlerinin bir stadda ya da asker yürüyüşüne alışmış bir paraşütçüler kışlasında 
çalınması gibi anlamsız bir etki yapmaz mıydı?

  Pırıl pırıl arabalar gelmeye başladı. Hatta bir de İntourist otobüsü geldi. Konser 
saatinin iyice yaklaştığını belli ediyordu bu durum. Salonun önünde de kalabalık 
artmıştı. İnsanlar birlikte aynı olayı beklerken, birbirlerine aynı ailedenmiş gibi 
görünürler. Ben de öyle görüyordum onları. Birkaç kişi orada bilet bulmaya 
çalıştı. İleri derecede miyop olduğu anlaşılan bir öğrenciye fazla biletimi vermek 
istedim, vermek istedim ama az sonra da buna pişman oldum. Çünkü herkesin 
içinde parasını vermeye kalktı, bozuk paralarını düşürdü, güçlükle topladı... 
Ona, parasını ödemeye gerek olmadığını, bu biletin bana hediye edildiğini 
söyledim ve salona doğru yürüdüm ama, kabul etmedi, peşimden koşup bilet 
parasını cebime soktu. Elbette bu paraya ihtiyacım vardı, düzenli geliri olan bir 
insan değildim, ama...

  Canımı sıkan bir şey daha vardı: Herkes duruma uygun bir şekilde resmi 
kıyafetliydi. Ben ise eskimiş bir jean pantalon, hafif bir ceket ve kocaman yol 
ayakkabılarımla idim. Üstelik sakalımı da kesmiştim ve sakalsız çeneme bir 
türlü alışamıyordum. Çünkü ben konsere gitmek için değil, kenevirlerin bittiği 
meçhul steplere doğru, haşhaş kaçakçılarıyla birlikte yolculuk yapmak için 
hazırlanmıştım. Ama bu ayrıntıların pek önemi yoktu aslında... Tavanı iki kat 
yüksekliğinde olan İtalyan Sarayı'nda sergilenen her eser kendi asıl yerinde 
duruyor gibiydi. Sadece salonun ortasına sık sıralar halinde konulan sandalyeler 
sonradan getirilmişti. Sahne, mikrofon, perde... hiçbir şey yoktu. Peykenin 
bulunması gereken yerde küçük bir kürsü vardı. İki dakika içinde bütün yerler 
doldu, bir grup da giriş yerinde ayakta kaldı. Görünüşe göre birçokları birbirini 
tanıyordu. Hararetli konuşmalar yapıyor, fikirlerini bildiriyorlardı. Yalnız 
bendim olduğu yerde sessizce duran. Kürsünün bulunduğu yere iki kadın geldi. Müze sorumlularından olan 
bu kadınların birincisi, öteki kadını, Sofya'da, Alexandra Nevski katedrali 
müzesinde çalışan meslektaşı olarak takdim etti. Salondakiler sustular. Genç 
Bulgar kadın ciddi görünüşlüydü... Parlak saçlarını arkaya doğru taramıştı ve 
çok güzel ayakkabıları vardı. Niçin bilmem, bacaklarının güzel oluşu da 
dikkatimi çekti. Hafif füme renkli ve kocaman camlı gözlüğünün üzerinden 
bakarak bizi selamladı ve sonra oldukça düzgün bir rusça ile açılış konuşmasını 
yaptı.

  Müzenin dini mimarisi, burada yer alan eski el yazmaları, ikonalar ve eski 
basma hazinelerinin yanında, başka hazineleri de sergilemek için, bu ölü 
mahzenlerde (bunu gülümseyerek ifade ediyordu) konserler düzenlediklerini 
söyledi. Bu konserler Orta-Çağ ezgileriydi ve Crypte adını alan bir koro 
tarafından yorumlanacaktı. Bu koro bu akşam buraya Puşkin Müzesi'nin
daveti üzerine kendi repertuarını dinletmek için gelmişti. Ve alkışlar arasında:

  -İşte Crypte! diye takdim etti koroyu.

  Korocular salona halkın girdiği yerden girdiler. On kişiydiler ve hepsi genç, 
hemen hemen aynı yaştaydılar. Üzerlerinde suare kıyafeti vardı: Siyah elbise, 
beyaz gömlek, papyon kıravat ve parlak derili ayakkabılar. Yukarıda da
dediğim gibi, mikrofon, ses ekipmanı, peyke ve hiçbir müzik aleti yoktu. 
Işıklandırma da özel değildi. Sadece hafifçe kısılmıştı ışıklar.

  Dinleyicilerin bu şan koral hakkında bir ön bilgileri olduğundan eminim, ama 
yorumcuların durumunu pek anlamıyordum. Kalabalık dinleyicilerin arasında, 
daha çok gürültü patırtı içinde elektronik çalgılar dinlemeye alışmış gençler de 
vardı. Bu korocular ise bana, savaş alanında silahsız dolaşan askerleri 
hatırlatıyor, o izlenimi veriyorlardı.

  Yanyana dizilerek yarım daire oluşturdular. Sakin, konsantre olmuş, 
endişesiz idiler. Tuhaf şekilde birbirlerine benziyorlardı. Belki de bu, 
ortak uğraşılarının bir sonucudur. Aynı şekilde giyinmiş, aynı bekleyişte, 
aynı duyguda idiler. Normal zamanlardaki şahsi endişeleri ne kadar büyük 
olursa olsun, şimdi bunları bir parantez içine almış görünüyorlardı: Tıpkı
savaş anında herkesin sadece zaferi kazanma çarelerini düşünmesi gibi.

  Konseri düzenleyen kadın yönetici, füme gözlüklerinin üzerinden bakarak, ağır 
başlı, ciddi bir tavırla, kilise müziğinin tarihçesini anlattı. Bulgar milli ezgisinin 
karakterlerini belirten bazı noktalarda özellikle durdu. Sonra konserin 
başlayacağını bildirdi.

  Korocular hazırdı. Birkaç saniye daha nefeslerini ayarlar gibi beklediler. Sonra 
birbirlerine dokunacak kadar sıklaştılar. Salonda tam bir sessizlik vardı. Sanki o 
kalabalık uçup gitmişti oradan. Herkesin gözü korocuların üzerindeydi şimdi.
Herkes kendi kendine umduklarını bulup bulamayacağını soruyor olmalıydı.

  Korocuların başı olduğu anlaşılan soldan üçüncüsü hafifçe başını eğince, sesler
önce yavaş yavaş, altın tekerlekli ilahi bir arabanın sessizliğe doğru kalkışı gibi, 
sonra da görünmez dalgalara kapılarak yükseldi. Tükenmeyen ve hep yenilenen 
bir coşku ile, ardında uzun bir zafer izi bırakarak salondan taştı. Daha ilk anlarda 
açıkça belli oldu ki, bu koro, on kişinin bir araya gelmesiyle, yetenekleri ne 
olursa olsun, hemen hemen ulaşılamayacak derecede bir uyum içindeydiler. 
  
  Eğer, çağımız müzik aletlerinden oluşan bir orkestra onlara eşlik etseydi, on 
sesli sütuna dayanan bu eşsiz yapı, yıkılıp giderdi. Şartların istisna şeklinde bir 
araya gelmesi bir mucize yaratmıştı: İlahi damga vurulan bu on kişi, aynı anda 
doğmuş, yaşamış ve birbirlerini bulmuşlardı. Vaktiyle hayal edilip de 
ulaşılamayan ve ruhtan ayrılmayan Tanrı sevgisini kalplerinde yaşatmış 
atalarına karşı ödevlerini yapmak duygusuyla dolu idiler. Gerçekten tarif 
edilemeyen ve vecd halindeki koroyu, ancak böyle bir ruh haleti açıklayabilir. 
Sanatlarının gücü sevgiden, her yerde var olan bir heyecan ile yüklü bu seslerin 
sarhoşluğundan geliyordu. Bilinçli olarak öğrenilen dini metinler sadece bir 
bahane, bir aracıdır. O'na apaçık hitap etmenin bir yoludur. Gerçekte insan kalbi 
ilk yeri alıyordu ve kendi yüceliğinin tepelerine doğru yükseliyordu.

  Fethedilmiş, büyülenmiş olan dinleyici derin hayaller içindeydi. Herbiri, 
yüzyılların ötesinden gelen bu ışık ve gölge ezgileriyle bütünleşiyordu. Sürekli 
olarak kendini arayan ve hataları içinde yüzen, pek nadir olarak da bulup üste 
çıkan bir ruhun, eskiden yaptığı bir atılımla meydana getirdiği ezgilerdi bunlar. 
Her dinleyici aynı anda kulağını, bu sesi derinleştiren, bu ezgilerde birçok ruhu 
kaynaştıran Tanrı'ya veriyordu. Ve, herbirinin hayali onu, başka bir aleme 
götürüyordu: Bütün hayatın örgüsünü oluşturan neşe ve ızdırabın, kaygı ve 
pişmanlıkların, hayal ve hatıraların oluşturduğu, insanların ebedi ve acılı bir arzu 
ile amaçladıkları aleme.

  Bana ne olduğunu, niçin düşünce ve heyecanlarımın bu on korocu üzerinde 
yoğunlaştığını anlamıyor, doğrusunu söylemek gerekirse anlamak da 
istemiyordum. İlk bakışta bunlar tamamen normal insanlardı, ama söyledikleri 
ilahi sanki benim kalbimden, benim nefeslerimden çıkıyor, benim 
kaygılarımdan, korkularımdan ve bugüne kadar ifadesini bulamadan birikmiş 
zavallı sevinçlerimden çıkıp yayılıyordu. Ve işte şimdi açılıvermiştim. Varlığım 
yeni bir ışıkla dolmuştu. Korocuların sanatında ilahilerin ilk ve asıl anlamını 
apaçık anlıyordum. Bu ilahiler hayatın çığlığı idi. Kaderini iyice yöneltmek, 
dünyanın engin alanlarında bir dayanak noktası bulmak ihtiyacındaydı 
insanoğlu. Bu evrende Tanrı'dan başka güçlerin bulunabileceğini ümid etmek 
gibi feci bir yanılgının çığlığı! Çok büyük bir yanılgı! Çünkü insanın kendini 
Yüce Tanrı'ya duyurmak arzusu da çok büyüktür. İnsan, imanını açıklamak, 
tövbekar olduğunu bildirmek için ne enerjiler harcamış, ne kadar çok 
düşünmüştür! Damarlarında akan ateşli kana, asi yaradılışlı oluşuna, ezeli isyan 
arzusuna, yenileşmeye susamış olmasına, daima itiraz eden bir mizaca sahip 
bulunmasına rağmen, imanını ispat için neler yapmamıştır! Ve bu noktaya 
gelmek için ne korkunç zahmetler çekmiştir! Ne veda'lar, ne mezamirler, ne 
büyüler, ne ilahiler, ne şamanlıklar yapmıştır! Yüzyıllar boyu ne dualar, ne 
yakarışlar yapmıştır. Bütün bunlar birden maddileşecek olsa, taşan okyanuslar 
gibi dünyayı kaplardı. İnsanın kalbinde insani acıların, insanlığın doğuşu ne 
kadar zor olmuştur...

  On korocu ilahi söylüyor, bilinçaltındaki çalkantılı denize dalabilelim, geçmiş 
bizde canlansın, onu ve eski nesillerin sıkıntılarını hatırlayalım diye, Tanrı bu 
korocuları bir'miş gibi bütünleştiriyordu. Sonra bizi kendimizden ve alemden 
kurtarmak, var olmanın güzelliğini ve anlamını duyurmak, harikulade güzel 
düzeninde sevgiyi buldurmak için yapıyordu bunu. İlahilerini öyle candan, belki 
de bilinçaltı dürtmesiyle öyle bir vecd ile söylüyorlardı ki insanın ruhunda en 
yüksek coşkuyu uyandırıyordu: Normal zamanlarda, günlük kaygılar arasında, 
dünyanın hay-huyu içinde pek gösteremedikleri, duyamadıkları coşkuyu...
 
  Dinleyicilerin hepsi tam bir coşkunluk içindeydi. Yüzlerinden de belliydi bu. 
Bazılarının gözlerinden yaş geliyordu. Gönlüm sevinçle dolu olarak, bana böyle 
bir bayram sevinci gösterdiği için kaderime şükrettim. Zaman ve mekandan 
soyutlanmış gibiydim. Geçmiş ve şimdiki zaman, geleceğe yönelik hayallerim, 
bütün bilgilerim ve bütün duyularım, düşünceler denizinde birleşiyordu. Ve, bir 
kere daha kendime hiç aşık olmadığımı söyledim. Damarlarımda yanan aşk 
özlemi uygun anını bekliyordu. Bu özlem, birden bire, göğsümü delerek geçen 
bir acı ile çıktı ortaya. 

  Kim olacaktı o kadın? Neredeydi? Aşık olmam ne zaman ve nasıl 
gerçekleşecekti? Birkaç defa elimde olmadan kapıya baktım: Ya buradaysa, 
duvarın öbür tarafında duruyorsa, hatta salondaysa ve koroyu dinliyorsa!.. Onun 
bulunmayışına çok üzülüyordum. Bu eşsiz anda hayalimi besleyen ama sıkıntı 
da veren ve yeniden duyduğum heyecanı paylaşmak isterdim onunla. Bir gün 
onunla karşılaşırsam, sonradan huzursuzluk ve pişmanlık duyarak 
hatırlayacağım bir şey yapmamaya söz verdim kendime...

  Birden annemi hatırladım... ve ilk çocukluk yıllarımın açık bir sabahı canlandı 
gözümde: Bulvara hafiften kar yağıyordu ve annem küçücük mantosunun 
düğmelerini ilikliyordu. 

  Gülümseyerek bakıyordu. Bana bir şeyler söylüyor, ben koşmaya başlıyorum 
ve o yine gülümseyerek beni takip ediyor... Bu sırada bir çan sesi duyuluyor 
şehrin yukarısında. Bu ses, babamın o anda ayin yaptığı küçük tepenin 
üzerindeki kiliseden geliyor... Babam... Sarsılmaz bir iman sahibi olan bu taşra 
diyakosu, şimdi inanıyorum ki, her şeye rağmen, Tanrı için ve Tanrı adına 
insanın nasıl dua edeceğini ve ayin yapacağını kesin olarak biliyordu... Ben ise, 
evladı olarak ona derin saygı duyuyor isem de, onun bana çizdiği yoldan apayrı 
bir yol tutmuştum... 

  Babamın öbür dünyaya huzur içinde göç ettiğini, ama o sıralarda benim ruh 
bakımından bazı sıkıntılara düştüğümü hatırlayarak, büyük bir üzüntü duydum. 
Artık eskidiğini sandığım bir inanış şeklini reddetmekle beraber, onun büyük 
geçmişine, eski muhteşem fikirlerine hayranlık duymaktaydım. Yüzyıllar boyu 
bu fikirler, her kıtada ve bütün adalarda, her yıl artan sayıda insanın kalbini 
fethetmişti. Böylece nesilden nesile insan zihnini, tıpkı paratonerin yıldırımı 
toprağa yöneltmesi gibi, ezelden beri var olan şüphelerden kurtarmaya 
çalışmıştı. İman ve şüphenin ikisine de teşekkür etmeli, çünkü bunlar hayatın 
akışını sağlayan asıl kuvvetlerin mayasıdır.

  Ben, şüphe güçlerinin artarak büyüdüğü, iman gücünü bastırdığı bir dönemde 
dünyaya geldim. Ben o dönemin bir ürünüyüm. Teorilerim yüzünden her yandan 
itilmiş, atılmış olan ben, tarihin bir çeşit oyuncağı idim ve kader intikamını 
benden alıyordu...

  Geçmiş, yaşanmış bir zamanın yankıları gibi, korocular İncil'den alınan trajik 
epizodları çalmaya devam ediyorlardı: Akşamın Kurbanı, Masumların 
Öldürülmeleri, Meleklerin Ağlaması gibi, iman kurbanlarının çektikleri ızdırabı 
anlatan dokunaklı ve ağır metinlerdi bunlar. Kelimelerin çoğunu önceden 
biliyorsam da, yorumcuların onları başka türlü söyleyişleri beni büyülemişti: 
Sanatlarının tılsımı onları tamamen farklı bir zamanda takdim ediyordu. 

  Yüzyıllar boyu toplumların tarihi ve ruhu ile işlenmiş, yoğrulmuş, acı 
tecrübelerle sınanmış bir sanattı bu... Çünkü dünyada çok çeken, çok bilir...
Kendi ilahilerinin sihrine kapılmış vecd içindeki bu insanları dinlerken, birden 
farkettim ki, soldan ikincisi şaşılacak derecede bana benziyor. Kendimi ikizimin 
karşısındaymış gibi hissettim. Arkadaşlarının aksine onun cildi ve saçları açıktı. 
Gözleri gri, omuzları dardı (O da benim gibi çocukluğunda raşitik olmuştu 
sanki). Elleri de benim ellerim gibi boğum boğumdu. Belki söylediği ilahi 
yüzünden kendini sakin tutuyordu. 

  Ben de, sık sık, kendime hakim olmak için konuyu değiştirir, bana hiç 
yabancı olmayan dini konulara girerdim. Bir genç kızla tanışınca birden 
en ciddi konulara geçtiğimi söylersem ne kadar gülünç duruma düştüğümü
de anlarsınız.

  Bu korocu gerçekten benim bir kopyamdı: Yanakları çukur, burnu hafifçe 
kambur, alnında ise enlemesine iki çizgi vardı. Sakalı da, kesmeden önceki 
sakalıma benziyordu. Elimde olmayarak parmaklarımı şimdi çıplak olan çeneme 
götürdüm ve o anda bir gün sonra yapacağım seyahati ve uyuşturucu kaçakçılığı 
konusunu hatırladım. O anda bu fikre kendimi tekrar alıştırmakta biraz güçlük 
çektim: Bu macera neye yarayacaktı, o kadar uzakta ne işim vardı. Gerçekte bu 
kutsal ezgilerle, istasyon peronlarındaki Ütü çetesini cezbeden o pis otun 
uğursuz dumanı arasında çok büyük bir zıtlık, bir çelişki vardı. Heyhat, gerçek 
hayat, iyi ve kötü yanlarıyla hep mabedlerin dışında seyreder, bu bakımdan 
bizim çağımız da asla bir istisna teşkil etmiyor...

  Gözlerimi ikizimden ayıramıyordum. Ona dikkatle bakıyor, keskin notalarda 
çehresinin uzadığını, ağzının kocaman açıldığını görüyordum. Kendimi ona o 
kadar yakın hissediyordum ki sanki onun yerinde ben vardım ve o benim 
kişiliğimin bir başka cisimde görünüşü idi. Onun aracılığı ile ben ilahi 
söyleyenlere katılıyor, onların arasında yer alıyordum. İlahiler içimde 
söyleniyordu ve ben, bir kardeşliğin, bir yüceliğin, birlik olmanın gözyaşına 
kadar o koro ile kaynaşıyor, bütünleşiyordum. Sanki uzun zamandan beri 
yitirdiğim yakınlarıma kavuşmuştum, birlikte çıkan seslerimiz güçlenmiş, en 
görkemli şekilde göklere yükseliyordu. Ayağımızı bastığımız yer çok sağlamdı. 
İstediğimiz kadar ilahi söylemek, hep söylemek bizim elimizdeydi...

  Kalbim işte böyle, on korocu ile tam bir uyum içinde ilahiler söylemişti. Ben, 
bir zamanlar, Gürcü şanlarını dinlerken de böyle olağanüstü bir değişiklik 
hissetmiştim. Zaten, ruhumun havalara uçması, öylesine sade ve güçlü ama 
ahenk bakımından öylesine az bulunan sanatlarının dokularımın her birinde 
titreşim meydana getirmesi için, üç Gürcü'nün bir araya gelip şarkı söylemeleri 
yeter. Belki bu onlara doğuştan verilmiş bir yetenektir ya da kültürlerinin 
özelliğinden gelmektedir. Belki de sadece bir Tanrı vergisi. Şarkıda neler 
söylediklerini hiç anlamam, ama her dinleyişte ben de onlarla birlikle 
söylüyormuşum gibi gelir bana.

  Birden, bir şey keşfettim: Çok eskiden okuduğum bir Gürcü hikayesindeki 
derin anlamı kavrayıverdim o anda. Bu hikayenin adı Altı Adam ve Yedincisi 
idi. Sanat dergilerinde çok görülen kısa hikayelerden biriydi ve o zamanlar 
hiçbir önemli tarafını görememiştim. Daha çok romantik masal türünde 
bir hikaye idi ve psikolojiye pek yer vermiyor, ya da bana öyle geliyordu. Ama 
sonu o kadar etkileyici idi ki hiç unutamadım.

  Yazarının adını hatırlamıyorum. Uzun ve hatırlanması güç bir isimdi ve ünlü 
de değildi. Konu, balad şeklinde yazılmıştı ve o da pek acemice idi. İşte hikaye:
Devrim yürüyordu. İç savaş ülkeyi kan ve ateş içinde bırakmıştı. Yeni rejim 
iyice yerleşmek için son savaşlarını vermekteydi ve başka yerlerde olduğu gibi 
Gürcistan'da da direnişçiler bozguna uğramak üzereydi. Zafer üzerine zafer 
kazanıyordu Sovyet kuvvetleri. Karşı devrimciler köyleri birer birer terkederek 
en uzak siperlere çekilmişlerdi. Bu durumlarda her zaman görüldüğü gibi, çok 
basit bir kural uygulanıyordu: Teslim olmayanı yok etmek. Yine kaçınılmaz bir 
kader de korkunç bir acımasızlığın hüküm sürmesiydi.

  Karşı devrimcilerden bir grup Guram Çohadze adında bir reisin kumandasında, 
çok kanlı bir direniş gösteriyordu. Bölgeyi çok iyi bilen eski bir yılkı çobanıydı 
bu Çohadze. Sınıf kavgasının büyük çalkantıları arasında yakınları da 
tanınamadığı için, ele geçmez bir çetebaşı olup çıkmıştı. Ama yine de günleri 
sayılıydı ve birkaç defa bozguna uğramış bulunuyordu. 

  İşte o günlerde bir çekist'e onun çetesine sızma görevi verildi. Bu çekist, bütün 
zorluklara rağmen çeteye sızabildi. Çohadze'nin gözüne girdi ve onun en 
güvendiği yardımcılardan biri oldu. Bir gün, çok kan dökülen bir savaştan sonra, 
bir nehri geçerlerken çekist, çeteyi pusuya düşürerek ortadan kaldırmaya karar 
verdi. Atlılar dörtnala kıyıya yaklaşıp birer birer nehre girerlerken, eyeri kaymış 
gibi attan düştü ve çalıların arasına girip saklandı. Bütün çete suyun tam ortasına 
geldiklerinde, derenin iki yanından iki mitralyöz birden ateşe başladı ve ortalık 
karıştı. İki ateş arasında kalan çete neye uğradığını anlayamadı. Çoğu vurulup 
düştü ve azgın sulara kapılarak boğuldular. Guram Çohadze'nin talihi varmış: 
Yara almadan kurtulmuş, güçlü ve hızlı atı sayesinde nehirden uzaklaşmıştı. 

  Birkaç sadık adamı da peşinden geldiler. Bunların arasına, harekatın 
tam başarıya ulaşmadığını gören çekist de saklandığı yerden çıkıp katılmıştı.
Bu çarpışma Çohadze çetesinin sonu sayılırdı, çünkü savaşacak kuvveti 
kalmamıştı artık. 

  Guram Çohadze, kovalayanlardan epeyce uzaklaştıktan sonra, soluk soluğa 
kalan atını durdurdu. O zaman gördü ki kendisi dahil sadece yedi kişi kalmışlar. 
Aslında altı kişiydiler, yedincisi bu hikayeye adı verilen çekist Sandro idi.
Sandro, ne pahasına olursa olsun karşı devrimcilerin başını yok etmek için emir 
almıştı. Zaten bu çete reisinin başına büyük bir ödül de koymuşlardı. Ama o 
anda ödülü değil, işi nasıl bitireceğini düşünüyordu Sandro. Artık Çohadze'nin 
hiçbir çalışmaya girmeyeceği belliydi. Öyleyse onu kendini belli etmeden 
vuramazdı. Üstelik artık yalnız kalan reis tuzağa düşmüş bir hayvan 
durumundaydı ve kendisinden başka kimseye güvenemezdi. Çok dikkatli, çok 
tedbirli olacağı kesindi. Olanca gücüyle hayatını korumaya, gerektiğinde son 
nefesine kadar dövüşmeye hazırdı...

  Bu işin sonu, o gece orada alınacaktı...

  Dağdaki geçitleri çok iyi bilen Guram, bozgun akşamı, Türkiye sınırı 
yakınında, girilmesi ve çıkılması zor bir ormanda mola verdi. Atlarından iner 
inmez bitkinlikten yere yıkıldılar. Beş kişi hemen yattı ve taş gibi uyudu. Ama 
ikisi uyanıktı. Çekist Sandro işini bitirmek için uyumamıştı. Guram Çohadze ise, 
çetesinin bozulmasıyla sonuçlanan o korkunç faciadan sonra yatıp uyuyamıyor, 
adamlarını kaybettiği ve kendi sonunun da yaklaştığını anladığı için gözüne 
uyku girmiyordu. Devrimin birbirine düşman yaptığı bu iki insanın kafasından 
daha nelerin geçtiğini yalnız Allah bilir.

  Yukarıda, biraz sağda, dolunay ormanı aydınlatıyor, ormandan gecenin korku 
veren hışırtısı duyuluyor, aşağılarda ise nehir, taşlı yatağında homurtularla 
akıyordu. Çevreyi kuşatan dağlar madeni bir sessizlik içinde donup kalmış 
gibiydiler. Guram bir ses duymuş gibi birden fırladı:

  -Uyumadın mı Sandro? diye sordu hayretle. 

  -Hayır. Sen niçin kalktın?

  -Hiç. Uyuyamadım. Belki burasının durumundan. Ay çok parlak. Ama yine de 
bir kovuğa girip biraz uzanacağım... Paltosunu, silahını ve yastık gibi kullandığı 
eyerini aldı.

  Uzaklaşmadan önce şunları da söyledi: Ne yapacağımızı yarın konuşuruz. 
Artık vaktimiz çok değerli.

  Gidip bir kayanın kovuğuna girdi. Bir yılkı çobanı olduğu günlerde sadece 
soğuktan ve yağmurdan korunmak için orada birçok defa yatmıştı. Ama 
bugünkü kaygıları başkaydı ve bunlara karşı yalnız olmak istiyordu. Belki de 
oraya sığınmasını bir önsezi fısıldamıştı kulağına. Orada ona baskın 
yapamazlardı. Sandro biraz endişelendi. Bu hareketini nasıl yorumlayacaktı? 
Bu bir tedbir miydi? Guram kendisinden şüphelenmiş miydi yoksa?
Akşamı öyle geçirdiler. Sabahleyin reis adamlarına atları eyerlemelerini emretti. 
Onun niyetlerini, ne yapacağını henüz kimse bilmiyordu. Altı kişi atlarını 
dizginlerinden tutup önünde sıralanınca derin bir iç çekti ve şu açıklamayı yaptı:

  -Ülkemizi bu şekilde terketmek doğru değil. Bugün ana vatanımıza, bizi nice 
zamandan beri beslemiş olan bu topraklara veda günümüz, son günümüz olmalı. 
Bundan sonra birbirimizden ayrılacağız, herkes kendi yoluna gidecek. Ama bu 
son günde kendimizi evimizde hissedelim.

  İki atlı şarap ve yiyecek getirmeleri için en yakın köye gönderildi. Orada hala 
taraftarları vardı. Sandro ve diğer bir çete ateş yakmak için odun toplamakla 
görevlendirildi. Guram da kalan diğer iki kişiyle ava çıktı. Belki veda ziyafeti 
için eti yenir bir kuş, hatta bir karaca vurabilirlerdi.

  Sandro kendisine söyleneni yaptı. Aldığı emri yerine getirmek için uygun anı 
beklemekten başka yapacağı bir şey yoktu. Ve o an bir türlü gelmiyordu.
O akşam altı kişi ve yedincisi-tekrar bir araya geldiler. Ormanın kıyısında büyük 
bir kovuğun yakınında kocaman bir ateş yakmışlardı. Köyden, kahraman Guram 
Çohadze'ye son bir saygı ve bağlılık gösterisi olarak bol miktarda şarap, ekmek, 
tuz ve daha birçok yiyecek göndermişlerdi. Alev alev yanan ateşin etrafında 
bağdaş kurup oturdular. Guram adamlarına sordu:

  -Atları eyerlediniz mi, harekete hazır mısınız? Hepsi sessizce evet anlamında 
başlarını salladılar.

  -Bak Sandro, dedi Guram, topladığın odunlar pek mükemmeldi, ama onları 
niçin o kadar uzak bir yere yığdın?

  -Dert etme Guram, ateşle ben meşgul olurum, sen bize söyleyeceklerini söyle.
Çohadze şu konuşmayı yaptı:

  -Arkadaşlar, biz bu savaşı kaybettik. Her savaşta bir kazanan, bir de kaybeden 
vardır. Kavga zaten bunun için yapılır. Çok kan döktük, bizim kanımız da çok 
aktı. Her iki taraftan ölenler çok. Artık geri dönülemez. Ben bu savaşta ölen 
dostlardan da düşmanlardan da özür diliyorum. Savaşta ölen bir düşman artık 
hasım olmaktan çıkar. Bugün at üstünde, birliğimin başında olsaydım, artık 
hayatla olmayanlardan af dilemezdim. Şans aleyhimize döndü ve bu yüzden 
milletimizin çoğunluğu bizden desteğini çekti. Doğup büyüdüğümüz bu 
topraklar bile bizi daha fazla barındırmak istemiyor. Vatanımız bizi istemiyor 
artık. Kimse bize merhamet etmez. Eğer en kuvvetli ben olsaydım düşmanlarımı 
affetmezdim. Bugün bizim için tek çıkış yolu kalıyor: Hayatımızı kurtarmak için 
yabancı bir ülkeye kaçmak. Şu dağın hemen ötesinde Türkiye var. Şu tarafta, 
ayın ışıdığı tepenin ardında ise İran. Herkes yolunu seçsin. Ben seçtim. 
İstanbul'a gideceğim. Orada bir liman işçisi, dog işçisi olarak çalışacağım. Siz de 
şimdiden kararınızı veriniz. Yedi kişiyiz. Az sonra yedi ayrı yöne gideceğiz. 
Bu son görüşmemizdir, bir daha bir araya gelmeyeceğiz. Birbirimize, 
memleketimize veda edelim. Bu ekmeğe, bu tuza, bu şaraba veda edelim. Artık 
Gürcistan bizim dudaklarımızı ıslatmayacak. Birbirimize elveda diyelim, çünkü 
ebediyen ayrılacağız ve beraberimizde hiç bir şey, bir avuç Gürcistan toprağı 
bile götüremeyeceğiz. İnsanın vatanını birlikle götürmesi imkansızdır. Onun 
sadece acı ve özlemini duyacağız. Eğer vatan bir çanta gibi taşınabilseydi, beş 
para etmezdi... İçelim dostlarım, son bir defa birlikte içelim ve bir ağızdan çok 
sevdiğimiz şarkıları söyleyelim...

  Ve tulumlardan şaraplar aktı. Bu, yer ve göğün esansını birleştiren bir çoban 
şarabı idi. Az sonra sarhoş oldular. Herbiri diğerlerinin üzüntüsünü paylaşmak 
arzusuyla doluydu. Zoraki bir neşe gönülleri kemiren kaygılarla mücadele 
ediyordu şimdi. Sonra, dağın kayalarını delip fışkıran, geçtiği yolları yeşerten, 
çiçekler açtıran kaynak gibi bir şarkı doldurdu havayı. O kaynak gibi 
kendiliğinden fışkıran eski bir ilahi önce yavaş yavaş, sonra gürleşerek, suyun 
kaya oyuklarını dövmesi gibi, bütün benliklerini harekete geçirerek, coşturarak 
aktı. Çok güzel söylüyorlardı. 

  Zaten, bu tür şarkıları söylemekte usta olmayan bir Gürcü yoktur. Herbirinin 
sesi kendi gücüne göre, ama pek ahenkli çıkıyordu. Gür ve aydınlık sesleriyle 
çevresinde oturdukları ateşi andırıyorlardı. 

  Yedisi birden, diyoruz, ama doğrusu altı kişi ve şarkı söylerken de bir dakika 
bile aldığı emri unutmayan yedincisi. Bu yedinci adama göre, onların hiçbiri ve 
özellikle de Çohadze yabancı bir ülkeye kaçamayacaktı. Bu adamları, cezalarını 
vermeden salıvermeye hakkı yoktu.

  Bir ezginin ardından bir başkası geldi ve şarap su gibi aktı... Gittikçe daha 
kolay içilen, gittikçe artan bir şekilde kalpleri közleştiren, onlara daha çok 
içmek, daha çok şarkı söylemek arzusu veren şarap... Ayakta halka olmuşlardı, 
birbirlerini omuzlarından tutuyorlardı. Kollarını bazen aşağı indiriyor, bazen 
yukarı kaldırıyor, böylece sanki, o görünmez, yenilmez, her şeyi gören ve bilen 
Kudret'ten yardım istiyor, yakarıyorlardı. Öyleyse, niçin her şeyi bilen ve gören 
Tanrı onları vatanlarından çıkarıyordu? İnsanlar birbirleriyle niçin dövüşüyor, 
niçin kan ve gözyaşı dökülüyor, niçin herkes kendini haklı; karşısındakini haksız 
görüyordu? Gerçek olan neydi? Bir kimse çıkıp tetiği çekenin yalnız kendisi 
olduğunu iddia edebilir miydi? 

  Dünyaya hakemlik edebilecek bir kimse yoktu! Eski şarkılar esrarlı çağrılarını 
salıyorlardı gökyüzüne. Bu milletin kutsal geçmişinde kayıtlı bir çağrı idi bu. 
Eskiler onda iyi ve kötünün bilincine varınca, ona ebedi güzellik özünü verince, 
yüzyılların karanlığında çekilen bütün bu ızdıraplar müziğe dönüşüyordu.
Her şarkı bir başkasını doğuruyor ve yedi adam halkayı bozmuyordu. Yalnız 
Sandro ayrılıyordu arada sırada ateşi beslemek için. Yakılacak odunları ateşin 
uzağında bir yere yığmış olması sebepsiz değildi. Ateşi yakma, odun taşıma 
işine de önem veriyor, özen gösteriyordu. Bununla beraber şarkı söylemeye 
içtenlikle, bütün kalbiyle katılıyordu. Çünkü şarkılar herkes içindi. Bunda kralın, 
sokaktaki basit adamdan daha fazla hakkı yoktu. Şarkı söyle, oyna, neşelen, 
istersen kendini kaygılara bırak ve ağla! Hayatta olduğun süre insani olan her 
şey elinin altındadır: Kalbin çarparak beklediğin ve seni terkeden kadın, verdiği 
acılar yüzünden son şarkını dinlettikten sonra ölmek isteyişin... Henüz küçük bir 
çocukken annenin şefkatli okşayışı, babanın ölümü, dostların kanlı bir dövüşe 
girişmesi... Temiz ve içten bir anlatımla ruhunu açtığın ilahlar... Tabiatın sırrı ve 
seni hiç terketmeyen ölüm ve öldükten sonra da onun seni terketmeyişi... Her 
şey, her şey şarkılardadır.

  Hayat, bütün hiçliklerden daha kuvvetlidir ve dünyada ondan daha kutsal bir 
şey yoktur. İşte bunun için insan öldürülemez, bunun için öldürmemek 
zorundayız: Ama düşman gelip senin toprağını işgal etmişse, dövüşülür, 
savaşılır. Ve, sevgilinin şerefi de, insanın anavatanı gibi korunmalıdır. Ayrılık 
acısı taşınamayacak kadar ağırdır, omuzlarına çöken bir dağ gibidir. Çünkü o 
sevgili olmadan güzellik yoktur, renkler yoktur, ışık, neşe ve gelecek gün 
yoktur... İşte bunlardır şarkılar. İnsan bütün şarkıların içeriğini sayıp dökemez.

  O anda, o yedi kişi kadar hiçbir insan topluluğu birbiriyle böylesine 
bütünleşmiş, kaynaşmış değildi. Şarkıları havayı dolduran, coşkulu, uzak yolun, 
dönüşsüz yolun eşiğinde olan o yedi insan... 

  Onları müziğin nefesi bağlıyordu birbirlerine: Ataları böyle nice gerçek 
şiirler, ezgiler yaratmışlardı, sonra, hayat mücadelesinin meyvası olan bu şiirleri 
ebedi bir ahenk vererek evlatlarına bırakmışlardı. Bir kuşu uçuşundan nasıl 
tanırsanız, bir Gürcü de kendi vatandaşını on kilometre mesafeden şarkısının 
yankılarıyla öyle tanırdı. Onun kim olduğunu, nereden geldiğini, yüreğinde neler 
taşıdığını, bir toy düğüne katılıp katılmadığını, nasıl bir üzüntüsü olduğunu, hiç 
yanılmadan derhal söylerdi size...

  Yeryüzü iyice göğe yükselmiş tatlı ay ışığında yıkanıyor, rüzgar altındaki 
orman yaprakları hışırdatarak karanlık tepeleri yokluyordu sanki. Sıvı bir gümüş 
gibi parlayan ve vadiler arasında kayıp giden nehrin boğuk mırıltısı da 
duyuluyordu uzaktan. Gece kuşları yedi adamın üzerinden bir gölge gibi uçup 
gidiyor, eyerlenmiş atlar hassas kulaklarını dikerek sabırla binicilerini bekliyor 
ve ateşin alevleri onların gözlerinde oynaşıyordu. Onlar için de yaklaşıyordu 
toynaklarıyla yabancı toprakları çiğneme saati...

  Fakat şarkılar bitecek gibi değildi. Guram şarkılarla bütün içini boşaltmak 
istiyordu: Çalın arkadaşlar, çığırın, bu şaraptan kana kana için, bir daha bir araya 
gelemeyecek, böyle bir halka oluşturamayacağız, hiçbir Gürcü melodisi 
kulaklarımızı okşamayacak... Ve şarkı söylemeye devam ediyorlardı. Bazen 
ayrı ayrı, bazen koro halinde... Birbiri ardından ve kendilerinden geçerek 
oynuyor, oynarken de şarkı söylüyor ve sanki o halleriyle ölüme 
hazırlanıyorlardı. Sonra yedisi birden, daha doğrusu altı kişi ve yedincisi, 
yeniden halka oluşturuyor, sonra yine şarkı, yine oyun... 

  Sandro ara sıra gidip odun getiriyor, ateşi besliyordu. Ateş büyüdü, 
büyüdü... 

  Son bir şarkı daha diyorlardı, ama son olması gereken o şarkı biter bitmez bir 
yenisine başlıyorlardı. Tekrar birbirlerine sokuluyor, gözlerini yere dikiyor, 
düşünceli olduklarını belli eden ve yer yarıklarından çıkan gürlemeler gibi gür 
sesleriyle söylüyor, söylüyorlardı...

  Sandro, ateş çok iyi yandığı halde, odun getirmek için bir daha uzaklaştı. 
Durumu iyi değerlendirmiş, indireceği darbenin hesabını iyi yapmıştı. Altı 
arkadaşı ateş başında, ayakta çok iyi görünüyorlardı. Kendisi ise karanlıkta 
kalacaktı. Ağır mavzeri sakladığı yerde dopdolu duruyordu. Artık öc almak, 
cezalandırmak zamanı gelmişti onun için. Yere uzanıp tüfeği sol eliyle 
destekledi ve sonra namluyu doğrultup bastı tetiğe! İlk hedef Guram Çohadze 
idi. Çohadze, söylediği şarkının heceleri dudaklarında donarak düştü ve hemen 
öldü. Sandro, çok hızlı hareketlerle ateşe devam etti. Öteki beş kişi de neye 
uğradıklarını anlamadan vurulup düştüler. Halkayı oluşturanlar kanlar 
içindeydiler şimdi. Akıttıkları kanların bedelini hayatlarıyla ödemişlerdi.
İnsan hayatını yönlendiren kanunların hesaba dayanan bir mantığı yoktur. Uzay 
boşluğunda dönüp duran dünyamız da kanlı dramların gösterildiği sahneden 
başka bir şey değildir... Bu dünya güneşin etrafında döndüğü sürece ve taa 
kıyamete kadar kan dökülmesi mi gerek?

  Sandro iyi nişan almıştı. Altı adamdan yalnız bir tanesi yeniden doğrulmaya 
çalıştı, ama Sandro fırlayıp ensesine sıktığı bir kurşunla işini bitirdi... Atlar silah 
sesinden ürkmüştü, ama az sonra bir şey olmamış gibi sakinleştiler. Çekistin 
yüzü karanlıkta pek solgun görünüyordu, kendine gelip sakinleşmesi de kolay 
olmadı. İçinde hala şarap bulunan bir tulumu ağzına götürerek, yerlere akıta 
akıta içti. Sanki bu hareketiyle ruhunu yakan korları söndürmek istiyordu. Nefes 
alışları normalleşince, alevlerin ışığında her biri ayrı bir pozda duran altı cesedin 
etrafında yavaşça dolaştı. Silahlarını toplayarak eyerlerin başlarına bağladı. 
Sonra atları çözdü, yularlarını çıkardı, kendi atı da dahil olmak üzere salıverdi. 
Atlar, Kızılderililerin çıplak atları gibi, vadideki köylere doğru koştular... Çok 
iyi bilinir ki atlar hep insanlara, insanların bulunduğu yerlere doğru giderler. 
Az sonra nal sesleri de kesildi ve atlar alacalı ay ışığında görünmez oldular.
Her şey bitmiş, görev yerine getirilmişti. Sandro, altı cesedin çevresinde bir kere 
daha dolandı ve sonra biraz açılarak mavzerin namlusunu kendi şakağına 
dayadı. Tek bir kurşun sesinin kısa yankısı duyuldu dağlarda. Şimdi o, öteki altı 
kişiden ayrı değildi. 

  Onlarla hiç ayrılmayasıya beraberdi artık. Şarkısını bitirmişti.

  Gürcü hikayesinin sonu işte böyle bitiyor. Eski mezamirleri söyleyen Bulgar 
korocularını dinlerken birdenbire hatırlamıştım o hikayeyi. Eskiden bu koroyu 
oluşturanlar, yüzyılların karanlığında, coşku ile, kendilerinden geçerek Yüce 
Yaradan'a sesleniyorlardı. Kendi kafalarında O'nu canlandırıyorlardı. Gerçekte 
olmayan, bilmedikleri görüntüsü onlarda ruhani bir gerçek haline gelmişti. Bir 
anda geçmişe dalabilen, zaman ve mekan sınırlarını aşabilen düşüncenin hızı 
yanında, ışık hızı hiç kalır.

  Devrimin yolları korkunç izlerle doludur. İç savaş bir millet için daima bir 
faciadır. Bir yanda tarihteki yeniliklere karşı koyanlar, öte yanda, var olanı 
kökünden sarsarak kendi akımlarını hızlandırmak için sabırsızlık gösterenler 
vardır. Başka türlü olsaydı, bu Gürcü baladının sonu da başka olurdu. Fakat 
ödenen bedel, olayların, eylemlerin teminatıdır. Yedinci adam ölmeyebilir ve 
zaferinin meyvasını yiyebilirdi, ama anlaşılmaz sebeplerden dolayı öyle 
olmuyor: Bunu herkes kendine göre yorumlayabilir. Bu saf ruhun beyaz 
yelkenleriyle donatılmış kilise ezgileri gemisiyle varlık okyanusunun 
sonsuzluğuna açılan benim için, bu hikayenin sonu, yedi adamın bir ağızdan 
söyledikleri o şarkıların derin anlamına, hepsinin aynı dinden oluşlarına çok 
uygun düşmektedir.

  İnsan kendinde önemli bir şey keşfederse, huzura kavuşuyor ve ruhu 
aydınlanıyor. O koronun karşısında, gergin yüzleri ter içinde kalan koroculara 
bakarken, ben, onlara gıpta ediyor, onların yerinde bulunmayacağıma 
üzülüyordum. Kutsal ilahilerle yüz değiştirmiş olarak benzerimin yerinde 
olmayı çok isterdim.

  Ard arda gelen ve beni saran bu görüş açıklığından sonra birden kendi kendime 
insan kalbini dolduran müziğin, duanın ilahilerin başlangıcını, çıkış noktalarını 
sordum. Bunların zarureti nereden geliyordu? Belki burada sallantılı varlığımıza 
hükmeden trajik duygu tezahürü sözkonusudur. Sallantılı varlığımızda hiç bir 
şey bize daima bizde kalması için verilmemiştir. Her şey bir burgaça kapılır, 
bazen görünür, bazen kaybolur, yeniden meydana çıkar ve sonra yine silinir. 
Bunun içindir ki hislerimizi damgalayarak, ebedileştirerek değişmez bir
şekilde ifade yollarını arıyoruz. Çünkü her şey bitince, belki birkaç milyar yıl 
sonra beklenen gün de gelince, her şey kül olunca, gezegenimiz yokluğa 
karışınca, ötelerin ötesinden evrensel bir bilinç gelecektir. Bu bilinç, boşluğun 
ortasında ve sonsuz sessizlik içinde, her zaman canlı olan müziğimizi kesinlikle 
duyacaktır. Bizde, fırtınaların, medlerin de yok edemediği bir arzu, bir özlem 
vardır: Öldükten sonra dirilmek arzusu.

  İnsan, ne pahasına olursa olsun, öbür dünyada da var olmaya devam edeceğine 
inanmak istiyor, prensipte bunun mümkün olmasını istiyor. Şüphesiz geride 
sürekli olarak çalabilen bir müzik aleti bırakacağız. Bu alet insan kültürünün en 
seçkin, en güzel eserini hep çalacaktır.

  Çok uzak bir gelecekte, bu ilahileri dinleyecek kişi ya da kişiler, yeryüzünde 
yegane düşünen varlık olan insanların ne kadar çelişkili, nasıl hem dahi hem 
kurban ya da şehit olduklarını anlayabileceklerdir. Koroyu dinlerken bunu 
düşünmekten ve bu düşünceye inanmaktan büyük bir zevk alıyordum.

  Hayat, ölüm, aşk, merhamet ve özlem... müzikle duyulabilir. Çünkü müzik
sayesinde, bilinç sahibi olduğumuzdan beri ve tarihimiz boyunca elde etmek için 
mücadele verdiğimiz hürriyetin en yüksek derecesine ulaşma imkanı verilmiştir 
bize. Hürriyetin bu yüksek derecesine başka hiçbir şeyle ulaşamayız. Her 
yüzyıla özgü dogmaların ötesinde sürekli olarak geleceğe uzanan ve ulaşan tek 
şey müziktir... Kelimelerle ifade edemediğinizi onun duyurabilmesi de 
bundandır.

  Gözucuyla saatime baktım, çünkü konserin bitivermesinden korkuyordum. Az 
sonra burayı terketmek, Kazan Garı gibi apayrı bir dünyaya gitmek korkusu 
girmişti içime. Kazan Garı bir sınırdı ve o sınırdan sonra bambaşka bir hayat 
başlayacaktı benim için. Bulanık suyu girdap girdap akan, kutsal şanların 
söylenmediği ve hiçbir anlam taşımadığı, apayrı bir hayat... Ama, oraya 
gidişimin, yerimin orası oluşunun sebebi de bu idi...

  -5-

  Vakit öğleden sonrası idi ve tren Volga bölgesini geçiyordu. Kompartıman 
yolcuları olabildiği kadar rahat yerleşmişlerdi yerlerine. Günlerce sürecek bu 
yolculukta, geçici hayat şartlarına uydurmuşlardı kendilerini. Abdias'ın da 
bulunduğu kompartımansız vagonlarda ise tam bir ortak yaşayış vardı. Her 
tipte, her niyette insan bulunuyordu buralarda. Bu uzak yolculuk için hepsinin 
gerekçesi ayrıydı ve bu gerekçeleri karşılıklı olarak hepsi kabul ediyordu.
Abdias, amacı haşhaş kaçakçılığı olan çok özel bir gruba mensuptu artık. 
Tahminine göre bu trende en az on kişiydiler. Şimdilik o sadece ikisini 
tanıyordu. Bu iki kişiyle onu hareket sırasında Ütü tanıştırmıştı. Murmansk'tan 
gelen iki arkadaştı bunlar. Adı Petruha olan büyüğü yirmi yaşlarında, daha genç 
olan Lenka ise l6 yaşında idi. Yani henüz bir çocuktu, ama daha önce de böyle 
bir sefere çıkmıştı ve bundan gurur duyuyor, kendini bir kıdemli gibi 
göstermeye çalışıyordu. Bunlar önce biraz ihtiyatlı davrandılar. Adını Abdas 
diye telaffuz ettikleri Abdias'ın da kendilerinden biri olduğunu, onun da 
güvenilir kişilerin tavsiyesiyle kolgezer'ler arasına katıldığını biliyorlardı ama iş 
konusunda açıkça değil de ancak dolaylı, imalı şekilde konuşuyorlardı. 

  Konuşmaları daha çok sigara içmek için çıktıkları sahanlıkta oluyordu. Çünkü 
havası ağır, yolcusu çok olan vagonda sigara içilmesine izin verilmiyordu.
Abdias'ın sigarasını kendilerinden biri gibi değil de çok acemice tuttuğunu ilk 
farkeden Petruha oldu:

  -Baksana Abdası dedi, sen hiç sigara tüttürmedin mi, nedir bu halin? Görenler 
seni duman yutmaktan korkan bir aftos sanacak!. Abdias yalan söylemek 
zorunda kaldı:

  -Vaktiyle içiyordum, sonra bıraktım...

  -Belli belli. Ben çocukluğumdan beri içerim. Bizim Lenka ise bir lokomotif 
gibidir, kurt denizciler gibi içer. İçki içmesini de bilir ha! Şimdilik alkolden 
sakınmamız gerek, ama dönüşte kafayı iyice çekeriz.

  -Ama Lenka daha çok küçük!

  -Küçük mü? Lenka mı küçük? Tamam, yaşlı sayılmaz ama, baksana kocaman 
dişleri var. Sen daha bu işe ilk defa giriyorsun. Bu iş öyle küçük bir
şey sayılmaz ha! Lenka bütün yolları, işin püf tarafını çok iyi bilir.

  -Peki, ot da alıyor mu, yoksa sadece satmakla mı yetiniyor?

  -Lenka mı? Elbette herkes gibi o da alıyor. Ama ipin ucunu kaçırmadan. 
Bazıları durmasını bilmiyor ve zıbarıncaya kadar alıyor, tabii işin keyfini de 
çıkaramıyorlar. Bu yollarda ot almak bütün işi berbat edebilir. Ot dediğin neşe 
vermeli, cennete götürmeli insanı...

  -Nasıl oluyor bu?

  -Diyelim ki küçük bir derenin kıyısındasın, bir adım atsan karşıya geçeceksin, 
o dere sana kocaman bir nehir, bir okyanus gibi görünür. Hayranlıkla 
seyredersin onu. Mutlu olay değil mi? Her yerde bulamazsın öyle şeyleri. 
Ekmek istersen, elbise istersen satın alabilirsin. İstersen ayağına papuç da 
alabilirsin. Canın votka istiyorsa herkes gibi sayarsın parayı, çekersin kafayı. 
Ama içip mutlu olmak başka şeydir. Tabii ol çok pahalıdır, ama iyi keyif verir. 
Rüya görür gibi olursun. Her şey karşında, yanıbaşındadır. Tıpkı sinemada gibi. 
Sinemada yüzlerce, binlerce insan seyreder aynı perdeyi, ama ot aldığın zaman o 
güzel hayaller, o görüntüler yalnız senin içindir. Senin gördüklerin yalnız sana 
aittir. Eğer biri canını sıkacak olsa, patlatırsın çenesine. Çünkü senin işine 
burnunu sokamaz!

  Bir an sustu, sonra, babacan bir tavırla, göz kapaklarını hafif kırıştırarak bir 
teklifte bulundu:

  -İstersen sana biraz ot verebilirim, kendim için biraz zula etmiştim. İç de biraz 
ayakların havalansın!

  -Kendim toplayıncaya kadar beklemeyi tercih ederim. 

  -Haklısın, senin için öylesi daha iyi.

  Biraz durduktan sonra ilave etti: Bu işin püf tarafı uyanık olmak, tedbirli 
olmaktır. Çünkü çevrendekilerin hepsi düşmandır. Saf görünüşlü bir kadın, 
madalyalı bir eski asker ya da herhangi bir emekli seni ele verebilir. Hepsinin 
kafasında tek şey vardır ve o da bizi yargıcın huzuruna çıkarmak: sonra kodese 
göndermektir, bizden söz edildiğini hiç duyamayacakları kadar uzak kamplara 
sürmektir. 

  Dikkat çekmemek asıl kuralımızdır bizim. Payını almadıkça herhangi bir insan 
gibi davranmalısın. Cebin mangırla dolunca istediğin gibi yaşarsın. O zaman hak 
senindir. Ama yakayı ele verdiğin zaman, arkadaşlarına ihanet etmektense geber 
daha iyi. Yaa, böyle işte! 

  Zaten dilin çözülürse yandın demektir. Köpek gibi gebertirler seni. Kampa, 
hapishaneye kadar gelip bulurlar, işini bitirirler. Hikaye değil bu anlattıklarım 
ha!..

  Abdias, Petruha'nın öteki mevsimlerde tersanelerde çalıştığını, her yaz 
Mujunkum'a gittiğini de öğrendi. Kenevirin yetiştiği yerleri avucunun içi gibi 
biliyormuş. Daha çok dere boylarında, bütün dünyaya yetecek kadar, baştan 
başa kenevir dolu tarlalar varmış. Alkolik yaşlı annesiyle oturuyormuş bu 
delikanlı. Ağabeyleri uzak kuzeyde, her biri bir tarafta gazodük inşaatında 
çalışıyorlarmış. Petruha'nın deyimi ile onlar bazen buz gibi havalarda çalışarak, 
bazen sivrisineklere yem olarak kazanıyorlarmış mangırlarını. Ama kendisinin 
bütün bir yıl parmağını kımıldatmadan, tükrüğü oldukça her şeye tükürerek 
oturması için, Asya'ya, Sarı'ların arasına küçük bir seyahat yapması yetiyormuş.
Arkadaşı Lenka'nın ailevi durumu daha da kötüydü. Annesini hiç tanımamış ve 
üç yaşına kadar Murmansk'ta yetimler yurdunda kalmış. Sonra çocuksuz bir çift 
kurallara uygun olarak onu evlat edinmiş. Koca, Küba taraflarına uzun seferlere 
çıkan bir geminin kaptanıymış. Beş yıl sonra ailenin durumu bozulmuş, kaptanın 
karısı genç sevgilisiyle Leningrad'a kaçmış, kocası ise limanda kendini içkiye 
verince başka bir işe aktarılmış. 

  Çocuk da okulda başarılı olamamış, üvey babasının halası ile muhasebeci 
erkek kardeşi arasında bocalayıp kalmış. Muhasebecinin karısı tam bir cadaloz 
imiş. Sonunda çocuk zaptedilemez hale gelmiş ve bu aileyi terketmiş. Şimdi bir 
harp malulünün yanında oturuyormuş. Bu eski denizaltı eri iyi bir insanmış ama 
çocuğun üzerinde hiçbir otoritesi yokmuş. Lenka canının istediği gibi 
hareket ediyormuş. Zaman zaman ortalıktan kayboluyor, sonra yine meydana 
çıkıyormuş. Geçen yıl ot toplamaya gitmiş ve Petruha'nın dediğine göre 
uyuşturucu da alıyormuş... Ama henüz onaltı yaşındaydı ve bütün bir hayat vardı 
önünde...

  Abdias, böylesine acıklı bir hikayeyi dinlerken taş gibi katı olabilmek için 
olanca gücünü, soğukkanlılığını toplamıştı. Bu işin esasını, gençleri gittikçe 
daha çok ağına düşüren bu olayın en ince ayrıntılarına kadar her yönünü 
öğrenmek idi amacı. Konu üzerinde düşündükçe, bir çeşit gizli akımın, 
görünüşte çok sakin bir denizin derinliklerinde seyrettiğini daha iyi anlıyordu. 
Bu çocukları uyuşturucu kullanmaya iten bütün özel sebeplerin ötesinde, 
topluma bağlı bazı başka sebepler de vardı ki, modern dünyanın bu ağır yarayı 
almasının asıl sebepleri bunlar olabilirdi. Damar damar oluşan, çok sıkı bir ağ 
şeklinde örgütlenen, hastalığı toplumun bütün organizmasına bulaştıran bu 
faktörler kolayca anlaşılır gibi de değildi...

  Bu karmaşık düğümü tek ve özel bir noktadan hareket ederek incelemek pek az 
bir şey öğretir, hatta yararsız da olabilirdi. En azından büyük bir sosyoloji kitabı 
yazmak gerekirdi bunun için. 

  Ama, daha iyisi, basında ve televizyonda bu konuda bir araştırma açmaktı. 
Abdias'ın, bu aleme yeni girmiş bir zırzopun saçma düşünceleri, budalaca arzusu 
bu idi! Gerçekten de o, papaz okulundaki geçmişi, pratik hayata dair 
bilgisizliğiyle dünya dışında yaşayan bir yaratıktı: Sonunda durumu kabul 
etmek zorunda kaldı: Bu tür bir tartışmanın kamuoyuna götürülmesinde hiç 
kimsenin çıkarı yoktu. Çünkü bu, sözde Sovyet toplumunun bir prestij 
meselesiydi. Gerçekten, daha yüksek mevkilerde bulunanların fikrine ve 
mizacına tabi olan hiçbir sorumlu kendi kariyerini tehlikeye atmak istemiyordu. 
Öyle görünüyordu ki, yönetim sisteminde bir bozukluk olduğunu bildirecek 
alarm zilini çalmak için, insanın birçok meziyetleri yanında, kendi aleyhine 
olacak şeylerden de korkmaması gerekirdi. Abdias Kallistratov'un bu tür utanç 
verici bir endişeye tamamen yabancı olması, onun için hem çok iyi, hem de çok 
kötü bir durumdu. Şimdilik o, böyle durumların olabileceğini bile 
düşünemiyordu. 

  O sadece gerçeğin gizli cephesine bir adım atmıştı, yitik insanlara acıdığı için 
ve belki de onlardan bazılarının kurtulmalarına yardım edebilmek umuduyla, 
esrarı anlamak, çözmek istiyordu. Bunu onlara bir ahlak dersi vererek, 
suçlayarak ve mahkum ederek değil, bizzat olayı yaşayarak, örnek vererek 
yapacaktı. Onun amacı, tek kurtuluş yolunun, herkesin ruhen yenileşmesi, içinde 
bir çalkantının olması ile açılacağını göstermekti. Gömüldükleri bu iğrenç, 
yüzkarası durumdan onları ancak bu yol kurtarabilirdi. Onun cesaret ve iyi 
niyetlerle dolu bu fikirlerinin ona nelere malolacağından da henüz hiç haberi, en 
küçük bir şüphesi yoktu.

  Gençti. Genç olmak çok şeyi açıklar... Papaz okulunda iken Hz. İsa'nın hayatını 
incelemek için ne yürekli bir çaba göstermişti! O'nun bütün acılarını kendinde 
duymuştu. O kadar ki Gelhsemani bahçesinde Yahuda'nın ihanetini anlatan 
bölümü hıçkıra hıçkıra ağlamadan okuyamıyordu. Ve, Hz. İsa'nın, paskalyanın 
o sıcak gününde Golgotha tepesinde çarmıha gerilmesi, evrende görülen 
faciaların en korkuncu olarak görünüyordu ona. Bu genç saf adam, Abdias, 
insanları en saf fikirleri, en asil özlemleri için sistemli bir şekilde cezalandıran 
trajik bir yazgının, bir kaderin bulunduğundan da habersizdi. 

  Belki şunu da sormak gerekirdi: Şehit olmak, böyle fikirlerin ortaya çıkması, 
engelleri aşması için, zulüm görmek ve ölmek tek yol değil miydi? Şüphesiz, 
zaferin bedeli ve onu değerli yapan da bu değil miydi?

  Abdias bu meseleyi daha önce Viktor Nikiforoviç Gorodetski ile de tartışma 
fırsatını bulmuştu. Aralarındaki yaş farkı çok az olmasına rağmen soyadı ile 
hitap ederdi ona. Konuşmaları Abdias Kallistratov'un papaz okulundan kesin 
olarak ayrılmaya karar vermesinden az önce olmuştu. Bir çayını içmeye gittiği 
arkadaşı şunları söylemişti ona:

  -Ne dememi istiyorsun yani? Bak çocuk peder (böyle dediğim için bağışla ama 
bu lakap sana çok uyuyor) açıkça görülüyor ki sen bu papaz okulunu 
terkedeceksin, ya da büyük bir ihtimalle kovulacaksın. Eminim ki öğretmen 
papazlar seni dinledikten sonra kendiliğinden çekip gitmeni beklemeyecekler... 
Hele senin kilise tarafından kabul edilmesi çok zor olan o müstesna 
düşüncelerini öğrendikten sonra! Bir haksızlığa uğramadın, sızlanman için 
somut bir gerekçen de yok. Bir çekişme, yanlış anlama ve yanlış anlaşılma da 
sözkonusu değil. Kilise gerçekten seninle ilgili bir hata yapmamış... Eğer onunla 
bir uyuşmazlığa düşeceksen, bu tamamen senin dini inançların ve anlayışın 
yüzünden olacak.

  -Çok haklısın Viktor Nikiforoviç, somut sebepler yok. Zaten öylesi de pek 
basit olurdu. Sözkonusu olan benim kendi durumum değildir. Mesele, kilise 
geleneklerinin çağımıza ters düşmesidir. Eski zamanlarda, bir toplumun henüz 
doğuş halindeki bilincine uygun düşen bir doktrini bugün ciddiye almak 
mümkün değildir. 

  Teolojinin varlığını koruyabilmesi için tek çare, dünyadaki bütün inançların 
odak noktası, merkezi olarak yeni bir Tanrı anlayışının ortaya çıkmasıdır. 
Bu Tanrı bizim çağdaşımız olacaktır. Günün ihtiyaçlarına cevap veren başka 
bir iman anlayışı. Ortodokslukla benim aramdaki tek uyuşmazlık, benim 
Ortodoksluktan kopmamın tek sebebi, işte budur.

  -Evet, anlıyorum, dedi Gorodetski hoşgörülü bir gülümseme ile çayından bir 
yudum daha alarak. Sonra devam etti: İlk bakışta bu görüşün pek şaşırtıcı. Ama, 
senin teorine gelmeden önce, rahat rahat çayımızı yudumladığımız şu anda, 
Orta-Çağ'da, sevgili papaz çocuk, koyu Katolik Avrupa'da, mesela İspanya'da 
veya İtalya'da, sen böyle bir çılgınlığa cesaret ettiğin, ben de seni dinlediğim 
için, önce aforoz edilir, sonra diri diri yakılırdık odun ateşinde. Kemiklerimiz 
kül olur, rüzgarda savrulurdu. Aziz Inquisition'a yapılan işkenceleri ve 
cellatların sevincini çok iyi hayal ediyorum! O devirde bir masumun, sadece 
Meryem Ana'nın cinsi ilişkide bulunmadan hamile kalması olayını, azıcık 
manalı bir tebessümle dinlemesi, diri diri yakılmasına yeterdi. İnsan bunu 
bilince...

  -Affedersin, sözünü kesiyorum Viktor Nikiforoviç, ama, diye itiraz etti 
Abdias. Aynı anda sinirli bir şekilde öğrenci cübbesinin düğmelerini yeniden 
iliklemeye başlamıştı. Devam etti: Buna çok gülmeni anlıyorum, ama şaka bir 
yana, bugün engizisyon hala uygulansa idi, bu sapkınlığım yüzünden beni 
hemen yarın ateşe atacak olsaydılar bile, söylediklerimin bir tek kelimesini dahi 
inkar etmezdim.

  -Bundan eminim, dedi Gorodetski başını sallayarak.

  -Ben bu görüşe tesadüfen, öyle birden bire gelmedim, Hıristiyanlık tarihini 
inceleyerek ve modern dünyayı gözlemleyerek geldim. Ve, yeni bir görüş atmak 
istiyorum ortaya. Tanrı anlayışını çağdaş yapmak istiyorum, bütün çabalarım 
başarısızlıkla sonuçlanacak olsa bile...

  Viktor onun sözünü kesti:

  -Konuyu tarihe getirmiş olmana sevindim. Şimdi sana söyleyeceklerimi dinle 
biraz. Senin Yeni bir Tanrı fikrin soyut bir teoriye dayanıyor. Aydınların diliyle 
söylemek gerekirse, bazı yerlerde sözkonusu edilse bile, bu böyle. Vaktiyle 
dedikleri gibi, senin bütün görüşlerin, ruh üzerine yapılan katıksız bir 
spekülasyondur. Sen Yaradan programlamak istiyorsun, ama O, ne kadar çekici 
ve inandırıcı olursa olsun, basit bir kavrama sığmaz, buna boyun eğmez. 
Baksana, eğer İsa çarmıha gerilmeseydi; asla bizim peygamberimiz olamazdı. 
Evrenin iyiliğini düşünen bu müstesna insan önce vahşi bir şekilde öldürüldü, 
sonra başka bir çehreye büründü, ona gözyaşı döküldü, ululandı ve nihayet, 
onun acıları ve bizim vicdan azabımızla yeniden yaratıldı. Başlangıçta Hıristiyan 
inancı bir tapma ve kendini cezalandırma şeklindeydi, umut ve pişmanlıktı, ceza 
ve mağfiret idi ve elbette gelecek sevgisiydi. Eğer bu bazıları tarafından kendi 
çıkarları için saptırılmışsa, başka mesele. 

  Bu da dünyanın bir kaderi. Düşünsene: En kuvvetli olan, en büyük saygı 
uyandıran, en büyüleyici, çekici olan kim? İşkenceler içinde kıvranan, bir 
prensip uğruna çarmıha gerilerek ölümü kabul eden bir Mazlum-Şehit, Kurban-
Peygamber'mi, yoksa, soyut bir idealden başka bir şey olmayan modern 
zihniyette, yüce ve mükemmel bir varlık mı?

  -Bunu da düşündüm Viktor Nikiforoviç, haksız değilsin. Ama Yüce-Yaradan 
hakkındaki eski anlayışı değiştirme zamanının geldiği fikrimden vazgeçemem. 
Bu fikir kökleşmeyebilir, dünyadaki bilgilerimize ters düştüğü de doğrudur. 
Yine de aşikar! Her ne ise, bu konuda seninle bir polemiğe girmek istemiyorum. 
Gerçekten soyut bir düşünceden hareket etmiş ve imkansızın peşine düşmüş 
olmam pek mümkün, ama bunun hiç önemi yok. Benim düşünce tarzım kilise 
hukuku ile uyuşmuyor. Bu hususta bir şey yapamam. Ama biri 
bana hatamı gösterebilse gerçekten çok sevinirim.

  Gorodetski hak verdi:

  -Seni anlıyorum Papaz Abdias. Her şeye rağmen tedbirli olmanı tavsiye 
ederim sana. Bir başka Tanrı aramak, kiliseye karşı işlenmiş en ağır, en 
bağışlanmaz suç sayılır. Kilisenin ileri gelenleri için senin bu fikrin, evreni altüst 
etmek anlamına gelir.

  -Bunu biliyorum.

  -Ama bu tür bir teşebbüs, kilise dışında daha da ağır bir ceza, bir hüküm 
getirir. Bunu da düşündün mü?

  -Ama bu söylediğin bir paradoks, bir çelişki. 

  -Bunu anlamakta gecikmeyeceksin.

  -Nasıl olur? İki ayrı konum bu noktada mı birleşecek?

  -Tam öyle değil. İşin doğrusu şu ki, bu tür bir olaya hiç kimse iyi gözle 
bakmaz. 

  -Tuhaf, sana göre insanlar kendileri için zaruri olanı reddederler...

  -Çok büyük güçlüklerle karşılaşacaksın, bunu istemiyorum. Ama cesaretini 
kırmak da istemiyorum, dedi Gorodetski tartışmaya son vererek.

  Abdias, Viktor'un bu uyarılarında çok haklı olduğunu anlamakta 
gecikmeyecekti.
 
  Birkaç gün sonra papaz okulunun ileri gelenleri, garda, önemli bir kişiyi 
törenle karşıladılar. Peder Dimitri, dini kurumlarla papaz okulları arasında 
koordinasyonu sağlamaktan sorumluydu. 

  Ona, Koordinatör Peder diyorlardı. Orta yaşlı, çok ihtiyatlı, saygıdeğer bir 
insandı ve mevkiine çok yakışıyordu. Alışılmamış bir olay sebep olmuştu o gün 
onun gelişine. Huzuru bozan suçlu ise, en yetenekli öğrencilerden biri olan 
Abdias Kallistratov idi: Kutsal Kitabı yeniden yazmak, Çağdaş Tanrı gibi 
şüpheli bir görüşü yaymak hatasını işlemiş, yoldan sapmıştı.

  Koordinatör Peder, tabii bir uzlaşma sağlamaktan, ayrılan kuzuyu tekrar 
sürüye katmaktan, onu doğru yola çekmekten yana idi. Yani, skandal 
duyulmasın diye, onu Kilise camiasında bırakmak istiyordu ve buna yetkisi 
vardı. Bu konularda kilise, laik kurumlardan farklı hareket etmiyor, ailenin kirli 
çamaşırlarını başkalarına göstermek istemiyordu. Abdias'tan daha tecrübeli olan 
Peder Dimitri, böyle hareket edecek, onu babaca azarlayacaktı biraz. 

  Ama Kallistratov onu tamamen yanlış anladı, bu da pederin planını bozdu.

  Peder genç adamı öğleye doğru kabul etmiş ve konuşmaları en az üç saat 
sürmüştü. Koordinatör ona önce binanın salonlarından birinde bulunan küçük 
kiliseye gitmelerini teklif etti:

  -Tahmin edersin ki seninle çok ciddi bir konuşma yapacağız. Ama bu tür 
işlerde acele etmek pek yarar sağlamaz. Onun için istersen önce Tanrı'nın evine 
gidelim, her şeyden önce birlikte dua etmemiz gerektiğine inanıyorum.

  Böyle derken hafifçe kızarmış, gözkapaklarını kırıştırarak Abdias'a bakmıştı.

  -Tanrı sizi korusun Mon Senyör, dedi Abdias, ben hazırım. Benim için dua, 
ruhumdan hiç çıkmayan Yüce Yaradan üzerinde devamlı düşüncelerimin bir 
ezgisi, bir kontrapunktudur. Çağımız Tanrısı düşüncesinin beni hiç 
terketmediğine de inanıyorum.

  -Biraz sabırlı ol evladım. Önce dua edelim, dedi Koordinatör, uzlaşıcı bir 
tonla. Böyle derken koltuğundan kalktı. Delikanlının dine karşı küfür sayılacak 
Çağımız Tanrısı, kontrapunk gibi deyimlerini bile duymazlıktan gelecek kadar 
alttan alıyor, yakınlık gösteriyordu. Tartışmayı daha başında tatsız bir havaya 
sokmak istemediği belliydi. Devam etti: Bu dünyada var olduğum günden beri, 
Tanrı'nın lutuf ve bağışlamalarını her gün artan bir hayranlıkla 
hissettiğimi söylemeliyim. Buna dua yoluyla ulaştığımızı, duanın bizi 
biraz kendimizin dışına götürdüğünü anlamaktan da mutluluk duyuyorum. 
Tanrı'nın mağfireti, bağışlaması sınırsızdır, O'nun bize olan sevgisi sonsuzdur. 
Dualarımız belki O'nun için çocuk cıvıltısı gibidir ama, bunlar bizim O'nun 
Kişiliği ile şaşmaz şekilde birleştiğimizin göstergeleridir.

  Kapı önünde ayakta duran Abdias: 

  -Haklısınız monsenyör, dedi.

  Çok tecrübesiz, çok da sabırsız olduğu için; susma taktiği gösteremedi ve bütün 
düşüncesini atıverdi ortaya:

  -Söylemekte sakınca görmüyorum, anlayışlarımıza göre Tanrı ezeli ve 
ebedidir. Ama, insanın bilgisi arttıkça düşüncesi de gelişiyorsa, Tanrı anlayışının 
da gelişme kavramının dışında kalmaması mantıklı görünüyor. Bu hususta ne 
düşünüyorsunuz monsenyör?

  Koordinatör bu soruyu kolayca geçiştiremezdi.

  -Bu ne coşku evlat! diye bağırdı. Sonra öksürüp aksırarak, zaten düzgün olan 
cübbesini düzeltmeye çalışarak, devam etti: Tanrı'dan bu şekilde söz etmek, aşırı 
bir dalgınlık söz konusu olsa bile, uygun düşmüyor... Bize Tanrı'yı anlama yetisi 
verilmemiştir. O bizim anlayabileceğimizden daha uzakta, dışımızdadır. 
Materyalistler bile bizim kavrama gücümüzün dışında bir alem olduğunu kabul 
ederler. Yüce Tanrı sözkonusu olunca bu hüküm daha da doğru olur.

  -Beni bağışlayın monsenyör, olayları olduğu gibi ifade etmek gerekir: 
Bilincimizin, vicdanımızın dışında bir Tanrı yoktur.

  -Emin misin?

  -Evet, bunun için söylüyorum zaten.

  -Pek ala, i'lerin üzerine noktaları koymadan önce biraz durup düşünelim. Sen 
ve ben teoloji konusunda bir konuşma yapacağız, ama duamızı yaptıktan sonra. 
Şimdi, az önce de söylediğim gibi, beni kiliseye götürmeni istiyorum.

  Bu din büyüğünün onu kendisine refakat etmeye daveti, Abdias tarafından bir
iyi niyet gösterisi olarak yorumlanabilirdi, ama kovulma tehdidi altında bulunan 
bir öğrenci, sivrilikleri törpülemek, keskin uçları yassıltmak için bu durumdan 
yararlanmak istemiyordu.

  Koridoru geçtiler. Koordinatör önde, Abdias da yarım adım kadar geride 
yürüyordu. Peder Dimitri dik vücutluydu ve emin adımlarla ilerliyordu. Etekleri 
yerlere kadar sarkan kara cübbesi bir ulu kişi görünümünü veriyordu ona. 
Delikanlı da onu süzerken, bu adamda yüzlerce yıldan beri saygı duyulan 
kurallardan aldığı güce inanmış ama onu kendi çıkarları için koruyan bir kişilik 
görüyordu. Varlık gerçeğini arama isteği bugün onu, böyle muazzam ama atıl 
bir kuvvetle karşı karşıya getiriyordu. Ama şimdilik ikisi de O'na inandıklarına 
doğru gitmekteydiler. Her biri kendi tarzında, O'nun adına, dünya ve dünyada 
aldıkları yer hakkında ortak fikirleri sokmak zorunda olduklarını hissediyorlardı. 
Her ikisi de umutlarını O'na bağlamışlardı. Çünkü O her yerde hazır ve nazır idi 
ve bağışlaması boldu...

  Günün o saatinde küçük kilise boştu. Bu da onu olduğundan biraz daha büyük 
gösteriyordu. Daracık oluşunun dışında, hemen hemen kaba bir yapıydı. Nişteki 
İsa'nın yüzü kupkuru bir şekilde siyah saçlarla çerçevelenmiş gibiydi. Sabit ve 
ciddi bakışlıydı ve beyaz çizgilerle taranmış bu yüz biraz fazlaca aydınlıktı. 
Yüksek rütbeli papazla vicdan hürriyetini terketmek istemeyen genç dönme ya 
da sapkın, yanyana diz çöktüler. Bakışlarını ve ruhlarını O'na yönelttiler. Herbiri 
O'nunla özel bir dialog ümid ediyordu. Çünkü O, aynı zamanda çok kişiyle 
konuşabilirdi. Gündüzün ve gecenin her saatinde, kendisine hitap eden herkesi, 
sayısız kişiyi, dinleyebilirdi. O, bu dünyada herhangi bir insanla, yerkürenin 
herhangi bir noktasında konuşabilirdi. O her yerde hazır ve nazır idi ve Kadir-i 
Mutlak oluşu da bundandı.

  İki adamın duaları onları sıkıntıdan, üzüntüden kurtaracaktı. Herbiri dualarında 
O'na duydukları sevginin buyurduğu amel ve hareketlerinin doğruluğunu 
görmek istiyorlardı. Kendilerini; an kadar kısa bir süre için işgal ettikleri yerde, 
evrenin bir parçası olarak görüyorlardı. Haçın ışığında onları bu dünyaya 
getirdiği için Yaradan'a şükrediyor, O'ndan, O'nun adını söyleyerek ölmeyi nasip 
etmesini istiyorlardı.

  Sonra büroya döndüler ve burada ilk karşılaşma başladı.

  -Evet evladım, sana bir ahlak dersi vermeye kalkışmayacağım, dedi 

  Koordinatör meşin koltuğuna rahatça gömülürken. Abdias onun karşısında bir 
sandalyede oturuyordu. Genç öğrenci, ellerini zayıf ve titrek ellerinin üzerine 
koymuş, saygılı, dikkatle dinleyen bir durum almıştı. Çetin bir tartışma 
beklediği için, Peder Dimitri'nin bakışlarında bir hiddet ya da kötü niyet 
görmeyince pek şaşırdı. Peder Dimitri, onun düşündüğünün tam aksine çok 
sakin görünüyordu.

  -Dinliyorum efendim, dedi Abdias itaatli bir sesle.

  -Tekrar ediyorum, seni azarlayacak ya da sana yemin ettirecek değilim. Bu 
kadar ilkel bir usule önem vereceğini de sanmıyorum. Fakat, ileri sürdüğün 
fikirler, pek kabul edilir şeyler değil. Farketmiş olmalısın ki seninle iki eşit insan 
olarak konuşuyoruz. Üstelik oldukça zekisin. Ben de samimi olacağım. Kilisenin 
çıkarı, zekanın onun öğretisine karşı çıkmamasını gerektirir. İlahi kurallara, 
dinin hizmetine kayıtsız şartsız kendini vermeni ister. Görüyorsun ya apaçık 
konuşuyorum... Ama, bir baba gibi senin kulaklarını çekmeye de hakkım var. 
Çünkü ölen babanı, Diyakos İnnokenti Kallistratov'u çok iyi tanırdım. O ve ben 
aynı inançta idik. Yüksek, erdemli bir Hıristiyan'dı o, çok da geniş kültürlüydü. 
Şimdi kader beni seninle, dinin sadık hizmetkarı olan o kişinin oğlu ile, 
karşılaştırdı. Ve hangi şartlarda? Önceleri senin hakkında çok güzel, yankılı 
şeyler duyduğumu gizleyecek değilim. Beni buraya getiren sebep ise gerçekten 
üzücü. Bana dediklerine göre dinde reform yapmak istiyormuşsun. Oysa bu 
konuda sen daha pek toysun, bir çömez sayılırsın. Senden duyabildiğim birkaç 
sözün, sendeki bu görüş ayrılığının, bu kopmanın asıl sebebi, yaşının küçük 
olmasıdır, gençliğindir. Umarım bu tahminimde yanılmam. Birçok sebeplerden 
dolayı gençliğe özgü atılganlık ve kendini beğenmişlik, çok çeşitli şekilde ortaya 
çıkar. Herkesin mizacına ve aldığı terbiyeye göre değişir. Sen hiç, nice nice 
sınavlar geçirmiş yaşlı bir insanın, o ileri yaşında birden bire dininden çıktığını 
ya da kutsal dogmaları kendine göre yorumlamaya kalkıştığını gördün mü? Hiç 
sanmam. Birkaç örnek olsa bile, pek azdır. Çünkü dini öğretinin aslı 
derinlemesine olarak ancak zamanla, yaşla öğrenilir. Zaten Avrupalı filozoflar 
ve özellikle de Fransız ansiklopedileri de devrim öncesinde dine saldırmaya 
kalkışmışlardı. İki yüz yıldan beri de bu düşüncelerini yaymaya çalışıyorlar. 
Bunların hepsi gençti. Doğru değil mi?

  -Evet efendim, gençtiler.

  -Görüyorsun işte. Bu, gençlerin aşırılık tutkusunu gösteren ayrı bir delil. 

  -Aşırılık ya da extremisme, şu günlerde moda olan bir deyim

  -Aşırıcılık, çocukluk hastalığından başka bir şey mi?

  -Belki öyledir, ama bu genç adamların size göre extremisme yakalanan bu 
gençlerin, sağlam esaslara dayanan, çok iyi hazırlanmış, özümlenmiş fikirleri de 
var ki, bunları da söylemek gerek.

  -Elbette, elbette, ama bu ayrı mesele. Ne de olsa onlar kilise adamları 
değillerdi ve din hakkındaki bilgileri yalnız kendilerini ilgilendiriyordu. Ama 
sen gelecekte papaz olacaksın, senin için durum bambaşka.

  Abdias söze karıştı:

  -İşte bunun için ya insanlar bana tam olarak güvenmek isteyecekler...

  -O kadar hızlı gitme bakalım, dedi koordinatör kaşlarını çatarak, senin iyiliğin 
için kafana sokmak istediğim şeyi anlamak istemediğine göre, biraz daha açık 
konuşmaya çalışacağım. Önce şunu söyleyeyim ki, iman dağını tırmanıp da 
kendi çelişkisinin kurbanı olan insanların sen ne ilkisin ne de sonuncusu 
olacaksın. Kilise böylelerini çok gördü. Büyük davalar kayıp vermeden 
kazanılmıyor ve bu yoldaki kazalar da kaçınılmazdır. Ama senin durumunda 
olanlar için bir tek alternatif vardır: Ya yanlış yola sapan, bütün şüpheleri atarak 
doğru yola döner, kesin olarak ve bütün gücüyle gerçek imanı kabul eder, ona 
coşku ile ve artan bir enerjiyle sarılır, böylece büyükleri tarafından affedilir; ya 
da, inatla yanlış yolda gitmeye devam ettiği için bir sapık olarak kiliseden 
kovulur, aforoz edilir. 

  Üçüncü bir yol olmadığını iyice anlıyor musun? Fikirlerin hoşgörü ile 
karşılanamaz. Yeterince açık anlatabildim mi?

  -Evet monsenyör, ama ben de çok açık bir şekilde bu üçüncü yolun zaruretine 
inanıyorum, bu yalnız benim için değil, dinin selameti için de zaruri görünüyor.

  -Haydi canım sen de!

  Peder alay eder gibi başını salladı ve devam elti: Gerçekten fikirlerin çok 
şaşırtıcı. Zahmet olmazsa bana Hıristiyanlığı selamete çıkaracak bu üçüncü 
yolun ne olduğunu anlatır mısın? Yoksa, bu da yeni bir tür devrim mi olacak?
Koordinatör bu sözleri sinsice söylemişti. Ama Abdias cevap vermekte 
gecikmedi:

  -Bu yüzlerce yıllık uyuşukluktan silkinip kurtulmak, dogmatizmi unutmak ve 
insana Tanrı'yı kendi özünün doruğu olarak görme hürriyetini tanımak gerek...

  -Yeter! Yeter! diye bağırdı peder, gururun seni kör ediyor ve çok gülünç bir 
duruma düşürüyor!

  -Pekala monsenyör, madem ki insana düşünme hakkı tanımıyorsunuz, daha 
uzun tartışmanın bir yararı yok!

  -İşte bu doğru!

  Koordinatör hiddetle yerinden kalktı. Birden sesi titremeye başladı ve 
konuşmasını şöyle sürdürdü: Gözlerini iyice aç delikanlı! Gururunu bir yana at! 
Seni mahvedecek bir yol seçmişsin kendine! Zavallı! Tanrı'nın sadece senin 
hayalinin bir ürünü olduğunu sanıyorsun. İnsanın da, tek gerçek Tanrı'nın 
üzerinde hemen hemen bir Tanrı olduğunu söylüyorsun! Bilinç yalnız İlahi 
Kudret'in iradesiyle vardır. Sana ait doktrinin gelişmesine izin verilecek olsa, 
yakında bu doktrin bütün prensipleri alaşağı eder, iman yasalarını koruma 
uğrunda, bunca insanın nesiller boyu mücadele verdiği, acı çektiği bütün kulsal 
yasakları yıkar. Sen dogmatizmi atmak derken bunları istiyorsun. Bizim 
dogmalarımız İlahi Hikmet'in meyvalarıdır. Kilisenin varlığını sürdürebilmesi 
için yeni doktrinlere hiç ihtiyacı yok, ama bu doktrinler iman kuvveti olmadan 
meydana gelmez. Madem ki bu noktaya geldik, şunu da hatırla: Dogmatizm, ne 
olursa olsun bütün otoritelerin, bütün iktidarların desteğidir. Sapık düşüncenle 
Tanrı kavramını ıslah etmek istiyorsun, gerçekte sen onu hiç bilmiyorsun. 
Senin istediğin şey, kendini O'nun yerine koymaktır! Ama, şükürler olsun ki 
Tanrı gerçeği ne senin, ne de senin gibilerin isteğiyle vardır. Senin küfrün 
ancak seni mahveder. Tanrı ezeli ve ebedidir! Amin!

  Bu tirad süresince Abdias, Peder Dimitri'nin yanında, ayakta, dudaklarını 
ısırarak beklemişti. Onun hakaretlerine dayanmak çok güç geliyordu ona. Ama 
bir adım geri çekilmeye de niyeti yoktu:

  -Özür dilerim monsenyör ama, sadece bizden gelen bir şeyi niçin ilahi güce 
bağlıyorsunuz? Tanrı, biz yaratıklarını, birbirine zıd olan iyi ve kötü güçlerden 
kurtarabilecekken, niçin bu kadar kusurlu yaratmış olsun? Bizi, kendisiyle olan 
münasebetlerimize varıncaya kadar birçok hususta, şüpheye kötülüğe, ihanete 
düşürsün? Siz kendi doktrininizin mutlak değerde olduğunu, şaşmazlığını 
söylüyorsunuz, dünyanın ve ruhumuzun özünün bize bir defa ama bütün 
zamanlar için verildiğini kabul ediyorsunuz. Ben bunda hiçbir mantık 
görmüyorum. Hıristiyanlığın iki bin yıllık geçmişinde, bu kadar eski bir 
zamanda söylenmiş olana; nasıl olur da biz hala ilave edecek bir şey bulamayız? 
Siz, gerçek tekelini bırakmamak için mücadele ediyorsunuz, ama, en iyi
hallerde bile tavrınız bir körlüğün eseridir. Görmüyorsunuz. İsterse ilahi çıkışlı
olsun, gerçeği sonuna kadar yalnız kendi elinde tutacak bir öğreti yoktur. 
Kendisinin böyle olduğunu iddia eden bir doktrin, modası geçmiş bir doktrindir, 
artık kullanılır olmaktan çıkmıştır.

  Abdias sustu. Bir süre sessizlik oldu. Sonra birden, yakındaki başka bir 
kilisenin çan sesleri duyuldu. İnsanlarla Tanrı arasındaki bağın bu sesli sembolü 
o kadar yakından geliyordu ve o kadar ona aşina idi ki, Papaz Okulu öğrencisi 
Abdias oradan hemen kaçmak, tıpkı o çan sesleri gibi ta uzaklara uçup 
gitmek, kaybolmak, sonsuzlukta erimek isteğine kapıldı...

  -Gerçekten çok ileri gidiyorsun delikanlı, dedi koordinatör soğuk ve birden 
bire durgunlaşan bir sesle. Sonra devam etti: Seninle bu teolojik tartışmaya 
girişmemeliydim, çünkü bu konudaki bilgilerin henüz çok eksik ve hatta şüpheli. 
Sana bunları ilham eden bizzat şeytan olmasın? Her ne ise, konuşmayı bitirmek 
için sadece bir şey daha söyleyeceğim: Bu fikirlerinle sen pek ileriye 
gidemezsin. Temel dogmalarla uğraşanları laikler de istemez ve aralarından 
atarlar. Çünkü her ideoloji esas olarak yalnız ve yegane gerçeğe kendilerinin 
sahip olduklarını iddia ederler. Bunu, çok acı bir tecrübe ile öğreneceksin. Şunu 
da bilesin ki laik hayat, ilk bakışta sanıldığından daha katıdır. 
Düşüncesizliğinin, yanlış hesaplarının bedelini ödeyecek ve benim bu 
sözlerimi de hatırlayacaksın. Bu kadar yeter. Okulu terketmeye, hiç 
dönmemesiye Tanrı'nın evinden kovulmaya hazır ol!

  -Benim mabedim her zaman benimle olacak, dedi Abdias inatla, çünkü ben 
kendimin kilisesiyim, başka bir kilise de tanımıyor, kabul etmiyorum. Papazları 
da, hele bugünkü halleriyle hiç kabul etmiyor, tanımıyorum.

  -Pekala evlat, Tanrı seni ıslah etsin. Ama bir şeyden emin olabilirsin: Dünya, 
sana itaat etmeyi öğretecektir. Artık ekmeğini kendin kazanmak zorunda 
kalacaksın, senin milyonlarca benzerin böyle yapıyor.

  Abdias Kallistratov, bundan sonra, bu son uyarıları sık sık hatırlayacağı günleri 
görecekti. Bununla beraber, asıl misyonu, varoluşunun bir çeşit en üst düzeyde 
taçlandırılması olan misyonu, henüz gelecekte görünüyordu ona. Bu misyon bir 
ufuk gibi belirecek ve aradaki bütün maceralar geçici engellerden başka bir şey 
olmayacaktı. Kitlelerin onu örnek alacağı gün gelecekti. Orada, hayatının 
amacını görüyordu.

  Kaçakçılar treni, bozkıra doğru, geniş ve ıssız alanları geçerek ilerliyordu. 
Bakışları cama saplanmış olan Abdias kuşkular içindeydi. Pekala, diyordu kendi 
kendine, işte şimdi gerçekten yapayalnızsın. Hareketlerin tamamen serbest, 
röportajını yazmaktan başka ne bağların var, ne de zorunlulukların. Peki, bu 
sıkıntılarla dolu yolda ne öğrendin? Gerçek hayata dalıyorsun, ona cepheden 
bak. Tıpkı yüz yıl kadar önce olduğu gibi, bir tren, insanları bir yerden başka bir 
yere götürüyor. Sen de yolculardan birisin. Kaçakçılar da herkes gibi birer 
yolcudur. Bir farkla ki onlar bir tehlike de oluşturuyorlar, çünkü en korkunç 
suçlardan birini işliyorlar. Görünüşte pek zararsız olan ve duman olup 
savrulan bu ot, sarhoşluktan başka bir şey vermiyor ve insanda insanlık olarak 
ne varsa onları yok ediyor. Bu geçici zevk için kendiliklerinden sunak taşına 
koşanları nasıl koruruz? Bu kötülüğün, bu hastalığın çıkış noktasını, kaynağını 
biliyor musun? Hayır, hiç bir şey bilmiyorsun, meseleye çözüm getirmek için 
hangi ucundan tutacağını bile bilmiyorsun. 

  Daha yakın bir geçmişte, papaz okulunda, hayat akıntısına kapılarak az da olsa 
onu daha iyiye götürmek için sabırsızlanıyor, çırpınıyordun. Arkadaşların sana 
idealist diyorlardı ve haksız da değillerdi. Daha şimdiden bu çocukların sana 
ihtiyaçları olup olmadığını, işlerine karışmanın gerçekten gerekli olup 
olmadığını sormaya başladın. Aslında onlar için ne yapabileceksin ki? Onları 
kendi yoluna sokup hayatlarını mı değiştirebilirsin? Sen kendini yeyip bitirirken, 
onlar, içleri rahat, belli bir amaca doğru gidiyor ve ne istediklerini biliyorlar. Hiç 
olmazsa, onları yalnız uyuşturucu ve paranın mutlu edeceğine inanmışlar. Onları 
bunun aksine nasıl inandıracak, doğru yolu nasıl göstereceksin? Araya 
girmezsen ergeç yakalanıp ceza kamplarına gönderilecekler. Ama kendilerini o 
kadar suçlu görmeyecek, bunu sadece şanssızlık sayacaklar. Ah onları kötü 
yoldan bir döndürebilseydin! Pişmanlık ruhlarını temizlerdi, suç işlemekten 
gönüllü olarak vazgeçer ve gerçek sevinci yaşarlardı. Harika bir şey olurdu bu! 
Ama, mutluluk olarak onlara başka ne verebilirdin?

  Bugün toplumumuzun değer olarak benimsediği şeyler aslında tamamen 
bozulmuş, topa tutulmakta... Tanrı kavramına gelince, çocukluk çağlarından beri 
onlar Tanrı'yı; ihtiyar bunakların dillerine pelesenk ettikleri tekerleme gibi 
görürler. Hem sonra, kolay kazanılan paranın yanında güzel sözlerin ne değeri 
olur? Şu günlerde herkesin tekrarladığı gibi, büyük bir teşekkür hiçbir şeye 
yaramaz, ama para, nereden gelirse gelsin, at keseye! Hem, yalnız bizden 
almıyorlar bu parayı, kazançlarının bir kısmı, yabancı ülke kaçakçılarına yapılan 
satışlardan sağlanıyor. Çoğunun Murmansk, Odesa... gibi limanlardan ya da 
Baltık şehirlerinden gelmeleri bundan olsa gerek. Uzak-Doğu'dan gelenler bile 
var. Bütün bu haşhaşlar, polen ekstreleri nereye gidiyor? Önemli olan ise 
nerelere gittiği değil, olayın, kaçakçılığın kendisidir...

  Bütün dünyaya karşı kendisinin en iyi sosyal sistem olduğunu, kötülüklere 
karşı bağışıklı bulunduğunu iddia eden bir idarede, bütün bunlar nasıl oluyor? 
Ah bir başarabilsem! Gördüklerimin, yazacaklarımın birçoklarına ibret olmasını 
diliyorum Allah'tan. İnsanların bu olaya, evleri tutuşmuş gibi, felakete kendi 
çocukları maruz kalmış gibi tepki göstermeleri gerek. İyi kullanılan bazı 
kelimeler koro halinde bütün toplum tarafından tekrar edilirse, bunun paradan 
daha güçlü olduğu anlaşılır, böylece kötülükler önlenebilir! Eğer her şeyin çıkışı 
Allah'tan ise, insan bu çıkışa, bu ilk kudrete tutunmak gücüne de sahiptir. 

  Başarmayı ne kadar isterdim! Yine Sana sesleniyorum Tanrım: Paraya, altına 
çarparak dönen kelimelerin değeri nedir? Yer altında işlenen kötülüğe karşı 
vaızlar ne yapabilir? Bana, sonuna kadar dayanma gücü ver Allahım. Bu 
çabalarımda, bu mücadelede beni yalnız bırakma. Ben yalnızım. Yapayalnızım. 
Onlar ise çok kalabalık.

  Tren Saratov'u geçmişti ve iki günden beri geniş Kazak ovasında ilerliyorlardı. 
Bu bölgeyi ilk defa görüyordu Abdias. Vaktiyle Rusya tarafından zaptedilen ve 
göz alabildiğine uzanan bu toprakların genişliği, muazzam oluşu çok etkiliyordu 
onu. 

  Sibirya'yı da sayarsak, bu geniş topraklar yarıkürenin hemen hemen yarısını 
kaplıyor. Çok az yerinde sadece bazı noktalara yerleşmiş insanlar... Şehirler, 
kasabalar, büyük ve küçük istasyonlar, çiftlikler ve tek tek evler çok nadir 
görünüyor yol boylarında. Tıpkı geniş bozkırdan oluşan bir tualin üzerindeki 
pek seyrek renk damlacıkları gibi... boyanmaya hazır iken, monoton grilikteki 
tabii görünümüne bırakılıvermiş... Otlar yeşermiş, çiçeklenmişti. Kısmen daha 
iyi ve koyu olan bitkiler manzarayı daha da güzelleştiriyordu. Ama birkaç gün 
sonra güneş üzerlerine kurşun gibi inecek, otlar sararacaktı. Bu kısa süreli 
ilkbaharı görmek için uzun bir yıl daha beklemek(gerekecekti...

  Yolcular, vagonların yarı açık pencerelerinden giren bol kokuları 
kokluyorlardı. Ovada, her tarafı boş küçücük bir istasyonda durdukları zaman 
daha çok duyuyorlardı bu kokuyu. O zaman herkeste, içinde bulundukları 
vagonun boğucu havasından kurtulmak için, oradan kaçmak, sıcak havaya 
serinlik veren bitki özsularının ve insanı sarhoş eden kokuların arasında koşmak 
arzusu uyanıyordu. 

  Ne kadar tuhaf diyordu Abdias kendi kendine, bu lanet haşhaşın bu kadar 
güzel kokması ve bu kadar bol yetişmesi ne kadar tuhaf! Kaçakçıların dedikleri 
doğruysa, en belirgin özelliği ve etkili tarafı bu koku imiş. Gevezelikleri 
sırasında birçok şey öğrettiler bana. 

  Şimdi biliyorum ki yaban keneviri diğer otlardan sapının uzunluğu ile ayrılır, 
insan boyunda olanları vardır ve her yerde yetişmez.
Nerelerde bulunduğunu bilmek gerek. Böylesine zararlı bir zehirin her yerde 
kolayca bulunmaması bir bakıma çok iyi... Ama bu güçlüğe rağmen onu bulmak 
için bu yola çıkanlar çok. Her taraftan gelen bu insanlar, bu büyüleyici otu 
bulmak için kıtayı baştan başa katederler... Ama haşhaş çayırlarına giden yol 
daha çok uzun ve orada neler olacağını kimse bilemez...

  Abdias zaman zaman seyahat amacını unutuyor, kendisini gördüğü 
manzaralara kaptırıyor, aşıp gittiği bu toprakların ve orada yaşayan insanların 
bilebildiği geçmişini, tarihlerini hatırlamaya çalışıyordu. Henüz lise 
çağındayken okuduğu bazı kitapları, seyrettiği bazı filmleri getiriyordu aklına. 
Şurada burada gördüğü kısmen unutulmuş bir geçmişin izlerini görmek de 
memnun ediyordu onu: Bozkıra yayılan kara deve sürüleri bozkırda terkedilmiş 
şehirler gibiydi. Müslüman mezarlıkları, yurt denilen çadırlardan oluşan 
geleneksel obaları, bazen dünyadan kopmuş gibi tek başına duran bir çadırı 
görüyor, o tek çadırda yaşayan insanları düşünerek kalbi sıkışıyordu. Bazen bir 
veya birkaç atlı geçiyordu trenin yakınından. Bunların bazılarının başlarında 
eskiden olduğu gibi sivri külahlar vardı. Atlarının dizgin, eyer gibi takımları da 
değişmemiş, eskiden nasılsa şimdi de öyleydi... Bu ücra ve susuz yerlerde nasıl 
yaşıyordu bu insanlar? Gün batınca, uzayın çıplak yüzü kapkara olunca, içlerine 
çöken sıkıntılara nasıl katlanıyorlardı? Sonsuz evrende kaybolmuş gibi, uçsuz 
bucaksız bozkırda ne düşünüyor, ne hissediyorlardı?

  Herhalde trenler burada hoş karşılanıyor ve onların gürültüsü büyük 
şehirlerdeki gibi kimseyi rahatsız etmiyordu. Belki de görkemli gece bu 
insanlara soyluluk dolu, yücelik dolu şiirler ilham ediyordu. Şiir, kendilerini 
duyurmak, dünyaya kabul ettirmek isteyen insanların bir zeka ürünü değil miydi?

  Ama bu düşünceler uzun sürmüyor, az sonra kendi gerçek durumunu 
hatırlıyordu. Gerçekten zordu bu suçlularla bir arada yaşamak. Şimdilik buna 
dayanmaya çalışıyordu. Röportajını yazabilmek için bu deneyi sonuna kadar 
sürdürmeliydi. Ama, bunu düşündükçe üzerine soğuk sular dökülüyor, midesi 
ağrıyor, tarifsiz sıkıntılarla ürperiyordu. O da gerçekten bu iğrenç satıcılardan 
biriydi sanki. Böylece, çok küçük de olsa, bilinçli olarak bir suç işleyen 
kimsenin hareketlerini nasıl şartlandırdığını, duygularını nasıl etkilediğini, 
başkalarıyla olan ilişkilerini nasıl bozduğunu, yeni izlenimlerle, görüntülerle 
duyulacak sevincin nasıl engellendiğini de keşfetmiş, öğrenmiş oluyordu.

  Abdias, yol arkadaşları üzerinde gözlemler yaparken, onları konuşturmaya 
çalışırken edindiği ilk izlenimden emin olmak istiyordu: Kendilerinden emin 
görünmelerine rağmen bu kolgezerler cezalandırılmak korkusu içinde, ağır bir 
rahatsızlığın baskısı altındaydılar. Öyle değilse, kabadayı tavırları, anlaşılmaz 
argoları, içki ve kumar tutkuları, bu tehlikeli işe böbürlenerek atılmaları başka 
nasıl izah edilir? Başka türlü hareket edebileceklerini düşünemiyorlardı. Abdias 
onları bu uğursuz boyunduruktan kurtarmayı, gözlerini açmayı, kendi 
kendilerine vurdukları zinciri koparmayı, derilerine sinmiş ve soludukları havayı 
bile zehirleyen korku ve kokudan arındırmayı hayal ediyordu. Bu asil görevi 
yerine getirebilecek çareyi bulmak için, sınırlı ama o kadar da az olmayan 
bütün hayat tecrübelerine, bilgilerine, ümitle, coşkuyla sarılıyordu.

  Papaz okulundan ayrılmakla Tanrı yolunda yürümekten, doğru yola 
çağrı yapma eğiliminden de ayrılmış değildi. Kendi anladığı şekilde doğruları 
söyleyecekti, resmi Kilise ile bağımlı olmadan iyiye ve doğruya çağıracaktı 
insanları. Bu misyonu yerine getirmek için papaz olmaya gerek yoktu. Bunun 
için, inançlarına bağlı olması, davasında samimi olması yeterdi. Bütün iyi 
niyetlerine rağmen, cesaretinin onu ittiği bu işi henüz bütün genişliğiyle 
kavramaktan uzaktı.

  Güzel düşünceler içinde yüzmek, insanları doğru yola getirmeyi hayal 
etmek, bunları gerçekten başarmaktan daha kolaydı. Ceplerini doldurmaktan 
başka bir şey düşünmeyen o insanlar, kendileri gibi bir kaçakçı görünen 
Abdias adındaki bu insanın çağırdığı yola öyle kolayca gelirler miydi! 
Abdias'ın asil görüşleri, tatlı sözleri onları niçin etkilesindi? Işığa doğru 
yürümek için en ufak bir arzu yoktu onlarda. Abdias anlıyordu ki bir bakıma 
Tanrı Kelamdır. Tam ve saf doğruyu söyleyen kelimeler ilahi bir etki 
yapabilirlerdi, ama henüz kötü'nün, iyi'ye karşı çıktığını, suçluların yararına bile 
olsa iyi'ye karşı direndiklerini bilmiyordu.

  -6-

  Yolculuğun dördüncü günü, şafakta, yüksek dağ kolları görünmeye başladı. 
Yolcular Çuısk ve Mujunkum vadilerine yaklaştıklarını anladılar. Ama, geçici 
ilk işaretlerdi bunlar. Tren bozkır içlerine dalınca dağ kolları da görünmez oldu. 
Ufuktan yükselen güneş ışıkları kapladı her yeri. Bir ışık huzmesi de birbirlerine 
hiç benzemeyen yolcuların dolduğu vagonları aydınlattı. Sonra yol hafifçe 
dikleşti ve sisli bir bölgeye girdi. Burada tepeler sisten görünmüyordu.

  Kaçakçılar Calpak-Saz'da trenden inecek, dağılacak, herbiri kendi imkanlarıyla 
kendi yoluna, o belalı yerlere gidecekti. Ama aslında, onları kollayan, 
görevlendiren, gölge ardında gizlenen meçhul şefin emrinde birleşmişlerdi. Bu 
esrarengiz şefin kimliğini ancak çok alçak sesle, kapalı kelimelerle, dolaylı 
olarak söylüyorlardı. Abdias'ı en çok şaşırtan olaylardan biriydi bu.

  Calpak-Saz'a sadece üç saatlik yolları kalmıştı. Kaçakçılar uyanmış, 
hazırlıklarına başlamışlardı. Petruha tuvalete gitti ve öbür yolcuların kuyrukta 
beklerken homurdanmalarına hiç aldırmadan uzun bir süre kaldı orada. 

  Akşamdan kalma sarhoşluğunu gidermek, kendine gelmek için başını 
musluğun altına sokmuş, yıkanıyordu. Akşam arkadaşlarıyla kafayı çekmiş, 
körkütük sarhoş olmuştu çünkü. İştahlarını açmak için önce birkaç kadeh 
şampanya içmişlerdi. Şampanya onların gözünde limonatadan farklı bir içki 
değildi. Sonra, daha ciddi bir içki içmek için votkaya başlamışlardı. Ve o sabah, 
karışık içmenin bütün etkileri görüldü. Lenka kütük gibiydi ve Abdias onu 
güçlükle ayağa kaldırabildi. Calpak-Saz'a yaklaştıklarını duyunca nihayet başını 
kaldırmış, ince ve kir içindeki boynu üzerinde sarkık tutarak kuşete oturmuştu. 
Bu çocuğun uyuşturucu satarak para kazandığına ve daha gencecik iken 
hayatının mahvolduğuna kim inanırdı!

  Bozkırda ilerleyen bu trenin bir yerinde şef de bulunuyordu. Petruha onun 
emirlerini almaya gitmeden önce, iyice uyanık olmak, kendine gelmek için 
katran kadar koyu bir çay içti. Şef, çok alkol almasından hoşlanmazdı.
Abdias şefi henüz uzaktan bile görememişti. Yüzlerce yolcunun arasında nasıl 
tanısındı onu? Bir şeyden emindi: Çalılıklar arasına sinmiş bir hayvan gibi 
tedbirliydi bu adam ve yolculuk boyunca kimse onu tanıtacak bir şey yapmadı, 
ihanet etmedi.

  Petruha az sonra Şefin yanından döndüğü zaman dayak yemiş bir köpek 
gibiydi. Aşırı şekilde kafayı çektiği için iyi bir zılgıt yediği belli oluyordu. 
Operasyonun asıl safhası tren hedefe varır varmaz başlayacaktı ve bu Petruha 
budalası da o derece sarhoş olduğu için bir hafta baş ağrısından kurtulamazdı. 
Sanki bu duruma düşmesinden Abdias sorumlu imiş gibi ona hiddetle baktı ve

  -Seninle konuşmamız gerek! dedi.

  Sahanlığa çıkıp sigaralarını yaktılar. Tren gürültüsü seslerini boğuyordu.
Petruha, pis nefesiyle Abdias'ı zehirler gibi ona iyice sokuldu:

  -Bak, bu çok önemli bir mesele!

  Abdias onun pis nefesinden korunmak için başını öteye çevirerek cevap verdi:

  -Pekala, söyle bakalım.

  -Niye yüzünü öteye beriye kaçırıyorsun, kendini ne sanıyorsun sen! dedi, 
Petruha alınganlık göstererek.
 
  Abdias onu sakinleştirmeye çalıştı:

  -Haydi Piotr, haydi, canını sıkmaya gerek yok. Sen içiyorsun, ben içmiyorum, 
hepsi bu. Ama bunun ilişkilerimizle, arkadaşlığımızla ne ilgisi var? Mesele mi 
edineceğiz? Sen bana Calpak-Saz'a varınca ne yapacağımızı söyle.

  -Şef ne demişse onu yapacağız.

  -Onu soruyorum işte, şef ne dedi?

  -Takma kafana. Acemi olduğun için, Lenka ve benimle geleceksin, üçümüz 
beraber gideceğiz yani. Ötekiler de birer ikişer dağılacaklar.

  -Peki, nereye gideceğiz?

  -Bu beni ilgilendirir, sen bizi takip et yeter. Mujunkum sovhozuna kadar 
otostop yapacağız. Sonra kimseye rastlamayız. Yürüyeceğiz.

  -Yaya mı.?

  -Elbette. Ne sandın! Özel arabayla mı götürecektik seni? Oralarda kendini 
belli edersen işin biter. Araba ya da motorla gitmeye kalkarsan hemen enselenir, 
hapı yutarsın.

  -Yaa? Peki. Şef yalnız mı yoksa başka biriyle mi gidiyor?

  -Bundan sana ne? Niçin hep ondan söz ediyorsun? Onun işine burnunu sokma. 
Belki hiç gitmeyecek, sana rapor mu versin yani!

  -Yoo, diyordum ki, madem ki bizi yöneten odur, bulunduğu yeri bilsek fena 
olmazdı.

  -Hayır, bilmemek daha iyi, dedi Petruha böbürlenerek, bu işe karışma. Sana 
ihtiyacı olursa, dünyanın öbür ucunda olsan bile işaretini çakar, sen de tıpış tıpış 
gelirsin.

  Petruha bir an sustu. Söylediklerinin Abdias üzerinde ne etki yaptığını anlamak 
istercesine tepeden bakıyordu. Sonra ilave etti:

  -Şef dedi ki, işini iyi yaparsan her zaman bizimle gelirsin, ama bir gaf 
yaparsan, senin kaltaklık ettiğini çakarsa, ya da kalleş, gevşek biri olduğunu 
anlarsa, şimdiden çekip gidebilirsin. İstasyonda trenden inince arkana bakmadan 
usul usul düş yoluna! Sana kimse bir şey yapmaz. Ama bizimle gelirsen bir daha 
geri dönemezsin. Pes etmeye kalksan bile kurtulamazsın, anladın mı?

  -Tabii, çok iyi anladım. Aptal değilim.

  -İyi öyleyse: Bunları iyice kafana sok. Sonra gelip bana sızlanma. Seni 
uyardım, aksini söyleyemezsin!

  -Tamam Piotr, tamam, aynı şeyi yüzlerce kere söylemene gerek yok. Ben de 
omuzlarımın üstünde bir baş taşıyorum. Ne yaptığımı, neleri göze aldığımı 
biliyorum. Şimdi sen dinle beni: Bugünden itibaren Lenka'ya içki içirme, o bir 
palaz daha. Sen de içmezsen iyi olur. Hele bu sıcakta fitil olursan, hiçbir şey 
yapamaz, hiçbir yere varamayız.

  -Tamam, bunda haklısın. Söz! Bir damla bile içmeyeceğim. Lenka da 
içmeyecek.

  Bu pazarlıkta anlaştıktan sonra sustular.

  Calpak-Saz bir kruazman istasyonu idi ve burada trenin lokomotifi de, 
kondüktörü de değişecekti. Yolcuların çoğu bagajlarını toplamış, inmeye 
hazırlanıyorlardı. Sahanlığa Lenka da geldi. Yüzünden başının ağrıdığı pek 
belliydi ve kuşkulu kuşkulu bakınıyordu:

  -Ne kaynatıyorsunuz, dedi, bir saat sonra varıyoruz, eşyaları hazırlamak 
gerek... 

  -Dert etme, dedi Petruha. Hazırlayacak eşyamız yok bizim. Sırt çantalarımızı 
alıp gideceğiz.

  -Gel Lenia, yaklaş, dedi Abdias, başın ağrıyor mu? Sorudan rahatsız olan 
Lenia başıyla hayır işareti yaptı. 

  -Piotr ve ben karar verdik, bugünden itibaren içki yok. Tamam mı?

  Lenia sessizce kabul etti.

  -Biz de hemen geliyoruz. Daha vakit var, telaş etme, dedi Abdias.

  -Evet, daha bir saatten fazla var, dedi Petruha saatine bakarak. Lenka gittikten 
sonra da konuşmaya devam etti: Lenka konusunda haklısın, bu it hep içmek 
ister, sonra da ayakta duramaz. Ama artık tamam. İş iştir. Akşam, yolu 
kısaltmak için biraz kafayı çektik. Hem sonra onun parasıyla içtiğimi sanma ha! 
Kafayı iyice bulmasından da sorumlu değilim. Tamamen onu ilgilendirir bu. 
Kafa çekecek kadar param var benim.

  -Benim endişem o değil, yalnız bu çocuğa yazık oluyor da...

  -Tabii, dedi Petruha içini çekerek ve acır gibi.

  Bu konuşma onda nice zamandır içini kemiren bir kuşkusunu uyarmıştı:

  -Baksana Abdias, dedi birdenbire. Sen bizimle gelmeden önce ne yapıyordun? 
Karaborsacılık mı? Söyle bana. Çünkü artık bundan sonra iki şey olabilir; ya 
ikimiz bir restoranda işi kutlarız, ya da bir hapishanede buluşup birlikte 
yüznumara temizleriz.

  Abdias dürüst olmak istedi:

  -Hiç karaborsacılık yapmadım. Saklayacak bir şeyim yok. Daha önce ben 
seminerde, yani papaz okulunda iken... Petruha her şeyi beklerdi de, bunu 
beklemezdi.

  -Ne dedin, ne dedin! Papaz mı olmak istiyordun yani? 

  -Evet ya.

  Petruha'nın gözleri faltaşı gibi açılmıştı. Şaşkınlığını belirten bir ıslık çaldı. 
Sonra devam etti: Peki kendin mi ayrıldın, kapı dışarı mı ettiler?

  -İkisi de oldu, orada kalmadım sonunda.

  -Çok tuhaf! Demek Tanrılarını seninle paylaşmak istemediler ha?

  -Öyle diyebiliriz.

  -Söylesene, sen çok şey biliyorsundur... Tanrı gerçekten var mı?

  -Zor bir soru sordun Piotr. Bazıları için var, bazıları için yok. Kişisine göre 
değişiyor. Zaten insanlar var oldukça, onları Yaratan'ın da var olup olmadığını 
hep soracaklar.

  -Peki, diyelim ki var. Nerede bulunuyor? 

  -Düşüncemizde ve sözlerimizde...

  Petruha bir süre hiçbir şey söylemeden düşündü. O sırada vagon tekerleklerinin 
gürültüsü daha çok duyulmaya başladı. Çünkü biri, vagonların birleştiği yerdeki 
kapılardan birini açık bırakmıştı. Petruha gidip onu kapadı. Bir süre daha 
kulaklarını o sağır edici gürültüden ayıramadı. Sonra sordu:
 
  -Demek öyle. Bana göre Tanrı yok. Peki sen ne diyorsun Abdias, sana göre 
var mı?

  -Evet var, hem de var olması şart.

  Petruha şaşırmış, şoke olmuştu:

  -Yaa, hiç anlamıyorum. Eğer Tanrı'ya ihtiyacın var idiyse, bizimle ne halt 
etmeye geldin?

  Abdias, yer ve zamanın bu konuyu tartışmaya uygun olmadığını düşünerek 
kaçamak ve uzlaşıcı bir cevap verdi:

  -Ee, çünkü benim de paraya ihtiyacım var.

  -Tamam, mangırla Tanrı arasında bir seçim yapman gerekiyordu, sen de 
mangırı seçtin.

  -Bir bakıma evet, şimdilik... 

  Bundan sonra Abdias Petruha ile yaptığı bu konuşma üzerinde çok düşündü. 
Şefin çok ihtiyatlı bir insan olduğunu anlamıştı. Hesabını iyi bilen ve şüphesiz 
acımasız bir insandı.

  Eğer bir şeyden şüphelenirse, intikam almak ya da postunu ve ortaklarını 
kurtarmak için yapamayacağı şey yoktu. Zaten bir süreden beri uyuşturucu 
kaçakçılığının çocuk oyunu olmadığını çok iyi biliyordu. Petruha ve onun bazı 
arkadaşlarıyla yaptığı bu ve başka konuşmalarda apaçık konuşarak bu çocuklar
üzerinde daha etkili olacağını da anlamıştı. Tanrı'nın yarattığı insan olarak onun 
görevi, eski zamanlarda Hz. İsa'nın vaızlarını, hayatları pahasına Afrika 
vahşilerine yaymaya çalışan misyonerlerin yaptığını yapmak değil miydi? Bütün 
tehlikelere rağmen onlar gibi yapmalıydı. Çünkü, amacı ruhları kurtarmak
olanın kendini buna adaması gerekirdi. İnsan ancak kendi çıkarını unutarak 
başkalarının kalbine girebilirdi.

  Tren, Calpak-Saz'a, öğleden önce saat onbir sularında girdi. Burası bir aktarma 
istasyonu idi. Yolcuların bu sabah gördüğü dağlara doğru uzanan iki yolun 
hareket noktası olduğu için, telaşlı bir kalabalık vardı istasyonda. Bu da 
kaçakçıların görünmeden sıvışmalarını kolaylaştırıyordu. Trenden iniş pek zor 
olmamıştı. Abdias bu kolaylığa ve kaçakçıların istasyon lokantasına pek rahat ve 
aldırışsız dalmalarına şaşıp kalmıştı. Kendisi dahil oniki kişi kadar olduklarını 
tahmin ediyordu.
 
  Bunlar birbirlerini tanımıyormuş gibi görünerek, ama asla gözden de 
kaçırmayarak ayrı ayrı masalara oturdular. Tatil başlangıcı olan bu günlerde 
onların yaşındaki Avrupa'lı ve Asya'lı gençler de çoktu istasyonda. Onun için o 
kalabalık arasında onları farketmek mümkün değildi. Bütün gar gibi lokanta da 
polisin gözetimi altındaydı, ama kaçakçılar bundan hiç rahatsız olmuşa 
benzemiyorlardı. Yemeklerini çabucak yiyerek, masalarını kumanyadan bıkan 
başka yolculara bıraktılar. Sonra, gizlice verilen işarete uyarak yavaş yavaş 
dağıldılar. Bazısının sırt çantası, bazısının valizi, bazısının da sadece ufak el 
çantası vardı. Ekmek, konserve, diğer gerekli bazı şeylerle dolu idi bu çantalar. 
Bozkıra doğru yol aldılar ve az sonra geniş arazide görünmez oldular.

  Hala görünmeyen ama varlığı ve otoritesi pek belli olan Şefin emrine göre, 
Abdias bozkırın uzak bir bölgesinde Mujunkum savanının sınırlarında, Petruha 
ile Lenka'yı takip ediyordu. Şef Petruha'ya bir miktar para da vermişti. Yirmi 
beş ruble karşılığında, bir kamyon onları Uçkuduk Sovhozuna kadar götürmeyi 
kabul etli. Tedbir olsun diye bir de battaniye almışlardı kendilerine. Böylece 
serbest çalışan işçilere benziyorlardı. Abdias kendisinin dülger olduğunu 
söyleyecekti. Dülgerlik bu bölgede en çok aranan ustalıklardan biriydi. Abdias'a 
da uygun düşüyordu. Çünkü bir zamanlar babası ona dülgerlik dersi de vermişti. 
Trenden inmeden az önce Petruha ona, nereden bulduysa bir rende, bir makas, 
bir de balta vermişti. Kendisi ve Lenka için birer teknik lise öğrencisi kimliği 
tedarik etmişlerdi. Sözde biri alçı ustası, öteki boyacı olacaktı. Şimdi, tatil 
dolayısıyla, kendilerine ev yapmak isteyen çiftçilere yardım ederek biraz para 
biriktireceklerdi.

  Sıcak kavuruyordu. Ama onlar aracın örtüsüz arka tarafında oturmalarına 
rağmen hafif, serin bir rüzgar alıyor ve müthiş sıcaktan fazla etkilenmiyorlardı. 
Yol korkunçtu. Bütün uzun yollarda görüldüğü gibi bu yol da çukurlarla 
doluydu.

  Yolun durumuna göre kamyon biraz fren yapacak olsa kalın bir toz bulutu 
kalkıyor ve üç yolcu boğulacak gibi oluyorlardı. Yolun tek iyi yanı, geniş 
arazide değişen manzaralardı.

  İnsan bunları seyrederken uçuyor gibi hissediyordu kendini. Şoför kabinine 
dayanmış vaziyette ayakta duran Abdias hayal içinde yüzüyordu yine: İnsan 
burada gezegenimizin ne kadar büyük olduğunu anlıyor, diyordu kendi kendine. 
Ama yine de insan kendini, yer ve yiyecek bulamamak, benzerleri tarafından 
rahatsız edilmek korkusuyla sıkışmış hissediyor. Korku, kin ve önyargı, o geniş 
alemi bir stad kadar küçültüyor ve bu stadın ortasında iki zorlu ekip atom 
bombasıyla bir maç yapıyorlar. Seyirciler rehinelerdir. Hırsın kör ettiği 
taraftarlar ise ısrarla avaz avaz bağırıyorlar: Gol! Gol! Gol!. Bununla beraber her 
birimizin bir görevi var: Tarih akışını devam ettirsin diye, bugün, yarın ve her 
zaman insan kalmak. Biz üç kişi nereye gidiyoruz? Bazıları, kendilerinin ve 
kendileriyle birlikte daha pek çok insanın yitip gitmesine sebep olacak bir zehri 
devşirmek için çaba harcıyor. Niçin, ne adına yapıyor bunu? Onları, 
varoluşlarının en değerli şeyini yitirmeye nasıl bir güç itiyor?

  Dünyanın bir ucunda, Allah tarafından unutulmuş gibi görünen Uçkuduk 
köyünde, iki günlük bir iş buldular. Bu, bir çobana ait evin eksik kalan 
marangozluk ve badana işlerini tamamlamaktan ibaretti. Çoban sürüleri ve 
ailesini alıp yaz otlaklarına gitmiş, evin tamamlanma işini yakınlarda oturan bir 
akrabasına bırakmıştı. Mevsim boyu iş arayan usta ya da işçiler gelirlerdi nasıl 
olsa. Bu iş, bizim üç kolgezere nasip oldu. Onların buralarda bulunmalarının asıl 
sebebini gizleyecek çok güzel bir alibi, bir kılıf idi bu.

  Hava sıcaktı. Evin çatısı zaten çıkmış bulunduğu için bir odasına girip 
yerleştiler. Avluda bulunan bir ocağı da mutfak yaptılar kendilerine. Doğrusu, 
istekle, hararetle koyuldular işe. Daha ilk günden Petruha arkadaşlarını erkenden 
uyandırdı ve akşama kadar çalıştılar. Akşam yaktıkları ateşin başında bir araya 
gelince, dinlenirken, sohbet etmeye de başladılar.

  -Hey Abdias, dedi Petruha çalışmaktan pek memnun görünüyorsun. Tabii 
mangır da var işin ucunda. Ama bu işten alacağımız para dişimizin kovuğunu 
doldurmaya bile yetmez. Bu işi çevrede şüphe uyandırmamak için yapıyoruz. İş 
biter bitmez, o güzel çiçekleri, tutam tutam, kucak kucak toplayabileceğimiz bir 
yere gideceğiz. Bütün bir yıl altının üzerine yatmak için bir tek gün iflahımız 
kesilecek, o kadar! Tıpkı bir bakan gibi. Hey Lenka, sen bu işleri bilirsin, söyle 
ona!

  Buraya gelişlerinden beri hemen hemen hiç ağzını açmayan Lenka nihayet 
konuştu:

  -Evet, ben daha önce de geldim, bilirim. Petruha onları uyarıyordu:

  -Çocuklar, çok uyanık olun ha! Hiç kimseye bir şey söylemeyin. Ne 
komşularla ne de herhangi bir kimseyle, çok mert insanlar olsalar bile, hiç 
gevezelik etmeyin, konuşmayın onlarla. Hele biri size bazı sorular sormaya 
kalkışırsa, ağzınızı bile açmayın ha! Abdias, ağzını açmak zorunda kalırsan 
hiçbir şeyden haberin olmadığını söyleyeceksin, öğrenmek istediklerini ekip 
başına, yani bana sormalarını söyleyeceksin. Ya da hiç konuşmayacaksın, 
dudakların kilitli, dikişli duracak. Tamam mı?

  Abdias'ın itiraz edecek hali yoktu. Bu uyarıya uymanın daha iyi olacağını 
düşündü. Zaten ona asıl zor gelen susmak değil, kirli para ile ceplerini 
doldurmak için kendilerini mahvolmaya götüren bir yola sapmış bu iki genci 
etkileyecek, kurtaracak bir şey yapamamak idi. Onları sadece ikna kabiliyetiyle 
etkileyerek, ahlak dışı davranışları üzerinde düşündürmek, birden bire 
vicdanlarının sesini dinler olmaya yöneltmek ve hayat tarzlarını köklü bir 
şekilde değiştirmek istese, bunu başaramazdı. Çünkü bu çocuklar buna asla 
cesaret edemezlerdi. Grubun öteki üyelerine verdikleri sözle elleri kolları 
bağlıydı. Bu sözden çıktıkları zaman onlar da korkunç şekilde cezalarını 
verirlerdi. Peki bu suç paktını nasıl bozacaktı?

  Üzüntülerini, sıkıntılarını biraz hafifleten tek şey asil bir dava peşinde 
olmasıydı. O, kaçakçıların faaliyetini öğreniyordu ve bunu basın yoluyla bütün 
topluma duyuracaktı. Bu şekilde nihayet halkın gözünü açacak, gayesi yitik 
gençleri, bu kötü yola sapan kimseleri kurtarmak olan bir ahlak yoluna çağrı 
kampanyasını başlatacaktı. Bu kaçakçılığa bizzat katılmış olmasına dayanma 
gücünü, yalnız bu ışıklı perspektif veriyordu ona. 

  Üçüncü gün küçük bir olay oldu, ama bu küçük olay Petruha'yı pek 
endişelendirdi. Petruha, bir komşu ile birlikte at arabasıyla sovhozun merkez 
binasına gitmişti. Yaşlı bir harp malilü idi komşusu. Oradan şeker, konserve, 
sigara gibi şeyler alacaklardı. Ertesi gün üç kolgezer erkenden kalkıp sözde 
başka bir iş bulmak için yola koyulacaklardı.

  Lenka iç duvarların badanasını bitiriyor, Abdias da hangar kapılarını 
düzeltiyordu. Tam bu sırada birden bir motor sesi duydular. Abdias daha iyi 
görmek için elini başının üzerine götürüp siper yaptı ve büyük bir motosikletin 
evin önünde durduğunu gördü. Sürücü çevik bir hareketle yere atlayınca bunun 
genç bir kadın, belki de genç bir kız olduğunu görüp şaşırdı. Bu kötü yolda 
böyle ağır bir motoru nasıl kullanabiliyordu bu kız? Geniş siperli kasketini ve 
rüzgardan korunmak için taktığı gözlükleri çıkarmış, bir baş hareketiyle gür 
saçlarını omuzlarına atmış, sonra güzel dişlerini gösteren bir gülümseme ile 
elbisesinin tozlarını silkmiş ve konuşmuştu:

  -Ne müthiş bir sıcak... Ne de çok toz var! Merhaba! Abdias'ın hafifçe canı 
sıkılmıştı. Çünkü Petruha'nın tenbihleri epeyce etkilemişti onu: Bu kızın 
kimliğini, bu ücra yerde ne aradığını pek merak etmişti:

  -Merhaba!

  -Ev sahibi burada mı? dedi kadın gülümseyerek.

  -Sahibi mi? A ev sahibini soruyorsunuz değil mi? 

  -Tabii.

  -Burda değil, sanırım meraya gitmiş. 

  -Ama onu görmüş olmalısınız?

  -Hayır, şey... evet. Şöyle bir geçerken. Az önce geçti ama onunla 
konuşmadım.

  -Tuhaf! Onunla hiç konuşmamışsınız ama evini bilirmişsiniz bile!

  -Affedersiniz, ev sahibi ile gerçekten konuşamadım, sanırım çok acelesi vardı. 
Bizim ekibin şefi ile anlaştılar, şefin adı Piotr, az sonra gelecek buraya...
 
  -Sağ ol, ama şefinizi görmeye ihtiyacım yok benim. Ben Orhan'la görüşmek 
istiyordum. Çoban olduğundan beni ilgilendiren birçok şeyi biliyor o. Yeni evi 
yolumun üzerinde olduğu için, geçerken şöyle bir uğradım. Burada olduğunu 
sanıyordum. Sizi rahatsız ettiğim için özür dilerim.

  -Hiç rahatsız etmediniz.

  Genç kadın maskesini taktı, motoru çalıştırdı ve başıyla Abdias'a 
Allahaısmarladık işareti yaptı. Abdias da karşılık olarak el salladı ona. Bu 
beklenmedik ziyaret zihnini karıştırmıştı. Hareketlerinden bir gün önce 
çıkagelen bu motosikletli kadının kendilerinden şüphelenmiş olabileceği değildi 
onu düşündüren. Tozu dumana katarak giden motosikletli gözden kaybolunca, 
onu gözlerinde olduğu gibi canlandırmıştı, sanki hafızasına nakşedecekti. 
Beklenmedik bir zamanda olan bu karşılaşma onu hem şaşırtmış hem de 
sevindirmişti. Güzel vücutluydu. Ortadan biraz daha uzun boylu, mütenasip, 
sevimli bir dişi. Hayır, olamaz, diyordu kendi kendine. Kelimenin tam anlamıyla 
güzel bir kadın bu. Ben kadını hep böyle hayal ettim. İnce hatlarını, ilham veren 
yüzünü, ışıl ışıl parlayan kara gözlerini, omuzları üzerinde pervasız dalgalanan 
ve gözleriyle zıtlık teşkil eden ve ona ayrı bir sevimlilik veren saçlarını 
ayrıntılarıyla hatırlamak ne büyük bir zevkti. Her şeyi güzeldi, hatta sol 
yanağındaki küçük yara izi, (herhalde çocukken düşüp yaralanmış ve bu iz o 
yaradan kalmıştı), sade kıyafeti bile güzeldi. Üzerinde bir ceket, ayağında bir 
jean pantolon ve üst kısmı hafifçe indirilmiş eski çizmeler vardı. Büyük bir 
güvenle sürüyordu motoru. Oysa kendisi bisikleti bile zor kullanabiliyordu. İyi 
ama, ev sahibini soran o kadının kendisini böyle saçma bir sıkıntıya sokması 
nedendi? Bu soruya bir cevap bulamıyordu. Çocuk gibiydi.

  Bu görüşme çok kısa ve görünürde hiç bir önemli sonuç doğurmamış olmasına 
rağmen, o genç kızı aklından çıkaramıyordu. Onun kim olduğunu, bu ücra yere 
niçin geldiğini sorup duruyordu kendi kendine. Elbette bir yerlerden gelmiş 
olmalıydı.

  Petruha, o motosikletli kızdan kendisine söz edilince çok huylandı, büyük bir 
kuşkuya kapıldı ve Abdias'ı bıktıracak kadar uzun bir soru yağmuruna tuttu. 
Kızın ne dediğini, onun ne cevap verdiğini soruyor, aralarındaki konuşmayı 
kelimesi kelimesine tekrar ettiriyordu ona. Sonunda endişeli bir tavırla başını 
salladı:

  -Hiç hoşuma gitmedi. Bir bit yeniği var bu işte. Yazık ki burada değildim, 
olsaydım bütün numarasını çakardım. Abdias, sen çok okumuşsun ama, bu 
durumlarda ben çok daha iyi idare ederim. Onun kim olduğunu, ne istediğini 
öğrenmeliydin. Ama sen ona vurulmuşsun, çok iyi anlaşılıyor bu. Oysa seni 
uyarmıştım!

  -İşi bu kadar kötüye yormakta yanılıyorsun. İnan endişelenecek bir şey yok.

  -Aynasızların, av köpeklerinin peşimize düşmüş olmaları pek mümkün. Belki 
onu bizi izlemesi için göndermişlerdir.

  -Bırak bu saçmalıkları!

  -Parmaklıkların ardına düştüğün, ya da Şefe hesap vermek zorunda kaldığın 
zaman ne diyeceksin pek merak ediyorum. Seni temin ederim ki Şef polisten 
daha beter eder seni. Diri diri yüzer derini. Ya da bitirir işini. Anlıyor musun, 
gebertir yani!

  -Sakin ol Piotr, ne olacaksa olacak. Bunu önceden düşünmemiz gerekirdi. Şu 
Lenka'yı al mesela. Daha bir çocuk, kim soktu onu bu arı kovanına? Ya sen? Kaç 
yaşındasın daha. Yirmi, belki daha küçük. Bir köle gibisin. Şefi korkutacak bir 
kelime söylerim diye ödün patlıyor. Biraz da geleceğini düşün, daha sonra ne 
yapacağını düşün. Seni temin ederim ki bunu düşünmeye mecbursun. Abdias'ın 
bu çıkışı, hiçbir fayda vermediği gibi Petruha'nın sinirlenmesine sebep oldu:

  -Bırak bu martavalı Abdas, Lenka'ya da dokunma artık. Papaz olmak istediğin 
günleri unutsan iyi edersin. Papazlığı çıkar kafandan artık. Parlak sözlerinle göz 
boyamaya kalkma. O laflarla zengin olamazsın. Şef sayesinde kazanıyoruz biz 
parayı. Anlıyor musun? Lenka bir yetim, kimse istemiyor onu. Ama parası 
olursa onu da adam sayarlar, önem verirler. Ne isterse yapsın. Senin kafa 
ütülemen bir işe yaramaz, nefes bile aldırmaz insana. Ben arkadaşlarla şöyle bir 
dolaşmaktan söz etmiyorum. Şenlikten, şölenden söz ediyorum. Sahnede insanın 
başını döndürerek, yüreğini oynatarak şarkı söyleyen yosmaları seyredeceğin 
ziyafetten. Mangırın olmazsa bunları hayal bile edemezsin. Bak, benim 
kardeşlerimi getir gözünün önüne. Kan ter içinde kalarak köleler gibi 
çalışıyorlar bir ruble kazanmak için. Bir rublenin benim için hiç mi hiç değeri 
yok. Onunla ancak kıçımı silerim ben. İnsanın mangırı sevmemesi için cansız 
olması gerek! Öyle değil mi Lenka?

  -Elbette, dedi Lenka mutlu bir sırıtışla. Halinden onu tamamen onayladığı belli 
oluyordu.

  Abdias bu dialoğu, fırsat bulursa daha uygun bir zamanda devam ettirmeye 
karar verdi. O anda daha ileri gitmemesi iyi olurdu. Yoksa zengin olmak hırsıyla 
kaçakçılık yaptığının numara olduğunu anlarlardı.

  Ertesi gün şafak vaktinde kalktılar. Güneş ufuktan henüz başını kaldırıyordu ve 
civardaki evlerde herkes uykudaydı. Bizim üç kolgezer sebze bahçelerinin 
arasından usulca bozkıra doğru yol alırken, köpekler bile havlamadı. Petruha'ya 
göre gidecekleri yer artık yakındı ve buraları çok iyi bildiğini söylüyordu. 
Haşhaşa rastlar rastlamaz bunun nasıl bir bitki olduğunu Abdias'a göstermeye 
söz vermişti.

  O anı çok beklemediler. Kenevir denilen ve onları Avrupa'dan Asya'ya 
koşturan bu ot, dik ve uzun saplı, oldukça sert, çiçekli bir bitkiydi. Abdias, 
görünüşte pek zararsız duran bu bitkiye bakarak Aman Tanrım, dedi, herhangi 
bir çiçekten farkı yok bunun, çok çekici, onun için kendilerini feda edenlere ne 
menem bir sarhoşluk veriyor! Ama buralarda kendiliğinden bol bol yetişiyor 
işte!

  Güneş epeyce yükselmiş, sıcak kavurmaya başlamıştı. Üçü birden, bu ıssız, 
ağaçsız bozkırın ortasında, ayakta durarak yabani kenevirin baş döndürücü 
kokusunu soluyor, parmaklarıyla çiçeklerini ezer gibi tutuyorlardı. Ona tutkun 
olanlara asırlar boyu ne hayaller göstermişti bu bitki! Abdias, sadece kitaplardan 
öğrendiği eski Şark pazarlarını canlandırmaya çalıştı gözlerinde. Hindistan'da, 
Afganistan'da, Türkiye'de ve daha başka yerlerde, mesela İstanbul ve Ceypur'da 
haşhaş denilen bu bitkiyi, eski surların dibinde ya da harikulade güzel sarayların 
önünde serbestçe satarlarmış. Alıcılar da sokakta, meydanlarda serbestçe 
kullanır, herkes kendi yapısına göre hayaller içinde yüzermiş. Bazıları 
kendilerini bir haremde görür, orada her türlü zevki tadar, diğer bazıları da altın 
koşumlu bir filin üzerinde, raca gibi bir tahta kurulmuş, halkın alkışları arasında 
ve şatafatlı borazancıların ardında ilerlerken görürmüş kendini. Dipsiz bir 
yalnızlık uçurumuna yuvarlananlar, donmuş bilinçlerinin karanlığında çıldırır, 
her şeyi tahrip etmek için korkunç, karşı gelinmez bir istek duyarlarmış 
içlerinde. Bunlar bütün dünyayı mahvetmek, kan ve ateşe boğmak isterlermiş. 
Uyuşturucu, eskiden pek ileri olan doğuyu kemire kemire geriletip, mahveden 
gizli hastalıklardan biri değil miydi? Kurak topraklarda alabildiğine yetişen bu 
basit otun böylesine mahvedici bir akıbete sürükleyen özelliği oluşuna inanmak 
zordu doğrusu.

  Petruha, bozkırı kucaklar gibi kollarını açarak, sevinçle tekrarlıyordu:

  -İşte bu, güzel, küçük sevgilinin ta kendisi! Bütün bu gördüklerin haşhaştır 
işte. Ama yine de yeteri kadar değil, buradan toplamayacağız. Sizi öyle bir yere 
götüreceğim ki gözlerinize inanamayacaksınız!

  Bir saat kadar sonra haşhaşın çok gür olduğu araziye geldiler. O kadar gürdü 
ki, kokusundan hafifçe sarhoş oldular. Bundan güzel bir yer hayal edemezlerdi. 
Hemen yaprak ve çiçek toplamaya başladılar. Topladıkça bir yere yayıyor, 
kurutuyorlardı. Petruha'ya göre kurumaları en çok iki saat alacaktı. İş iyi 
gidiyordu... Her şey yolunda görünürken birden bir helikopter vınlaması 
duydular. Bozkırın üzerinde çok alçaktan uçuyor ve sanki onlara doğru 
geliyordu.

  Lenka çocuk gibi sevinerek ve zıplayarak:

  -Heliko! bir heliko! diye bağırdı. Ama Petruha daha akıllıydı. Ağır bir küfür 
savurarak hemen yere yatmasını, hiç kımıldamamasını emretti ona.
 
  Üçü birden otların arasına sindiler. Herhalde pilot onları görmemişti. Çünkü 
epeyce uzaklarından geçti. Petruha uzun zaman sakinleşemedi. Ağzına geleni 
söyledi Lenka'ya. O, bu helikopterlerin kaçakçıları takip etmek üzere 
gönderildiğini düşünüyordu.

  -Yukarıdan her şey görünür, insanın gülüşü bile. Bizim gibi aptallar da yüz 
kilometre uzaktan farkedilirler. Birini görür görmez telsizle polise haber verirler. 
Bozkırda hiçbir yere saklanamazsın. Otomobile atlayıp gelirlerse hapı yutarsın. 
Teslim bayrağını kaldırmaktan başka bir şey gelmez elinden!

  Bir süre sonra bütün dikkatini haşhaşa verdiği için olayı unuttu. Yine o gün 
Abdias daha büyük bir tehlike atlattı. Az daha hayatından olacaktı. Kurtlarla 
burun buruna geldiği gündü o.

  Bir şeyler atıştırmak için mola verdikleri sırada Petruha şöyle dedi:

  -Bak Abdas, artık bizden sayılırsın, yani gerçek dost. Onun için sana bir 
numara söyleyeceğim, böylece kurallara uymuş olacaksın. Senin gibi yenilerin 
uyması gereken bir adet vardır. İlk defa haşhaş toplamaya gelenler Şefe küçük 
bir hediye vermek zorundadır. Buna istersen vergi de diyebilirsin.

  -Hediye mi? Nasıl bir hediye?

  -Öyle aval aval bakma da beni dinle. Belki sen mağazalardan bir hediye satın 
alacağını zannedersin. Öylesi değil, öylesi iyi de değil! Yapacağın şey biraz 
macun toplamak. Otların arasında dolaşıp kolayca toplarsın. Bir kibrit kutusunu 
dolduracaksın o kadar. Sana öğretirim. Sonra onu, Şefle görüştüğün zaman 
usulca sıkıştıracaksın eline. Bir dostluk jesti yani. Hem, aptal değilsin ya, her 
şeyi yönetenin, ayarlayanın o olduğunu anlarsın. Ona itaat edeceksin, onun da 
sana güvenmesi gerek...

  Abdias, bu karara uymanın iyi olacağını düşündü. Şefe bir armağan sunmak, 
ona yaklaşmanın en iyi yollarından biriydi ve o bunu çok istiyordu. Kimbilir, 
belki onu konuşturabilirdi de. Böyle önemli birini tanımak ve onu tanık etmek 
herhalde çok yararlı olurdu. İktidar kavramının insan yapısından ne derece 
ayrılmaz olduğunu düşünerek gülümsedi:

  -Tamam, dedi, bunu yaparım. Ama Şefi ne zaman göreceğim? Garda mı? 

  -Bilmem, belki yarın rastlarsın ona. 

  -Yarın mı, nasıl olur?

  -Yakında döneceğiz. Epeyce ot topladık. Yarın ayın 21'i. Saat dörtten önce 
buluşma yerinde bulunmak emrini aldık. 	

  -Buluşma yeri mi? Neresi o?

  Petruha, arkadaşlarından daha çok şey bilmenin gururuyla:

  -Gittiğimiz zaman görürsün, 330. kilometrede, dedi. Abdias daha fazla 
sormadı. Bunun demiryolu üzerinde bir yer olduğunu anlamıştı.

  Ot toplama usulleri basit, ilkel görünse de oldukça yorucuydu. Hemen hemen 
çıplak bir vaziyette haşhaşların arasında koştu. Böylece polenler vücuduna 
yapışacaktı. Hayatında hiç bu kadar koştuğunu hatırlamıyordu. Ama polenler 
çok küçüktü ve çıplak gözle zor görünüyorlardı. Renksiz de oldukları için yeterli 
miktarda toplamak gerçekten çok zordu. Kurşun gibi çöken güneşin altında 
koşarken, o meşhur şefle karşılaşmak için buna katlanmak, kaçakçılık hakkında 
bütün gizlilikleri öğrenmek zorunda olduğunu düşünüyor ve bu yüzden 
katlanıyordu o zahmetli işe. Çünkü ancak o zaman onun alarm çığlığı 
kamuoyunda gerektiği kadar kuvvetli bir ilgi ve ülke çapında bir yankı 
uyandırabilirdi.

  Abdias, haşhaşın daha gür olduğu yerleri bulmak için arkadaşlarından epeyce 
uzaklaşmıştı. Az sonra tuhaf bir şekilde hafiflemiş hissetmeye başladı kendini. 
Sanki toprağın üzerinde uçuyordu. Bu uçuşun hayal mi, gerçek mi olduğunu da 
anlayamıyordu bir türlü. Güneş ışınları yoğun, hava sıcaktı. Kuşlar cıvıldaşarak 
oradan oraya uçuyor, toygarların sesi göğe yükseliyordu. Birçok kelebek, 
çeşitli sesler çıkaran birçok böcek de vardır. Burası bir yeryüzü cennetiydi sanki 
ve Abdias Kallistratov, zayıf ve Kuzeylilere özgü bembeyaz vücuduyla, 
üzerinde sadece bir slip, elinde bir sepet, gözlerinde gözlük ve başında bir 
panama ile, bu cennette her yöne bir deli gibi koşuyordu. Etrafında bulut gibi 
yükselen polenlerden sarhoş olmuştu. Bir süre sonra olmayan şeyler görmeye, 
koşmaya devam ederek hayaller kurmaya başladı. Özellikle bir görüntü, 
gözünden ve aklından hiç çıkmıyordu: Bir gün önce karşılaştığı meçhul genç 
kızla bir motosiklette gidiyorlardı. Bir erkek olarak motosikleti kendi 
kullanacağına, genellikle kadınların oturduğu yer olan portbagaja oturmuştu ve 
bundan hiç rahatsız olmuyordu. Başka türlü de olamazdı zaten, makine denen 
nesneden hiç anlamazdı. Onunla birlikte giden basit bir yolcu olmaktan çok 
mutluydu. Kızın kaskından taşan saçları rüzgarda dalgalanıyor, gözlerini ve 
boynunu okşuyor, harikulade güzel duygular veriyordu ona. Kız arada sırada 
geriye bakıp ışıltılı gözleriyle tatlı tatlı gülümsüyordu... Hiç bitmemesini 
istiyordu o yolculuğun...

  Karşısına üç yavru kurt çıkıverince bu hayalden birden uyandı. Nerden gelmişti 
bu kurt yavruları? Gözlerine inanamadı bir süre. Oyunsever hayvancıklar 
kuyruklarını sallaya sallaya, yaklaşmak ister gibi yapıyor ama çok 
sokulamıyorlardı, kaçamıyorlardı da. Ayakları uzun, kulakları henüz yarı sarkık, 
burunları sivriydi. Gözleri o kadar canlı ve güven vericiydi ki, her şeyi unutarak 
onlara dokunmak, tatlı ve okşayıcı seslerle kendine çekmek istedi. Çok sevmişti 
bu harika yaratıkları. Sonra birden karşısında beyaz bir şimşek gördü: Bu, 
üzerine atlamak üzere olan bir dişi kurdun dişleriydi... Şaşkınlık ve korku ile 
çakılıp kaldı olduğu yere. Sonra ayaklarının çöktüğünü bile hissetmeden olduğu 
yere oturarak başını elleri arasına aldı. Hayatını, elinde olmadan yaptığı bu 
harekete borçluydu. Ona üç adım kala hayvan olanca gücüyle atılmış ve onu 
aşıp geçmişti. Saniyenin bilmem kaçta kaçı kadar bir an gözgöze gelmişlerdi ve 
hayvanın kokusu yüzüne vurmuştu, gözleri şaşılacak kadar maviydi, korkunç 
şekilde parlıyordu. Dişi kurt ikinci defa atlayıp geçti üzerinden ve sonra 
yavrularının yanına gitti. Onları kuyruklarından ısıra ısıra önüne kattı. Dişi 
kurdun önünde yavruları, hemen ardında bir çukurdan fırlayıp gelen, yelesi 
kabarmış büyük erkek kurt, bir fırtınanın rüzgarına kapılmış gibi hemen oradan 
uzaklaştılar.
 
  Abdias, korkudan bağıra çağıra uzun zaman koştu. Başı dönüyor, toprak 
ayaklarının altından kayıyor ve birden ağırlaşan vücudunu bacakları çok zor 
taşıyordu şimdi. Biraz uyuyabilmek için orada yığılıp kalmaya da razıydı ama, 
hem daha fazla gidemiyor, hem de duramıyordu. Birden içi bulandı, midesinde 
müthiş sancılar duydu ve kusmaya başladı. Artık son saatinin yaklaştığını 
düşünmeye başladı. İki defa duraklayıp ve ikiye katlanır gibi eğilip kusmasına 
rağmen, koşmaya devam etti. Cehennem azabı çekiyor gibiydi. Organizması 
vücuduna sinen polenleri şiddetle reddediyor, bu acılar içinde kıvrandırıyordu 
onu. Kendi kendine mırıldanmaya, inlemeye başlamıştı: Allahım yeter artık, 
yeter! Artık asla haşhaş toplamam! Dayanamayacağım, kurtar beni, al bu 
kokuyu üzerimden Allahım... Merhamet! Merhamet!

  Nihayet midesi eski haline geldi ve elbiselerini aramaya koyuldu. Tam o sırada 
Petruha ve Lenka da göründüler. Bunlar onun başından geçenleri öğrenince 
epeyce etkilendiler. Hele Lenka iyice paniğe kapılmıştı. Petruha kızdı:

  -Bu kadar korkacak ne var? Altın arayıcıları da birçok tehlike ile karşılaşırlar, 
ama altın aramaktan vazgeçmezler... Ya sen Abdias, sadece kurtlar korkmana 
yetiyor. Korkma; çok uzaktalar artık!

  Lenka biraz sustuktan sonra:

  -Altın aramak aynı şey değil, dedi. 

  -Ben bir fark göremiyorum. Abdias bunu fırsat bildi:

  -Bir fark var Piotr, büyük bir fark. Altın da birçok fenalıklara sebep olur, ama 
onu bulup çıkarmak serbesttir, haşhaş ise bir zehirdir. Bunu denedim ve 
denediğim yerde ölüp kalıyordum az daha. Bozkır benim kusmuklarımla 
kirlendi...

  -Kapa çeneni. Alışkın olmadığın için seni biraz rahatsız etti. Bunda kimsenin 
kabahati yok, seni kim mecbur etti gelmeye. Sık sık Tanrı'dan, iyi ve kötüden 
sözederek kafa şişirmekten başka birşey yapmıyorsun. Niye durmadan 
karıştırıyorsun aklımızı? Ama paran olması için kendini kurtların ağzına atmakta 
tereddüt etmedin değil mi!
 
  Abdias başlangıçta hiç niyeti olmadığı halde geliş sebebini açıklamak istedi.

  -Kimsenin kafasını karıştırmak istemiyorum, tam aksine... Sen zeki bir çocuğa 
benziyorsun Piotr, herhalde suç işlediğini anlıyorsundur.

  -Yaa, peki sen ne yapıyorsun?

  -Ben buraya sizi kurtarmaya geldim.

  Petruha sinirlenmişti:

  -Bizi kurtarmaya mı? Daha nesi? Nasıl kurtaracakmışsın bizi, biraz anlat 
bakalım!

  -Herşeyden önce Allah ve insanların huzurunda nedamet getirmek, yani 
pişman olduğunuzu söylemeniz gerek.

  Abdias iki arkadaşının onun bu teklifi karşısında katıla katıla güleceklerini 
sanmıştı ama öyle olmadı. Petruha, ağzında pis bir şey varmış gibi yere tükürdü:

  -Sen ne halt edersen et, pişmanlık getir, günah çıkar, tövbe et! Biz kesemizi 
dolduracağız. Mangıra ihtiyacımız var bizim, anlıyor musun, mangıra! Eğer 
bunları gülelim diye, eğlenmek için söylemişsen bir dahaki sefer daha iyi şeyler 
söylemeye çalış. Senin hangi laflarla kafa ütülediğini Şef duyacak olsa belanı 
bulursun. Söylemedin deme. Sırf iyilik olsun diye uyarıyorum seni. Cesaretimizi 
kırmaya çalışma. Bizim için para herşeyden önce gelir! Lenka, söyle şuna, sen 
Tanrı'yı mı istiyorsun, parayı mı?

  -Parayı! dedi Lenka.

  Abdias bu noktada susmaya, tartışmayı daha sonra, daha uygun bir zamanda 
yapmaya karar verdi. Hiçbir şey söylemedi.

  Petruha daha sakin ve uzlaşıcı bir tonla:

  -Pekala, dedi, bu kadar çene çalmak yeter, yakında döneceğiz. Peki hiç mi 
macun toplamadın?

  -Toplayamadım maalesef, o dişi kurt üzerime atılınca kendimi tamamen 
kaybettim. Elbisemi nereye bıraktığımı bile bilmiyorum. Gidip bulmalıyım...

  -O kadarcık şey için sıkma canını, o eski çullar bir yere kaçmaz. Ama artık 
macun toplamaya da vaktin yok. Neyse, başına geleni söyleriz, anlayış gösterir. 
Anlamak istemezse gelecek yıl verirsin...

  Gece yarısına kadar demiryoluna doğru yürüdüler. Çantaları sıkıştıra sıkıştıra 
doldurdukları halde pek ağır değillerdi, ama öyle keskin bir kokuları vardı ki, 
naylon örtüler de önleyemiyordu bu kokunun yayılmasını. Üçünün de başı 
dönüyor ve dayanılmaz bir uyuma arzusu duyuyorlardı. Nihayet bozkırın 
ortasında biraz kestirmek için durdular. Gün doğar doğmaz yola devam 
edeceklerdi.

  Yürürken uykusuzluktan gözleri kapanacak gibi olan Abdias, yattıkları zaman 
bir türlü uyuyamadı. Lenka kurtlardan korktuğu için ikisinin arasına uzanmıştı. 
Bu, Abdias'ı hem şaşırttı hem duygulandırdı. Ama sonunda yine de pek normal 
buldu bunu. Ne de olsa Lenka henüz bir çocuktu. Ne var ki, kötünün gücü çok 
daha büyüktü, körpe dimağlara yanlış olanı daha kolay kabul ettirebiliyordu, o 
kadar ki, karanlıktan korkan bu küçük çocuğa bile, paranın onu Tanrı dan daha 
çok ilgilendirdiğini söyletebiliyordu. Oysa Tanrı burada doğru ve yaşamağa 
değer bir hayatın sembolü gibi anlaşılmalıydı.

  Bozkır geceleri çok güzel olur. Önce mutlu bir sessizlik çöker ortalığa. Yerin 
ve göğün sonsuzluğu sanki bu sessizliği daha da arttırır. Yumuşak hava ot 
kokularıyla dolar. Sayısız yıldızlarla donanmış gökyüzü ile gözümüz arasında, 
en ufak bir sis, bir bulut, bir buhar gölgesi bile yoktur. Hiçbir yıldız kaçırmaz bu 
daveti, ay da büyülü bir biçimde aydınlatır bozkırı. Mutlak ve esrarlı bir duruluk 
içindeki bu görüntü pek görkemlidir. Günlük sıkıntılardan biraz kurtulduğu o 
nadir anlarda insan düşüncesi bu muazzam görüntüye, bu muazzam etkiye 
kaptırır kendini ve düşünür... Ama bu zamanlar çok kısadır.

  Buraya kadar Abdias'ın planı çok iyi yürümüştü. Fazla bir sıkıntı çekmeden, 
kaçakçılarla seyahat etmiş, kendisinin de içinde yer aldığı operasyonun nasıl 
yürütüldüğünü az çok anlamıştı: O da elini sokmuştu bu işe. Ama operasyonun 
en güç tarafını görmemiş, öğrenmemişti daha. Uyuşturucuyu trenle nakletmek, 
işin en riskli yanı idi. Çünkü polis Asya garlarında çok daha titiz idi. Konvoy bir 
defa Rusya'ya girince işler kolaylaşırdı. Hele bir Moskova'ya varsalar, o yoğun 
trafikte, artık işi kotarmış sayılırlardı. Az sayıdaki kişilerin bu başarısı, aslında 
evrensel bir kötülüğün, bir facianın zaferiydi!..

  Kötünün, kötülüğün galebe çalmasını düşünmek dayanılmaz şekilde canını 
sıkıyordu Abdias'ın. Ama yine de bir afete karşı koyacak, yalnız suçun işleniş 
tarzını ortaya çıkarmakla kalmayıp, kaçakçıları da etkileyerek onları doğru yola 
çekmek için mücadele gücünü yitirmiş değildi. Şimdi karşısında son derece 
güçlü bir hasım vardı: Şef dedikleri, bozkırın bir yerinde durup ipleri ellerinde 
tutam adam. Abdias da onun kontrolu altındaydı. Bu adam, sefere çıkanlara tek 
başına hükmeden bir mini diktatör idi ve bu kadırgaya gezgin bir keşiş gibi 
binen, haydutlar çetesini takip eden bizim idealist de, oldukça gülünç hareket 
ediyordu. Ama Tanrı yolundan ayrılmayan bu keşiş, şartlar ne olursa olsun 
başka türlü hareket edemezdi... Abdias, kaderine razı olmaktan başka birşey 
yapamazdı...

  Bozkırda uğradığı o tuhaf olayı, atlattığı o büyük tehlikeyi hatırladı. 
İnsanoğlunu zararsız, masum, oyun oynayabilecekleri bir yaratık zanneden, saf, 
tecrübesiz yavru kurtları, sonra mavi gözlü o kızgın dişi kurdun ani saldırısını 
getirdi aklına. Bu olayı bu kadar ucuz atlatmasına bir kere daha şaşıp kaldı. 
Yoluna çıkan çıplak, savunmasız bir budalayı bu kurdun paramparça etmesi 
hiçtendi. Ama niçin öyle yapmamıştı da üzerinden atlayıp geçmişti? O kadar 
savunmasızdı ki, üzerinde bir slip ve başında bir panamadan başka birşey 
olmayan soytarıdan farksızdı. Ama kader onu iki yırtıcıdan korumuştu ve belki 
bu onun daha bir süre hayatta kalması gerektiğini gösteren ilahi bir işaret idi. 
Yavrularını kurtarmak için öfkeyle saldırırken ne kadar güzeldi o dişi, o tuhaf 
kurt! Şüphesiz hayvan kendi açısından ona saldırmakta haklıydı. Abdias, kendisi 
de masum olmasına rağmen, canına kıymadığı için ona kendisini minnettar 
hissediyordu. Önceki gün karşılaştığı motosikletli kızın onun kurtlarla 
karşılaştığı zamanki gülünç durumunu görseydi nasıl eğleneceğini düşünerek 
hafifçe gülümsedi. Sonra birden korkuya kapıldı: Ya o kızın motosikleti 
bozkırın ortasında arıza yapar ve karşısına da kurtlar çıkıverirse! Batıl bir
inançla da olsa, kurda yönelik bir dua yaptı içinden: 

  Beni duy, beni anla ey bu yerlerde yaşayan güçlü ana kurt! Buralarda kendi 
kanunlarına göre hareket edebilirsin, ama bir gün motoru bozulur da yolda 
kalırsa, Allah aşkına, vahşi hayvanların da saygı duyduğu kutsallıklar aşkına, 
sevgili yavrularının aşkına, ona kıyma! Ona bir kötülük yapma! Ama eğer, iki 
tekerlekli bineğinin üzerinde harikulade güzel duran o kızı hayranlıkla 
seyretmek istersen, ona görünmeden yol boyunca koş. Yine ona görünmeden 
kanatlan, uç. Belki o zaman budistlerin dediği şey olur, onun, insan kılığına 
girmiş kendi kız kardeşin olduğunu anlarsın! O bir kadın, sen de bir dişi kurtsun, 
ama ikiniz de kendi biçiminizde güzelliğin simgesisiniz. Sana itiraf ediyorum. 
Onu bütün kalbimle severdim. Ama ne yazık ki ben koca bir budaladan başka 
birşey değilim. Ancak aptallar böyle şeyleri hayal ederler. Şu anda o benim neler 
düşündüğümü bilseydi, gülmekten ölürdü. Ve ben, bana güldüğü için hiç 
üzülmezdim.

  Petruha arkadaşlarını uyandırdığı zaman, bozkırı örten karanlık yavaş yavaş 
açılmaya başlamıştı. 330. kilometreye bir an önce varmak istiyorlarsa, yola 
koyulmanın zamanıydı. Öbür gruplar da gelecekti aynı yere. Burada, 
kendilerinden yana bir kuşku uyandırmadan bir marşandiz trenini durdurmaya 
çalışacaklardı. Calpak-Saz'a ulaştıktan sonra da başka bir trene bineceklerdi. 
Trene biniş seyahatin en tehlikeli yanıydı, ama Şef bu işi ayarlamış olmalıydı. 
Petruha, Şefin onları orada bekleyeceğine ya da onun da oraya geleceğine dair 
hiçbir şey söylememişti. Belki söylemek istemiyor, belki o da bilmiyordu.

  Sırt çantalarını yüklenerek Petruha'nın peşine düştüler. Onun topoğrafya 
hafızası ve yön bulma duyusunun kuvvetine Abdias hayret ediyordu. En ufak bir 
çukurla, en küçük bir kaynağın yerini önceden çok iyi kestiriyor, hiçbir engebe 
ona yabancı gelmiyordu. Böyle bir yeteneğin kötü amaçlar için harcaması çok 
yazık! Çok seyrek devrelerde katettiği bu bozkırı bütün ayrıntılarıyla biliyordu. 
Ona göre bu yeteneği aslen köylü oluşundan ileri geliyordu.
 
  Petruha'nın anlattığına göre oraya iki yüz kilometre mesafede Mujunkum 
bozkırı başlıyordu ve orası sayga, yani antiloplarla doluydu. İnsanlar oraya 
resmi arabalarla ta Orenburg'tan gelip av düzenliyorlarmış: Arabalarında her 
türlü içecek bulunur. Sürüye rastladıkları zaman rasgele ateş ederler. Tam 
krallara layık bir av olur. Ama onlar için de bir risk vardır, arabaları arıza 
yapınca ellerinden birşey gelmez, yollarını yitirir, açlıktan ve susuzluktan 
geberirler. Mevsim kış ise, çok şiddetli fırtınalar olur ve yalnız kemikleri 
bulunur. Bir gün bu durumda kalan heriflerden biri kafayı da tam üşütmüş. 
Kendisini kurtarmaya gelen bir helikopteri görünce kaçmaya başlamış. 
Görünmemek, yakalanmamak için saklanmaya çalışıyormuş. Uzun zaman 
aramışlar onu. Buldukları zaman adamın konuşmayı unuttuğunu görmüşler. O 
arada karısı da başkasına kaçmış. Bir darbe de ondan yani! Hepsi orospu onların. 
Ben hiç evlenmem. Şehirde bir aftosum var. Kıyak bir şey. Biraz mangır verdin 
mi, senden iyisi olmaz. Hem çocuk yapma derdi de yok. Zaten kesin söz verdi. 
Sonra benim bir de motorum var. Çekoslavak malı bir Spartak. Şimdi bir Jigouli 
istiyorum. Bu, dert çıkarmaz. Tabii aslında son model bir Volga almak isterdim. 
Mercedes'e benzeyen radyo kasetli bir şey. Basıyorsun düğmeye, çalışıyor. 
Amma da kıyak olur ha! Tabii tanıdıkların olması gerek, herkese haraç 
vereceksin. Böyle bir aracın olsa onu ağabeylerime göstermek için ta 
Vorkonta'ya giderdim. Karıları kıskançlıktan çatlardı. Portbagajını her çeşit 
yabancı içkiyle doldururdum. Tabii votka da olurdu, en iyisi votkadır çünkü. 
Benim gibi sürüden ayrılan koyunun cepleri para dolu olarak geldiğini görünce 
sarılık olmasınlar da ne olsunlar!.. Ben kolgezerliği bunun için yapıyorum işte. 
Sizi buralara getirmişsem, siz de mangır kazanasınız diye... İnsan fırsatlardan 
yararlanmasını bilmeli, bilmeyenler sürünürler...

  Abdias, yolu biraz daha kısaltmaktan başka bir işe yaramayan bu boş lafları 
dinlerken yine kendi düşüncelerine dalıyordu. Aslında Petruha'nın söyledikleri 
onun düşüncelerini de doğruluyordu. Petruha, zengin olma tutkusunu aklından 
çıkaramayan, sınırsız bir övüngeçlik ve maymun gibi en olmaz şeyleri taklide 
kalkışan insanlardan biriydi. Zaten, kötü olan ne varsa, yüzyıllardan beri ve 
evrensel olarak zayıflara dayanak teşkil eden sütunlar işte bu üç şeyde idi. Suni, 
temelsiz fikirler, insanlığı sarsan, yıkan dar görüşler hep bunlardan doğuyordu. 
Eski Filistinliler'in aşağılık ideolojisine ve kuvvetine galebe çalacak bir güç bu 
dünyada nasıl bulunacaktı? Nice soylu ve cesur düşüncelerin çarparak kırıldığı 
bu hissiz, biçimsiz engele karşı din bile ağırlığını koyamıyordu. Ve o, Abdias, 
iyi niyetin para kazanma hırsı karşısındaki çaresizliğini simgeleyen tam bir 
örnekti. Ama azimliydi ve kaderinin çağırdığı yöne, görmeden gidiyor, Şefle 
görüşmeye, onunla mücadele için kuvvetini toplamaya hazırlanıyordu.

  330. kilometreye geldikleri zaman saat ikiyi biraz geçiyordu. Vaktinden önce 
gelmişlerdi. Yol boyunca uzanan yükseltiye gelince Petruha onlara sırt 
çantalarını saklamalarını, özellikle tren geçerken hiç göstermemelerini tenbih 
etti. Şimdi talimat bekleyeceklerdi.

  Uzun yol onları yormuştu. Onun için tüylü kongövdelerin yabani adaçaylarıyla 
karıştığı bir düzlükte, taze otların üzerine zevkle, istekle uzandılar. Ta uzaktan 
duyulan tren sesleri gittikçe artıyor, sonra uzun katarlar geçerken ağır tekerlekler 
rayları sarsıyor, mazot ve demir kokusu yayılıyordu. Nihayet gürültü yavaş 
yavaş azaldı ve yerini bir sessizlik denizine terketti.

  Yolcu trenleri her iki yöne gidiyordu. Bunlardan ilki geçerken Abdias az daha 
ayağa fırlayacaktı. Çocukluğundan beri geçen trenleri seyretmekten, camların 
arkasındaki yüzlere, siluetlere bakmaktan hoşlanır, onlarla beraber gitmeyi hayal 
ederdi. Bu defa bu çocuksu zevki tadamayacak, ardına gizlendiği çalılıktan 
başını bile kaldıramayacaktı. Onun için en ağır gelen şey, katarlardan birini 
durdurmaya girişeceklerin suç ortağı ya da tanığı olmaktı. Gerçi bir soygun söz 
konusu değildi ama bu manevra ile onlar, uyuşturucu dolu çantalarıyla birlikte 
gizlice vagonlara bineceklerdi.

  Durmadan gelip geçiyordu vagonlar. Sonra birden sesler kesildi, hiçbir şey 
duyulmaz oldu. Ama Abdias uykuya dalmak üzereydi ki keskin bir ıslık sesi 
duyuldu. Islığa kulak veren Petruha da ıslık çaldı ve yine ıslıkla cevap aldı.

  -Tamam, dedi Petruha, beni burada uslu uslu bekleyin. Benim gitmem gerek. 
Kılınızı bile kıpırdatmadan duracaksınız, tamam mı? Bir treni durdurmak öyle 
kolay iş değildir. Her şeyin yolunda gitmesi için beyin çalıştıracağız şimdi.
Petruha yarım saat kadar sonra geri geldiği zaman yüzü tuhaftı. Sebebi 
anlaşılmayan bir değişiklik vardı bakışlarında. Abdias'la göz göze gelmemeye 
çalışıyordu. Abdias, kendisiyle ilgili olabilecek bir kuşkuyu dağıtmak, silmek 
istedi kafasından. Belki arkadaşının bir ağrısı vardı. Çok sakin bir sesle sordu:

  -Pekala Piotr, haberler nasıl?

  -Şimdilik işler tıkırında, yakında yapacağız o işi. 

  -Bir tren mi durduracağız?

  -Elbette! En iyisi marşandiz trenleridir. İdeali de istasyona gece ortasında 
varmak ve garaj yoluna girmektir.

  -Sahi mi?

  Bir sessizlik oldu. Bu sırada Petruha bir sigara yaktı, sonra pek aldırmıyor 
görünmeye çalışarak:

  -Arkadaşlardan birinin ayak bileği incinmiş. Adı Grişan. Onu gördüm. Kötü 
durumda, hiç bir şey de toplayamamış bir değnekle ancak yürüyebiliyor. 
Şanssızlık işte. Aramızda konuştuk. Hepimiz bizim otlardan ona biraz vereceğiz, 
kendini kurtarsın.

  -Elbette, dedi Abdias, Lenka uyuyor, ama sanırım o da razı olur.

  -Pöh, Lenka bizden, ama sen gidip Grişan'la konuşmalı, ona otları vermelisin. 
Nasıl olduğunu da sorarsın. Bunu yapamayacak kadar kafasız değilsin, belki ona 
moral da verirsin...

  -Peki, ya Şef? O da orada mı?

  -Yahu Şef seni ne ilgilendirir? Niçin hep onu soruyorsun? Ne bileyim ben 
nerededir? Ben sana Grişan'dan söz ediyorum. Sen Şefle aklını bozmuşsun. Hiç 
merak etme, sana ihtiyacı olursa hemen bulur. Seni görmek istemiyorsa hiç 
üzerinde durma. Ondan ne istediğini bir türlü anlayamıyorum.

  -Tamam, tamam. Öylece sordum işte. Sinirlenmene gerek yok. Peki bu Grişan 
nerde?

  -Şu tarafa dosdoğru gideceksin. Orda çalıların içinde. Haydi git.

  Abdias, söylenen tarafa gitti ve az sonra buluşacağı kişiyi gördü. Adam portatif 
bir sandalyeye oturmuştu. Elinde bir baston, başında alnını gizleyen bir kasket 
vardı. Abdias ona doğru birkaç adım atmıştı ki adam sert bir hareketle başını 
çevirdi ve hafifçe öksürdü. Yanında, otların üzerine oturmuş iki çocuk daha 
vardı. Onları görür görmez Abdias sezgi gücü ile o bastonlu adamın Şeften 
başkası olmadığını anladı. Adımlarını hemen yavaşlattı. Ürpermiş, tüyleri diken 
diken olmuştu. Yüreği korkudan tıp tıp atıyordu.
 
  İkinci Bölüm
 
  -1-

  -Yaralıyı selamlarım, geçmiş olsun, dedi Abdias.

  En tabii ses tonuyla ve çok sakin görünerek konuşmaya çalışıyor, böylece, içini 
parçalayan müthiş sancıları da durdurabileceğini umuyordu.

  Kıyıda balık avlayanların çok kullandığı küçük bir sandalyeye tünemiş olan 
Grişan, gözlerini kısarak baktı. Bastonu ile oynamaya devam ederek:

  -Selam almak her zaman iyidir, dedi, ama bu selamın kimden geldiğini de 
bilmek gerek.

  Abdias zoraki gülümsedi:

  -Önce senin sağlık durumunla ilgilenen birinden geliyor.  

  -Yaa, öyle mi? Teşekkür ederim, gerçekten çok teşekkür ederim, basit bir söz 
başlangıcı olsa da çok iyi bir şey bu. Bozkırın ortasında böyle bir ilgi insanı 
duygulandırıyor. Hay Allah! Ee, ne de olsa insanız işte!

  Adamın dili oldukça uzun, diye düşündü Abdias, üstelik kültürlü de, böylesi 
daha tehlikeli olur. Beklenmedik bir şey bu. Böyle olacağını hiç bilmiyordum. 
Herhalde geveze görünerek kendisini maskelemek istiyor. Amacı ne ola? Her 
zamanki hali olabilir mi? Bu adamın görünürde belirgin bir özelliği olmadığını 
da sezmiş, anlamıştı. Görünüşünde tuhaf olan hiç bir şey yoktu: Saçları kumral, 
boyu ortadan az büyük, zayıfça ve kendi yaşındaki gençler gibi giyinmişti. 

  Ayağında bir jean pantolon, üzerinde fermuarlı bir gömlek, başında ise 
gerekince katlayıp cebine sokabileceği bir kasket vardı. Kullanmak zorunda 
olduğu boğumlu bastonu saymazsak, gerçekten bir özelliği yoktu ve herhangi bir 
kalabalığın arasında kolayca kaybolur giderdi. Hatırlanabilecek tek yanı 
herhalde kara ve kaçak bakışlı gözleriydi. Ama bunun için de gözlerine bir süre 
dikkatle bakmak gerekirdi. Bakışlarındaki ifade durmadan değişiyordu. 

  Gözlerini kısarak yan bakışlarının, durmadan göz kırpmasının ve kaşlarının 
hemen hemen renksiz durumunun kendisi bile farkında değildi belki. Köşeye 
sıkıştırıldığı için üzerinize atlamak isteyen ama buna cesaret edemediği için 
farfarlık edip sizi korkutmaya çalışan bir hayvan gibiydi: Ağzını açtığı zaman 
farkedilen bir kırık dişi de bu görünümünü pekleştiriyordu. Abdias, kendi 
kendine, onun bu kırık dişi pekala kaplatabileceğini, ama bu altın dişin tanıtıcı 
işaret sayılacağı için bunu yapmadığını düşündü.

  -Ayağına ne oldu? İncindi mi? Herhalde bir kazadır? dedi nezaketle.

  Öteki hafifçe başını salladı:

  -Biraz incindi diyebiliriz. Kaza tabii, sen de bunu hemen anladın Abdias. Adın 
Abdias idi değil mi?

  -Evet.

  -Nadir rastlanan bir isim. Kutsal Kitap'tan alınma bir isim... 

  Grişan, kelimeleri uzata uzata, tadını anlamak istercesine üzerlerine basa basa 
konuşuyordu. Devam etti: Evet, Abdias, kilise kokan bir isim. Vaktiyle insanlar 
Tanrı'ya inanarak yaşarlardı. Onun için de Rusya'da Preçistinki'ler, 
Bogolepov'lar Blugovestov'lac (dine ve Tanrı'ya bağlılığı gösteren sıfat-isimler) 
vardı. Sanırım senin soyadın da bu tür bir şey olsa gerek?

  -Soyadım Kallistratov.

  -Evet, dediğim gibi. İkisi iyi uyuyor. Benim adım çok basit, bir proleter ismi. 
Beni Grişan diye çağırırlar. Ama bunun önemi yok. Evet, yanılmıyorsam Abdias 
Kallistrov, dikkat etmedim ve ayağımı incittim. Bundan çıkan acı sonuç şu: 
İnsan tam bir aptal değilse, yürüdüğü yeri bilmeli, ayağını bastığı yere iyi 
bakmalıdır. Kafa ve bacaklar hikayesi işte. Kafa iyi çalışmazsa, bacaklar da iyi 
yürümez. Gördüğün gibi sakatlandım işte. Neyse, olağan dışı bir hal değil.

  -Peki sonuç ne?

  Abdias, Petruha'nın teklifini düşünmüştü. Ama Grişan birden kuşkulanır gibi 
oldu:

  -Ne demek istediğini anlamadım.

  -Demek istiyorum ki, bu olay ürün toplamanı etkilemiştir, yani ben öyle 
anladım da...

  Grişan yine birden değişti ve saflık numarasını bıraktı.

  -A, o iş başka! Sen işten söz etmek istiyorsun ve bunda çok haklısın. Ama bu 
konuda kafamı kurcalayan bir şey var, sen de merak edersin, yoksa bu 
gevezeliğe gerek görmezdim. Ben çene çalarak vakit geçirmeyi sevmem. 
Kısacası şu ki, ben burda bir çeşit organizatörlük yapıyorum. Takım kumandanı 
gibi bir şey. Bana göre asıl mesele, hiç kayıp vermeden cepheyi delip geçmektir.

  -Ben nasıl yardımcı olabilirim? Belki bunu konuşmamız gerek, merak 
ediyorsan söyliyeyim ki ben de kayıp vermek istemem...

  -Çıkarlarımız uyuşursa, bu basit bir konuşma olur, ama gerçek bir tartışma söz 
konusu, zaten lafı buraya getirmek istiyordum. Sana önce bir soru sormak 
istiyorum. Tamamen aramızda kalacak...

  Şef bu sözleri kurnaz bir tavırla söylemişti. Biraz sustu, sonra birden, yakınında 
hiç bir şey demeden oturan iki çocuğa emir verdi:

  -Hey; siz, dalga geçmeyi bırakın da hareket için gerekli hazırlıkları yapın 
bakalım!

  Çocuklar sessizce kalktılar ve herhalde daha önce aldıkları talimatı uygulamak 
için bir yerlere gittiler. Grişan saatine bir göz attı:

  -Operasyon bir saat sonra başlıyor. Nasıl hareket edildiğini göreceksin. Burada 
önemli olan disiplindir. Her şey tıpkı ordudaki gibi titizlikle hazırlanmıştır. 
Çünkü bu kendisini vatana adamış gerçek bir taburdur. Vatanı büyük harfle 
söyleyebilirsin. Sen de emirlere uygun hareket etmek zorundasın. Hiç numara 
yapmak yok! Herkes vazifesini tam yaparsa akşama Calpak-Saz'da oluruz.

  Manalı ve uyumlu bir sessizlikten sonra Grişan sert bir bakışla Abdias'a döndü 
ve kırık dişini göstererek sırıttı:

  -Şimdi esas meseleye gelelim: Seni bizimle gelmeye zorlayan sebeplere. 
Hemen cevap verme, vaktin var. Senin, bazılarının Suçlular imparatorluğu 
dediği dünyadaki durumun, haşhaş toplayıcısı olmaktır. Bu konuda çok şey 
öğrendim. Ama bu dünyaya girişin esrarengiz yollardan olmuş, bunu daha sonra 
da konuşma fırsatı bulacağız. Görünüşe bakılırsa hiç de aptal değilsin, ama yine 
de bu arı kovanına kendin girdin. Şimdi, sana güvenmemizin bedeli olarak 
hakkım olan parayı vermek nezaketini göstereceksin.

  -Ne demek istiyorsun?

  -Tahmin ettiğinden eminim...

  -Tahmin başka, açıkça söylemek başka.

  Bu sırada yaklaşan bir trenin gürültüsü duyuldu. Tren geçinceye kadar sustular. 
Bu arada ikisi de bir söz düellosuna hazırlanıyorlardı ve belki daha sonra düello 
başka türlü devam edecekti. Abdias, insanlar arasındaki ilişkilerin gerçekten çok 
tuhaf olduğunu da düşündü o sırada. Eşit olmaları gereken bu bozkırın ortasında, 
yakalandıkları zaman hepsinin yargıç karşısına çıkmaları, başardıkları zaman ise 
benzer şekilde zengin olmaları söz konusu iken bile, insanlar, kağıda değil de 
kanlarına yazılmış, zaman aşımına da uğramayan kanunlara uyuyorlardı. Bu 
kanunlara göre, mesela Grişan, tartışmasız şekilde emretmek hakkına sahipti. 
Çünkü o Şef idi.

  Tren gürültüsü geçince söze Grişan devam etti:

  -Demek açık konuşmamı istiyorsun. Pekala, dedi tereddütlü bir sesle. Sonra 
birden lafı değiştirerek ve sinsice sordu: Kurtların saldırısına uğradığın doğru 
mu?

  -Evet, doğru.

  -Bak Abdias Kallistratov, kader seni, kurtların pençesinden benim sorularıma 
cevap vermen için kurtarmış olamaz mı? Sana öyle gelmiyor mu?

  Şef, tekrar kırık dişini göstererek ve ağzını iyice açarak sırıttı:

  -Öyle olabilir.

  -Kıçının üzerinde dönüp durma da dinle. Bana burada hiç vakit kaybetmeden, 
iki küçük arkadaşını niçin baştan çıkarmaya, akıllarını çelmeye çalıştığını 
açıklayacaksın!

  -Doğru değil bu.

  -Nasıl doğru değil, bana yalan mı söylüyorlar yani?

  -Onları baştan çıkarmaya çalışmadım, tam tersine, doğru yola çekmeye 
çalıştım.

  -Bırak martavalı. Bak yoldaş Kallistratov, herkesin kendine göre bir doğru 
yolu vardır. Matrak geçmenin, zırvalamanın zamanı değil şimdi. Dinle. Çok 
Muhterem Peder, asıl amacın ne? Elde etmek istediğin şey ne?

  -Yani kişisel çıkardan mı söz ediyorsun? 

  -Elbette, başka neden olacak?

  Grişan kollarını açıp bir kere daha sırıttı. Alaycı ve zaferi kazanmış 
havasındaydı.

  -Ben kendim için bir şey istemiyorum, hiç bir şey istemiyorum, dedi Abdias.

  -Aman ne iyi!

  Şef bu sözleri adeta sevinçle söylemişti. Devam etti:

  -Bundan alasını düşünmezdim. Demek ki sen o sersem aydınlar soyundansın ve kendini bir...

  -Yeter, ne diyeceğini biliyorum.

  -Demek öyle. Kendini haşhaş toplayıcısı göstererek Mujunkum'a gelmen, 
bizim gruba katılman, bizden biri olman, İsa kadar kuvvetli gördüğün paraya 
kendini kaptırmandan değil demek! Papaz okulundan kovulduktan sonra gidecek 
bir yerin olmadığı, seni kimse istemediği için de değil, öyle mi? Ama papazların 
yerinde olsam ben de kovardım seni. Papazların bile senin gibi birine ihtiyaçları 
yok. Onlar asırlardır bu oyuncaklarıyla eğlenip dururken, sen de her şeyi ciddiye 
almaya kalkışıyorsun...
 
  -Evet, çok doğru. Senin de beni ciddiye almanı isterim:

  -Nasıl olacakmış bu! Belki seni anlamadığımı sanıyorsun, aksine seni çok iyi 
anlıyorum. Zavallı bir kaçıksın sen. Bir fanatiksin, kendi geri zekana hayransın. 
İşte bunun için buradasın. Bizimle gelmene başka ne sebep olabilir? Bizim 
gözümüzü açmak, yasaklanmış uyuşturucu vurgunculuğu yapan, ot toplayan, 
bunların kaçakçılığı ile zengin olan bizleri doğru yola çekmek gibi asil niyetli 
bir Mesih gibi geldin aramıza! O yüce, kurtarıcı fikirlerini yaymak istiyordun. 
Bir bok çuvalı gibi kokusu üç kilometre öteden duyulan fikirlerini! Bizi kötü 
yoldan ayırmaya geldin! Sanıyordun ki pişmanlık getirip hayata yeniden 
doğacağız, senin hayran olduğun ahlak standartlarına dört elle sarılacağız. Evet 
evet, Batıda da herkesin aynı şekilde düşünmesini istiyorlar.

  Grişan çevik bir hareketle sandalyesinden kalktı. Ayağı incinmiş bir insanın 
bunu yapabilmesi çok şaşırtıcıydı. Abdias'a doğru bir adım attı ve onun kan 
vurmuş yüzüne kendi yüzünü yaklaştırdı. Sonra devam etti: Bana bak ey Tanrı 
elçisi! Nasıl güçlerle mücadele edeceğini düşündün mü bari?

  -Düşündüm, zaten bunun için buradayım ve seni uyarıyorum: Ben bu 
mücadeleden ne pahasına olursa olsun asla vazgeçmiyeceğim, sizin iyiliğiniz 
için yapacağım bunu, buna sakın şaşma.

  -Bizim iyiliğimiz için mi! Merak etme, hiç şaşmam. Niçin şaşacakmışım? 
İnsanlığın öteki Kurtarıcısı, hani şu çarmıha gerilen kaçık da öyle biri değil 
miydi zaten? Delinmiş kollarını açtı, boynunu büktü ve güzel bir şehit numarası 
yaptı: Sonra da asırlar boyu ona hayranlık duymaları, ağlamaları, övgü 
düzmeleri gerekti insanların. Bazı küçük kurnazların bizi kendimizden 
korumamız için uydurduğu kıyak bir numara bu! Söylesene bana: Bu dünyada 
herhangi bir şey ya da herhangi bir kimse kurtarılabildi mi hiç? Cevap ver 
bakalım! Haçtan evvel her şey nasıl idiyse bugün de öyle, değişen hiç bir şey 
yok. İnsan hep aynı. Bir kıl kadar gelişmedi. Biz zavallı günahkarlar birinin 
gelip bizi kurtarması için beklemeye devam ediyoruz. Bir sen eksiktin 
Kallistratov. Sen de nihayet geldin işte. Kendini bir çiçek gibi getirdin! 
Hoşgeldin ey yeni İsa! (Böyle derken alaylı bir şekilde ciddileşti).

  -Benim için ne istersen söyle, ama İsa'nın adını rahat bırak! Benim burda 
olmama şaşıyor ve öfkeleniyorsun. Burada şaşılacak bir şey yok. Bir gün 
mutlaka karşılaşacağımız yazılmadı mı? Ben olmasam başkası gelecekti senin 
düşüncelerine karşı çıkmak için. Böyle bir karşılaşma olacaktı...

  -Yani benimle karşılaşacağını da kestiriyordun?

  -Tabii, seninle de görüşmemiz kaçınılmazdı. İşle bu amaçla ben buraya, senin 
deyişinle, bir çiçek gibi geldim.

  -Hımm, çok mantıklı: Birbirimizden ayrılamayız değil mi? Bu da o saçma 
denge hikayelerinden biri. Ama o kadar çabuk sevinme Kurtarıcı Kallistratov, 
pratikte senin teorin beş para etmez. Senin mizacın daha çok eğitmek olsa da, 
oldukça felsefe yaptık. Hakkında yeteri kadar bilgim var! Sana çok iyi bir 
tavsiyede bulunacağım: Hala postunu kurtaracak zamanın var, def olup 
gidebilirsin, sana kimse bir şey yapmaz; bozkırdan topladıklarına gelince, onları 
ne istersen yap. Başkalarına dağıt, yak, havaya savur... Canın nasıl isterse... Ama 
seni uyarıyorum: Bir daha hiç karşılaşmazsak çok iyi olur!

  Bastonunu çok imalı bir şekilde bir taşa vurdu. 

  -Ama şimdi gidemem, hiç yapamam bunu!

  -Hay lanet şey! Seni gerçekten kapatmak gerek! Peki ne engel oluyor gitmene?

  -Artık aranızdan her biri Tanrı huzurunda ve benim önümde... Ama 
anlıyabileceğini hiç sanmıyorum.

  -Yoo, çok iyi anlıyorum! dedi Grişan hiddetle sesini yükselterek. Benim anam 
babam tiyatroda aktör idiler. Senin numaranı da çok beğendim. Ama biraz 
kendini fazla kaptırmış olmayasın? Gösteri olağanüstü olsa bile, perdeyi 
indirmenin zamanı gelir. Bizim içinde bulunduğumuz durumda ise, Yoldaş 
Kallistratov, perde tek bir seyirci önünde kapanacak. Kaçınılmaz olana rıza 
göstermeyi öğrenmelisin. Beni fazladan bir günah işlemeye mecbur etme. Vakit 
geçmeden def olup git buradan.
 
  -Fazladan bir günah, demekle neyi ima ettiğini anlıyorum, eğer burada işlenen 
suçlara müdahale etmeden kaçarsam, en büyük suçu işlemiş gibi utanç duyarım. 
Fikrimi değiştirmeye çalışma. Çünkü, küçük Lenka'nın, Petruha'nın, bu gruptan 
olan bütün çocukların başına geleceklere karşı ilgisiz kalamam. Senin başına 
geleceklere karşı bile.

  -Benim başımın bedeli gerçekten ödenemez. Ama kimin adına ve hangi hakla 
işimize burnunu sokuyorsun? Herkes dilediği gibi hareket etmekte serbesttir. 
Seni ilk defa görüyorum. Kim oluyorsun da başımıza geleceklerle 
ilgileniyorsun? Bana ve başkalarına hükmetme gücü mü verdiler sana? Kaderi 
değiştirmeye kalkışma! Tam bir kaçık olduğuna göre rahatça gidebilirsin. Sen 
olmadan da çok iyi idare ederiz kendimizi. Anladın mı?

  -Ama ben sizi bırakamam! Sen bir güçten söz ediyorsun. Hiç kimse bana bir 
vekalet vermiş değil. Ben yalnız vicdanımdan emir alır, onun dediğini yaparım. 
Hoşuna gitmezse beni hesaba katmıyabilirsin, ama ben vicdanıma uymak 
zorundayım. Sen kendi kaderinin hakimi olduğunu iddia ediyorsun, bunu 
anladık. Ama kaderler birbirinden ayrı değildir. Doğum ve ölüm dışında onları 
hiçbir sınır ayıramaz. Hayatımız bu ikisi arasında bir kumaşın ipleri gibi 
birbirleriyle iç içe, üst üstedir. Sen ve senin kumanda ettiklerin bu haşhaşla pek 
çok kişiye felaket, yıkım getireceksiniz. Zengin olmak için bozkırdan 
topladığınız işte budur. Geçici bir zevk verdiğiniz insanları, yıkıma ve 
umutsuzluğa sürüklüyorsunuz.

  -Ve şüphesiz sen de kendinde bizi yargılama hakkını buluyorsun değil mi? 
Nasıl yaşamamız, ne yapmamız gerektiğini senden mi öğreneceğiz?

  -Ben yargıç değilim, sadece içinizden biriyim, yalnız: 

  -Yalnız ne?

  -Yalnız biliyorum ki üzerimizde bir Tanrı vardır. Kalbimizin, muhakememizin 
asıl ve en büyük düzenleyicisi O'dur. 	

  -Yine Tanrı ha! Ne demek istiyorsun?

  -Tanrının iyiliği bizim irademizle ifadesini bulur. O bizim içimizdedir. Bize 
vicdan yoluyla tesir eder.
 
  -Bu saçmalıklar neye yarayacak, ne çıkacak bunlardan, bunlarda nasıl bir 
avantaj bulunabilir?

  -Nasıl bir avantaj da ne demek? İnsan kendisine muhakeme gücüyle hakim 
olur. Tıpkı Tanrı gibi. Kötülüğün gerçek anlamı, bizde olan Tanrı düzeyinde iç 
mahkumiyet değil de nedir? Özümüz hakkında yeni yaklaşımı biz kendimiz 
belirtiyoruz.

  -Peki bu yaklaşımın kitle vicdanından farkı nedir? Biz başkaları gibi olmak 
istemiyoruz, sürü ya da sürüden olmak istemiyoruz. Biz başkayız, kimseye 
bağımlı değiliz.

  -Yanılıyorsun. Hürriyet yalnız kanundan korkmayanlar için vardır. Başka 
deyişle senin hürriyetin bir kurgudan ibarettir ve sürekli olarak, göreceğin 
cezanın tehdidi altındadır.

  -Peki, bundan sana ne? Bu yolu biz kendimiz seçtik, sen değil.

  -Evet, gerçekten bu senin seçimin, ama yalnız seni ilgilendirmiyor. Çıkmazdan 
kurtulmanın da bir yolu olduğunu anla artık. Vakit varken, nedamet getirin. 
Bozkırda, gökyüzüne karşı, kaçakçılık işine tamamen son vereceğinize yemin 
edin, bu haranı kazancı terkedin, içinize çöreklenen kötülüğü çıkarıp atın: 
Kendinizle ve vicdanları birleştiren Tanrı ile barışın...

  -Ya sonra?

  -Sonra yeniden ve tam anlamıyla insan olacaksınız. 

  -Çok iyi söyledin. Çok da basit görünüyor!

  Yükseltinin altından bir tren daha geçti. Grişan, kaşlarını çatarak ve bastonu ile 
oynayarak trenin geçmesini, sessizliği bekledi. Gürültü tamamen uzaklaşınca 
zavallı Abdias'ın yüzüne sert, aynı zamanda alaylı bir şekilde baktı:

  Söylemek istediğin her şeyi sabırla dinledim. Doğrusunu söylemek gerekirse, 
hiç olmazsa merakım yüzünden dinlemeye değerdi. Ama seni hayal kırıklığına 
uğratacağım için üzgünüm. Eğer kendi iç dünyanda Tanrı ile yalnız kendinin 
konuşabildiğini sanarak gururlanıyorsan, bunun pek sayın kişiliğine tanınmış bir 
ayrıcalık olduğunu düşünüyor ve benim gibi bir insanın da Tanrı ile temas 
kurabileceğini aklın almıyorsa, tam anlamıyla çuvallıyor, saçmalıyorsun.
 
  -Hiç de öyle düşünmüyorum. Yalnız temas kelimesini biraz yadırgadım. Tam 
aksine senden bu sözleri duymak sevindirdi beni. Belki içinde bir kıpırdanma 
oluyor, birşeyler değişiyordur.

  -Asla, değişen bir şey yok! Saf kuruntun o senin! Şunu bil ve sakın küçük 
dilini yutma, Kallistratov, benim Tanrı'ya giden ayrı bir yolum var. Ben O'na 
varmak için servis merdivenini kullanıyorum. Senin Tanrı dediğin, sandığın 
kadar ulaşılması zor bir şey değil...

  -Peki, servis merdiveniyle Tanrı huzuruna çıkınca ne elde ediyorsun?

  -Seninle aynı şeyleri, insanların mutlu olmalarına, uyuşturucu sayesinde, 
Tanrı'ya ulaşmalarına yardım ediyorum. Sizin bütün o vaiz ve dualarınızla 
veremeyeceğiniz şeyleri veriyorum onlara... Tanrıya en etkili şekilde 
yaklaşmalarını sağlıyorum.

  -Onları, ulaşmak için sana peşin ödeme yaptıkları bir Tanrı'ya mı 
yaklaştırıyorsun? Otla mı? Uyuşturucu sayesinde mi? Senin için Tanrı'yı 
tanımak, O'na ulaşmak sevinci bu mu?

  -Niçin olmasın? Sen bunu bir küfür, kutsal şeylere bir hakaret mi sayıyorsun? 
Evet, evet! Benim laflarımı duymak bile sana pisliğe gömülmek hissi veriyor! 
Bir rakip çıktı karşına, senin sahana girmeye cesaret eden bir rakip. Evet, işin 
aslı öyle: Sözkonusu olan, esas olan, para ve uyuşturucudur. Çünkü herşeyi 
yöneten, herşeye hükmeden paradır. Sanıyor musun ki sen Tanrı'nın parayla hiç 
ilgisi yok? Kiliselerde ve başka yerlerde parasız bir şey yapabiliyor musunuz?

  -Her şeyi birbirine karıştırıyorsun!

  -Bırak bu masalları! Hayatta, Tanrı dahil, her şeyi satabilir ve satın alabilirsin. 
Ben insanları hiç olmazsa biraz havalara çıkarıyorum, sizin iki dünyada sadece 
vaadettiklerinizi, ben vaadetmiyor, veriyorum. Uyuşturucu, gerçek zevki veren 
tek şeydir, sana huzur verir, zaman ve mekandan kurtarır. Uzun sürmese, gerçek 
olmasa, sadece hayalden ibaret olsa bile, yine de bir mutluluktur ve bu 
mutluluğu yalnız uyuşturucu sağlar. Ve, sözde pek dürüst olan sizler, yapışmak, 
tutunmak için, böyle bir serapa bile sahip değilsiniz.

  -Serap demekte gerçekten haklısın.

  -Düşünebiliyor musun? Beş kopeke sana gerçeği gösterebileceklerini hayal 
edebiliyor musun? Bu mümkün değildir pek Sayın Peder! Çünkü gerçek 
mutluluk yoktur. Onun yerini acı bir şekilde uyuşturucu alıyor. 

  -Peki, aslında olmayan bir şeyin yerini başka bir şey nasıl alır, buna ne gerek 
var? Tam bir kokuşmuşluk bu!

  -Yavaş ol bakalım Kallistratov! Eğer iyi düşünürsen ben kurulu düzenin en 
esaslı yardımcısıyım.

  -Nasıl oluyor bu?

  -İşte böyle oluyor ve olması da pek tabiidir. İlk yaratıldığı günden bu yana 
insana ne olmayacak vaadlerde bulundular, hakaret ve saldırıya uğradığı zaman 
ne masallar anlatılar ona! Tanrı'nın cennetine gideceğini, demokrasiyi, eşitliği, 
kardeşliği, kollektif hayattaki ve komünlerdeki mutluluğu vaadettiler ona. 
İstediğin gibi yaşayacaktın ve uslu olursan bunun ödülü cennete gitmek olacaktı. 
Aslında bütün bunlar havada kalan laflardır! Ben ise, mutsuzlara, talihsizlere 
bütün sıkıntılarını unutturma fırsatını veriyorum. Ben bir yıldırımsavar gibiyim. 
Onları, ulaşılmaz denen Tanrı'ya, küçük kapıdan götürüyorum.

  -Sen, benim tahmin ettiğimden de daha tehlikeli imişsin. Sana güç verseler, 
iktidar verseler, dünyanın altını üstüne getirirsin. Belki küçük bir Napolyon 
olursun.

  -Daha yukarılara çık. Niçin daha büyük olmayayım? Dilediğim gibi hareket 
edebilsem, neler neler yapardım. Mesela, ülkenin batısında gösterirdim asıl 
gücümü. Ve orada sen benimle tartışmaya cesaret edemezdin, iyi ve kötüyü ben 
nasıl görmeni istiyorsam öyle görürdün...

  -Bundan hiç şüphem yok. Ama beni korkutamazsın. Bütün bu söylediklerinde 
hiç yeni birşey yok. Sen insanların inancını yitirmesinden yararlanıyorsun, bu 
durumda bir parazit olarak yaşamak kolay oluyor. Her şey kötü, herkes yalan 
söylüyor, böyle olunca da uyuşturucudan başka dayanağın kalmıyor. Ama, 
mevcut değer yargılarını tamamen reddediyorsan, hiç olmazsa insanlara yardım 
için dünyayı bir başka açıdan görmeyi dene. Din bir afyon değildir. İman, birçok 
nesillerin çektiği ızdırabın sonucudur. İman, binlerce yıldan beri hergün gelişip 
özümlenmektedir. Ve sen utanç verici küçük ticaretinle gündüzü, geceyi, bütün 
evreni ters yüz etmeye kalkışıyorsun. Her şeyin sonunu düşünmek gerek. Senin 
meziyetlerini pek övdüğün o uyuşturucu ile insan, insan ruhu, günden güne 
bozuluyor, sonunda iyice deliriyor, mahvoluyor. Bu gerçeği niçin saklıyorsun? 
Seninki bir tahrik unsuru sadece: Bu şekilde Tanrı'ya ulaştığını zannedenler 
kendilerini derhal şeytanın pençesinde buluyorlar. Buna ne cevap vereceksin?

  -Sen kendini ne sanıyorsun? Bu dünyada karşılıksız, bedelsiz bir şey var mı? 
Bu da bedelsiz değildir. Hayatın da bedeli var. Yaşayan bunu ölümle öder. Bunu 
hiç düşünmedin mi? Nasıl, çenen kapandı değil mi? Yaa böyle işte. Benim 
anlayışım senin yobazlığınla pek bağdaşmıyor!

  -Senin görüşlerin mi? Dinsizlik, İsa'ya karşı olmak görüşün mü? Elbette 
bağdaşmaz!

  -Ha ha! İsa'ya karşı olanlar bulunmasa İseviliğin ne değeri olur. Varlığı için 
hiçbir sebep kalmaz ki. Bu yüzden ben gerekli bir insanım. Ben olmasam sizin
gibiler fikirlerinin doğruluğunu kanıtlamak için kiminle mücadele edeceklerdi?
Abdias gülümsemekten kendini alamadı:

  -Çok kurnazsın doğrusu. Olayları ne kadar ustaca çarpılıyorsun! Gerekirse 
çelişkiler üzerinde oynamaya hazırsın. Ama senin güzel konuşma yeteneğin bir 
işe yaramıyor. İkimizin anlaşabileceğimiz bir alan yok. Biz birbirimizin 
zıddıyız, uzlaşamayız. Bunun için de benim gitmemi istiyorsun. Benden 
korkuyorsun. Ama ben yine de pişmanlık duyman, bu çocukları serbest 
bırakman için ısrara devam edeceğim. Kabul edersen, sana yardım etmek de 
isterim.

  Grişan, beklenenin aksine hiç cevap vermedi. Asık suratla, bastonuna 
dayanarak bir aşağı bir yukarı yürümeye koyuldu ve neden sonra konuştu:

  -Bak yoldaş Kallistratov, bana en ufak bir korku verdiğini sanıyorsan, tatlı bir 
hayal görüyorsun demektir. Böylesi hoşuna gidiyorsa hayaline devam et. Ama, 
şimdi trene binme vaktimiz geldi. Bunun için hazırladığımız küçük bir saldırı 
planını uygulayacağız.

  -Buna demiryolu korsanlığı demek daha doğru olur.

  -Sen öyle diyebilirsin. Ama işleri karıştırmamak gerek. Biz soygun 
yapmıyoruz. Sadece bir taşıma, nakil sözkonusu. Ne yapalım, devlet bizim 
serbestçe bir yerden başka yere girmemizi yasaklıyor...

  -Devleti karıştırma. Bana ne teklif ediyorsun?

  -Tren durunca, senin kayıt kütüğünde bulunanların hepsi toplanacak (Grişan 
böyle derken baş hareketiyle yolu göstermişti). O zaman onları saptırmaya, bu 
küçük Lenka'ları, cesur Petruha'ları din yoluna sokmaya, ruhlarını kurtarmaya 
çalışabilirsin Büyük Mesih! Ben hiç karışmayacağım, ağzımı bile açmayacağım. 
Ben orada değilmişim gibi hareket edebilirsin. Eğer onları kendi safına 
çekebilirsen, senin Tanrı'nın cemaatine katabilirsen, ben çekip gideceğim. 
Yenilgiyi kabul edip kaçacağım. Çok açık değil mi? Nasıl, var mısın iddiaya, 
meydan okumaya?

  -Kabul.

  -Pekala, hamle senin. Aramızda geçen konuşmalara gelince, bunu öğrenmeye 
kimsenin ihtiyacı yok. Farzedelim ki havadan sudan söz ettik.

  -Teşekkürler. Ama benim saklayacak bir şeyim yok.

  -Nasıl istersen. Kutsal Kitapta yazıldığı gibi; Bunu sen söyledin.

  Saat akşamın altısını geçiyordu. Fakat Mayıs'ın o son gününde, güneş hala 
parlak ve yakıcıydı. Sabahtan beri gökyüzünde pek silik uçuşan gümüş bulutlar 
şimdi ufukta, gittikçe koyulaşan bir hat oluşturarak tehdit edici bir renge 
bürünmüşlerdi. Onları gören Abdias birden kaygıya kapıldı. Çünkü fırtına yakın 
demekti.

  Kuzeyden güneye, güneyden kuzeye trenler geçip gidiyor, ağır tekerlekleriyle 
yeri sarsıyor, çınlatıyorlardı. Ne büyük topraklar ve geniş ufuklar, hava ve ne 
bol ışık! Ama insan yine de hep şikayetçi, tatminsiz idi, her zaman bir eksiği 
bulunuyordu. En çok da hürriyete ihtiyaçları var diyordu Abdias, büyük bozkırı 
seyrederek. İnsan başkalarıyla beraber olmaktan vazgeçmiyor, aynı zamanda, 
birlikte yaşamak da pek zor geliyor ona. Peki, ben ne yapacağım şimdi? 
Grişan'ın ağına düşenleri Hak yoluna çekmek için ne diyeceğim onlara? 
Birbirlerine uyarak değil, karşı koymaktan korktukları için ya da yanlış yerde 
uyguladıkları bir dayanışma ve özellikle de uyuşturucu konusunda doktora 
yapmış bu Cizvit uzmanına karşı mücadele gücünü bulamadıkları için 
çıkamıyorlardı onun ağından. Ne korkunç bir adam! Kafasını kötülük yapmada 
kullanan en tehlikeli adamlardan biri. Ah nasıl davranacağımı bir bilsem!

  Beklenen an yakındı. Hedef treni durdurmak için ikişer üçer gruplar halinde 
yol boyuna dağılmış, otlar arasına gizlenmişlerdi. İşaret bekliyorlardı. Tren 
uzaktan, rayların üzerinde kıvrım kıvrım giden bir yılan gibi görününce bir ıslık 
sesi duyuldu ve hepsi hücuma geçmek için hazırlandılar. Haşhaş dolu sırt 
çantalarını ve valizlerini ellerine almışlardı. Abdias, Petruha ve Lenka ile 
birlikte yol onarımından arta kalan çakılların arkasına uzanmıştı. Şef, iki 
yardımcısıyla yakınlarında bulunuyordu. O iki çocuktan kızıl saçlısının adı 
Kolia; yassı burunlu, Kafkas şivesiyle konuşan ve çok çevik olanın adı ise 
Mohaç idi. (Herhalde Dağıstan'ın başkenti Mohaçkale'den gelmişti). Bilmediği 
iki-üç kişi de yakınlarda bir yere saklanmışlardı. Grişan iki kişiyi keşif için 
ileriye göndermişti. Bunlar, sözde, yolda yangın çıkaracak, daha doğrusu 
kondüktörün yangın zannedip durmasını sağlayacağı işi yapacaklardı. Epeyce 
uzakta, 330 km. levhasının bulunduğu noktaya yakın bir yerdeydiler. Burada 
demiryolu, ilkbahar sellerinin açtığı derin bir yatağın üzerine kurulmuş küçük 
bir köprüden geçiyordu. Kondüktörü yanıltacakları iş için ideal bir yerdi burası.
Tren hızla yaklaşıyordu ve Abdias'ın da sinirliliği, heyecanı artıyordu: Süratle 
vagona tırmanacaktı ve başarısı kısmen trenin durumuna bağlıydı. Çünkü bu 
tren tamamen sarnıç vagonlardan oluşabilir, daha da kötüsü, asker nöbetçiler 
tarafından sıkı bir denetim altında bulunabilirdi:
 
  Lenka, elleri titreyerek bir sigara yaktı. Ama Petruha hiddetle bağırdı ona.

  -At onu sersem, yoksa deşerim barsaklarını!

  Soluk yüzü şimdi mora dönüşen Lenka sinirli bir şekilde duman çekmeye 
devam edince, Petruha üzerine atıldı ve müthiş bir yumruk indirdi kafasına. 
Lenka'nın kafasından kasketi düştü. Ama o da boş durmadı. Petruha'nın sırtına 
bir tekme indirdi ve beriki iyice hiddetlendi. Çingeneler gibi alt alta, üst üste 
dövüşmeye başladılar.

  Abdias yattığı yerden hafifçe doğrularak:

  -Hemen kesin kavgayı! Petruha, bırak onu, utanmıyor musun?

  Petruha yatışmıyordu:

  -Sen ne karışıyorsun papaz bozuntusu! Zıbar orada! Her yerde ayağına 
dolanıyorsun insanın!

  Böyle bağırıp onu paçasından çekti. Sonunda hepsi yere uzandılar hızlı hızlı 
soluyarak.

  Tren iyice yaklaştı. Hem çok hızlı, hem çok yavaş geliyor gibiydi. Abdias'ın 
tüyleri diken diken oldu. Çünkü en tehlikeli anlardan biri olacaktı bu.

  Abdias, çocukluğunda buharlı lokomotiflerin romantik geçişlerini hayran 
hayran seyrederdi. Keskin düdük sesleriyle, kıvrım kıvrım duman çıkararak 
geçerlerken büyük bir zevkle seyrettiği lokomotiflerin geçişini, bir gün büyük 
bir sıkıntı ile ona kaçak olarak binmek için, üstelik suç işleyerek bekleyeceğini, 
hiç aklına getiremezdi. O eski buharlı ağır lokomotifler savaştan sonraki yıllarda 
kaldırılmıştı. Bugün onların yerini güçlü dinsel lokomotifler almıştı ve bunların 
ikisi bu upuzun katarı çekmeye yetiyordu. Şimdi gözlerinin önünde, kulak delen 
gürültülerle sayısız tekerlek geçiyordu. Platformlardan, sarnıçlardan, tomruk 
yüklerinden, furgon ve konteynirlerden oluşan ve dev bir gücün çekişiyle 
hedefine doğru süzülen bu ağır katarın durdurulabileceğine inanamıyordu.

  Vagonlar birbirini kovalıyordu ve yarısı geçmişti bile. Abdias, durdurma 
harekatının başarısızlığa uğradığını, böyle ağır ve bu kadar hızlı giden bir şeyi 
durdurmanın mümkün olmayacağını düşünmeye başlamıştı ki tren birden 
yavaşladı, tekerlekler daha yavaş dönüyor, ama daha çok sarsıyorlardı vagonları, 
fren gıcırlıları da duyuluyordu. Az sonra iyice yavaşladı. Gözlerine inanamayan 
Abdias trenin tamamen durduğunu gördü. Tam o sırada biri ıslık çaldı, bir diğeri 
ona karşılık verdi ve Petruha da emrini verdi:

  -Haydi, ileri!

  Çantalarını kavrayıp, vagonlara asıldılar. Her şey başdöndürücü bir hızla 
oluyordu: Pusudan çıkıp hücuma geçmişlerdi şimdi. Hiç beklemeden tren 
yeniden hareket etmeden karşılarına ilk çıkan vagona tırmanacaklardı. Sonra, 
tren hareket halindeyken vagonların damında yürüyüp en uygun yeri 
bulacaklardı. Abdias'ın karşısına tekerleklerden ve sonra tahtalardan oluşan bir 
duvar çıkmıştı ve bu duvara tırmanmak için tutunacak bir yer arıyordu. Her an 
hareket edebilecek olan bu muazzam kitle göklere kadar yükseliyormuş gibi 
geliyordu ona. Bir yandan da yüzüne keskin bir mazot kokusu vuruyordu. Her 
şeye rağmen, yüzlerini göremediği kişilerin de el uzatmasıyla bir vagona 
tırmanabildi. O da pek bilinçli olmayarak elini uzatıp bir başkasının 
tırmanmasına yardım etmişti.

  Tren iki defa sarsıldı ve bir gıcırtı daha duyuldu. Abdias birkaç defa 
tekerleklerin arasına düşme tehlikesi atlattı. Ama tren üçüncü defa sarsıldıktan 
sonra hareket etti, durup kaybettiği zamanı telafi için hemen hızlandı. İşte o 
zaman, Abdias kendisini, birbirlerinden hiç ayrılmayan Lenka ve Petruha ile boş 
bir vagonun içinde buldu. Grişan da orada idi. Yaralı ayağı ile bu trene nasıl 
atladığını yalnız Allah bilirdi. Mohaç ve Kolia da Grişan'ın yanında idiler. 
Hepsinin rengi sararmış, güçlükle soluyorlardı, ama başarıdan pek memnun 
oldukları anlaşılıyordu. Abdias, harekatın en tehlikeli safhasının bu kadar kolay 
gerçekleşmesine şaşıyor ve üzülüyordu.

  Kaçakçılar şimdi Calpak-Saz'a doğru yol alıyorlardı ve oradan büyük şehirlere 
dağılacaklardı...

  Yolculuk beş saat kadar sürecekti. Bulundukları vagonda, boşaltma sırasında 
orada bırakılan birçok boş sandık da vardı, bunların üzerine oturmuşlardı. 
Grişan'ın tenbihlerine uyarak, dışarıdan görülmeyecek şekilde yerleşmişlerdi 
oraya. Kapılardan biri açık tutulmak şartıyla içerisi oldukça aydınlık oluyordu. 
Yukarıdaki kapaklardan birisini de açmışlardı vagonu havalandırmak için.
İlk istasyonda kapıyı usulca kapadılar ve tren hareket edinceye kadar boğucu bir 
havada hiç ses çıkarmadan beklediler. Petruha dışarıya bir göz atmış, her şeyin 
yolunda olduğunu, civarda kimsenin görünmediğini söylemişti. Aynı 
istasyondan yolcu dolu bir başka tren de gelip geçti ve bundan sonra da onların 
treni hareket etti. Sonraki durakta Mohaç, bir yerlerden bulduğu bir bidonla 
içecek su temin etti. Bundan sonra canları yemek de istedi ve kaçakçılar, sıcak 
yemeği daha sonra Calpak-Saz'da yiyeceklerini düşünerek, peksimet ve 
konserveden ibaret yemeklerini yediler.

  Tren şimdi Çusk bozkırından geçiyor, dağlara doğru ilerliyordu. O ilkbahar 
akşamında hava hala pek kararmamıştı. Konuşma konusu daha çok yiyecek ve 
para üzerine idi. Petruha Murmansk'taki sevgilisinin güzelliğini anlatmaya 
başlayınca, Mohaç, Katkas argosu ve bozuk bir Rusça ile ona takıldı:

  -Dostum Petruha, sen Murmansk'tan başka yerde karı bulamıyor musun ki! 
Biraz da Moskova'da aftosların olsun! Ha ha ha! Belki Moskova'da fahişe yoktur 
değil mi!

  Petruha kızdı:

  -Küçük ve çok toysun, sen ne anlarsın ki, hem kaç yaşındasın daha!

  -Hep yaşımı ileri sürersin! Kaç yaşında olursam olayım. Bizim Kafkasya'da 
benim gibilerin nice zamanlardan beri çocukları olur... hep... Ha!. ha! ha!

  Bu konuşma herkesi neşelendirdi. Abdias bile gülümsemekten kendini alamadı. 
Ara sıra Grişan'dan tarafa bakıyor, Grişan da göz ucu ile onu süzüyordu. 
Ötekilerden biraz açıkta, yine katlanan sandalyesinin üzerinde oturuyordu 
Grişan. Bastonu da elindeydi. Tıpkı onlar gibi ucuz sigara içmesini bir yana 
bırakırsak, bütün tavırları ile ötekilerden çok farklıydı.

  Keyifleri yerindeydi. Herkes vagona alışmıştı. Lenka bir köşede uyuyor, 
ötekiler de hafifçe kestiriyorlardı. Oysa güneş daha ufku aşıp kaybolmamış, 
alacakaranlık da henüz başlamamıştı. Sigara içerek önemsiz şeylerden 
konuşuyorlardı. Birden sustular, sonra Şef'e bakarak fısıltı halinde birşeyler 
söylediler birbirlerine. Mohaç seslendi:

  -Ey Grişan, biz düşündük ki bir şey yapmadan pineklemektense bir iki nefes 
çeksek, diyoruz. Vaktimiz var değil mi? Hem ben de öyle bir harman var ki 
sevgili Şefim, hımm! Ağzına layık. Böylesini ancak Bağdat hırsızı 
tüttürebilmiştir!

  Grişan Abdias'a baktı. Buna ne dersin? der gibiydi. Bir süre bekledikten sonra 
cevap verdi:

  -Pekala, çekin bakalım!

  Gözleri parlayan çocuklar hemen Mohaç'ın başında toplandılar. Mohaç, ancak 
Bağdat hırsızına layık gördüğü meşhur haşhaş harmanını ceketinin gizli 
yerlerinden bulup çıkardı, büyük bir sigara sardı ve ilk olarak birkaç nefes 
çektikten sonra yanındakine uzattı. Yaprak halinde sarılan uyuşturucu böylece 
elden ele dolaşarak Petruha'ya geldi. O da gözlerini kapatarak büyük bir keyifle 
dumanı çektikten sonra Abdias'a uzattı:

  -Al bakalım Abdias, sen de bizim gibi yap. Niye istemiyorsun, bırak gülünç 
olmayı!

  -Hayır Piotr, içmeyeceğim, ısrar etme! dedi kesin bir şekilde.

  Petruha'nın canı sıkılmıştı:

  -Yaa, demek öyle papaz bozuntusu! Evet, gerçekten papaz bu! Sen dostluk 
elini uzatıyorsun, o yüzüne tükürüyor!

  -Ben kimsenin yüzüne tükürmüyorum, böyle demekte haksızsın Piotr.

  -Seninle tartışmak neye yarar ki!

  Petruha ikinci bir nefes çektikten sonra sigarayı Mohaç'a uzattı çevik bir 
hareketle.

  -Sıra senin, aziz Şefim, bize katılır mısın?

  Grişan hiç bir şey söylemeden, kendisine uzanan eli itti. Mohaç üzülerek, 
başını salladı:

  -Keyfiniz bilir, sen Şefsin, dedi.

  Uyuşturucu sarması elden ele dolaşıyordu. Uyanan Lenka'da çekti bir nefes, 
sonra sıra kızıl saçlı Kolia'ya, Petruha'ya ve yine Mohaç'a geldi. Bir süre sonra 
değişmeye başladılar: Bakışları bazen dalgın, bazen ateşliydi, dudaklarına bir 
tebessüm yapışıp kalmıştı. Abdias'a kızgınlığı geçmeyen ve bunun için de 
mızmızlanıp duran yalnız Petruha idi. Onun burnunun dibinde hakaret sözleri 
mırıldanıyor, bütün papazların it olduğunu söylüyordu.

  Küçük sandalyesinde oturan Grişan, hiçbir şey söylemeden sessizce 
seyrediyordu onları. Ama dudaklarında küçümseyici, alaycı bir tebessüm vardı. 
Kapının yanında, ayakta duran Abdias'a yukarıdan bakışı, bu küçük denemenin 
onu ne kadar memnun etliğini gösteriyordu. Bu, genç adamın ruhunda herhalde 
sıkıntılar yaratıyor olmalıydı.

  Abdias da bu sahnenin tamamen kendisi için düzenlendiğini anlamıştı. Şefin 
böyle bir uyuşturucu seansına izin vermesi, onun asil isteklerinin kötü ile 
mücadelede ne derece gülünç olduğunu göstermek içindi.

  Grişan, gücünün tadını çıkarıyordu şimdi. Abdias ise, ilgisiz duruyormuş 
görünse de, bütün varlığıyla iğreniyordu durumdan. Şef'e karşı gelecek güçte 
olmadığı, bu çocukları onun lanet etkisinden kurtarmak için bir şey yapamadığı 
için de çok üzülüyordu. Çıplak ayakla korların üstünde yürüyor gibiydi ve 
gittikçe kendini daha fena hissediyordu. Ve işte şimdi de Petruha, uyuşturucu 
sarmasının sarı kalıntısını burnuna sokarak bir kere daha neşelerine katılmasını 
istiyordu ondan. Azaldıkça sarı yeşil bir renk alan, tükrüğe boğulmuş izmarit 
tam bir zehirdi şimdi. Petruha'nın bunu zorla içirmeye çalışması, bardağı taşıran 
son damla oldu.

  -Al bakalım, Abdias, tatsızlık etme, küçük papaz, iyi niyetle ikram ediyorum 
sana, sonu iyi olacak, al, kafanı dağıtır! diyordu Petruha.

  -Beni rahat bırak! diye bağırdı Abdias öfkesini tutamıyarak.

  -Ya, rahat bırakalım istiyor! Ben kardeşçe davranmaya çalışıyorum, sen ise 
hep surat asıyorsun!

  -Pekala, ver onu bana! diye bağırdı Abdias. İzmariti yakaladı, öteki de iyice 
görsün diye başının üzerinden dışarıya attı. Bunu o kadar çabuk yapmıştı ki 
Grişan bile ilgisiz kalamamış, soğukkanlılığını yitirir gibi olmuştu. Bir sessizlik 
oldu. Bu sessizlik süresince tren tekerleklerinin sesi daha kuvvetli ve daha 
korkutucu duyuldu.

  -Gördün mü? dedi Abdias, Petruha'ya meydan okuyan bir sesle. Herkes ne 
yaptığımı gördü mü'? Aynı şeyi hiç tereddüt etmeden yine yaparım!

  Haşhaş toplayıcıları, hiç beklemedikleri bu durum karşısında, tepelerini attıran 
bu kaçık hakkındaki tepkilerini ve ne düşündüğünü anlamak için şeflerine 
baktılar.

  Ama Grişan olaya alaylı bir tebessümle bakıyor, hiç aldırış etmiyordu. Mohaç 
sormak zorunda kaldı:

  -Ey Şef, niye susuyorsun? Birden dilin mi tutuldu?

  -Hayır, dilim tutulmadı! Bu adama hiç bir şey söylememeye söz verdim. Siz 
istediğinizi yapmakta serbestsiniz. Ben bu işe karışmayacağım...

  Mohaç çok şaşırmıştı:

  -Doğru mu bu? diye sordu Abdias'a.

  -Evet, dedi Abdias, hepsi bu kadar da değil, bu şeytan karşısında gözlerinizi 
açmaya da yemin ettim. (Şeytan derken Grişan'ı göstermişti). Sizi lanetli duruma 
düşüren odur. Susmayacağım, çünkü gerçek benden yana!

  Ne yaptığını kendisi bile anlamadan uyuşturucu dolu kendi çantasını kaptı. 
Herkes aynı anda ayağa fırlamış, bu zavallı papazın daha neler yapacağını merak 
ediyordu. Yalnız Grişan kımıldamıyordu.

  -Bakın çocuklar! dedi, Abdias çantasını kaldırıp sallayarak. Bunun içinde 
taşıdığımız şey, kötülük getiren, baştan çıkaran bir zehirdir. Para hırsı ile gözleri 
kör olan sizler de bu zehri insanlara dağıtmak istiyorsunuz. Hepiniz, sen Piotr, 
sen Mohaç, sen Lenia, sen Kolia! Hepinizin yaptığı bu! Grişan'ı saymıyorum. 
Onu nasıl gördüğünüz belli!

  Petruha üzerine doğru yürüdü:

  -Hey dur biraz, ver o çantayı bana!
 
  -Geri dur Petruha, yaklaşma! Bu iğrenç şeyi nasıl yok edeceğimi biliyorum 
ben.

  Hiç kimsenin engel olmasına fırsat bırakmadan ani bir hareketle çantasını açtı 
ve vagonun açık kapısından haşhaşları savurmaya başladı. Yapraklar, sarı-yeşil 
petaller (gerçekten çoktu) rüzgara kapılıp, tıpkı sonbahar yaprakları gibi yol 
boyunca savruldular. Uçup giden bu yapraklar para idi. Binlerce ruble para! 
Kaçakçılar bu sahne karşısında bir an donmuş, büyülenmiş gibi hareketsiz 
kaldılar.

  -Gördünüz mü! diye bağırdı Abdias, sonra çantasını alıp, içinde kalan 
haşhaşlarla birlikte dışarıya fırlattı. Ve devam etti: Siz de benim yaptığımı 
yapınız! Pişmanlık sevincini hep birlikte tadalım. Tanrı şefkatini esirgemeyecek, 
suçlarımızı affedecektir! Lenia, Piotr, haydi bu lanet haşhaşı atın, savurun 
rüzgarda!..

  Petruha kudurmuştu sanki:

  -Herif çıldırdı, aynasızlara gammazlayacak bizi! Tutun! Kıralım çenesini pis 
papazın!

  -Durun, durun, beni dinleyin! diye bağırdı Abdias.

  Onları akıl yoluna sokabileceğini umuyordu hala. Ama artık çok geçti. Uyuşturucudan sonra 
gözleri büsbütün kararmış olan kaçakçılar kudurmuş köpekler gibi atıldılar 
üzerine. Petruha, Mohaç ve Kolia durmadan vuruyorlardı. Yalnız Lenka engel 
olmaya çalışıyordu onlara.

  -Durun, yapmayın! diye etraflarında dönüyordu, ama öteki üç çocuğu 
durduramıyordu. Dövmeye devam ettiler:

  -Haydi! Gebertin! Al sana! Atın vagondan dışarı! diye bağırıyordu Petruha.

  -Atalım! Gebertelim! diye kükrüyordu Mohaç.

  Lenka sapsarı olmuş, titreyen elleriyle onlara asılıyor ama durdurmaya gücü 
yetmiyordu:

  -Yoo, yapmayın! Öldürmeyin onu! diye yalvarıyordu. Kolia onu iterek:

  -Bırak beni it! Yoksa seni de gebertirim! diyordu ona. Abdias bütün gücüyle 
karşı koyarak kapılardan uzaklaşmaya çalışıyordu, trenin hareketi de daha çok 
kapılara doğru itiyordu onları. Biraz önce mutlu görünüp gülümseyen bu 
uyuşturucu kurbanlarının, nasıl bir vahşet ve sadizm ile hareket ettiklerini 
tecrübe ile öğreniyordu şimdi. 

  -Artık işin ölüm kalım meselesi haline geldiğini de anlıyordu. Kuvvetler hiç de 
denk değildi. Azgın ve güçlü üç kişiye karşı tek başına idi. (Lenka küçük ve 
zayıf olduğu için hesaba katılmıyordu). Grişan ise hala yerinden kımıldamıyor, 
ama keyifle seyrediyordu olanları. Bir tiyatroda ya da sirkteydi sanki.

  -Hımm! Burada bir hareket var galiba! diye mırıldanıyordu oturduğu yerden. 
Bu durumu önceden görmüş, çok iyi hesaplamıştı. Ve şimdi, himaye ettiği 
kişilerin Abdias'ı öldüresiye dövmelerini seyrederek keyifleniyor, başarısının 
meyvesini topluyordu.

  Cinayeti yalnız onun müdahalesi önleyebilirdi, ama bunun için Abdias'ın 
Grişan imdat! demesi gerekiyordu. Ama ne olursa olsun Abdias ondan yardım 
istemeyecekti. Yapabileceği, daha doğrusu yapabileceğini umduğu tek şey, 
mümkün olduğu kadar kapıdan uzak bir köşeye çekilmekti. Orada onu 
isledikleri kadar dövsünlerdi, bayıltsınlardı, yeter ki trenden atmasınlardı. Çünkü 
o zaman kesinlikle ölürdü...

  Ama yumruk darbeleri altında bir köşeye çekilmek de çok zordu. Onu hep 
kapıya doğru itiyorlardı ve açık kapı da onu çekip almaya hazırdı. Olduğu yerde 
kımıldamadan dursa da tereddüt etmeden atacaklardı onu trenden. Her 
yumruktan, her darbeden sonra doğrularak, sürünerek vagonun dibine gitmeye 
çalışıyor, belki cellatlarının akılları başlarına gelir ya da bıkarlar da bırakırlar 
diye ümitleniyordu.

  Başına Kolia'dan bir yumruk yiyen Lenka bir kenara yığılıp kalmıştı. 
Meziyetleri yüzünden bu insanların düşmanlığını kazanan bu din adamına 
yardım edemezdi artık. Ve bu adamlar, akla sığmaz bir kudurganlıkla paralarını, 
muazzam uyuşturucu hazinesini koruyorlardı.

  -Vurun! Gebertin! diye haykırıyordu Petruha. Abdias'ın kolunu kıvırıp sırtına 
yapıştırmıştı. Mohaç ise karnına müthiş bir yumruk indirdi. Abdias, acıdan 
kıvranarak ve kan kusarak iki büklüm oldu. O zaman onu üçü birden kapıya 
doğru sürüklediler, ama hala direniyordu. Kapıya gitmemek için döşemeye 
yapışınca tırnakları kırıldı. Pençelerinden kurtulmaya çalışıyor, kurtulamıyordu. 
Bu kötülüğü yaptıran Grişan ise, sandalyesinde ayak ayak üstüne atarak, 
soğukkanlılıkla, zafer kazanmış edasıyla olayı seyrediyor, bastonunu yere 
vurarak anlamsız bir ıslık çalıyordu.

  Abdias, hala aman dileyebilir, ondan yardım isteyebilirdi. O da o zaman belki 
işlenmekte olan bu cinayeti önleyebilirdi. Ama ağzını açmadı, yardım dilemedi. 
Kaçakçılar onu kapıya doğru sürüklediler. Başından akan kanın izi kaldı 
sürüklendiği döşemede. Kapıda da son yumruk darbelerini indirdiler. Kaçakçılar 
onu, kendileri de onunla birlikte düşme korkusuyla kaldırıp atamıyorlardı. 
Abdias birden, rüzgara kapıldı, ama düşeceği anda avucu ile döşemeye yapıştı 
ve bir ayağını basamağa koyabildi, böylece bir yere tutunup kaldı. Kendisini hiç 
bir zaman bu kadar güçlü, yaşamaya bu kadar istekli hissetmemişti. Saldırganlar 
onu orada rahat bıraksaydılar, belki tekrar vagona girmek için kuvvetini 
toplayabilirdi. Ama bırakmadılar, yüzünü gözünü tekmelemeye başladılar, her 
türlü küfrü savurarak futbol topu imiş gibi vuruyorlardı ona. Yine de ellerini 
sımsıkı yapıştığı yerden ayırmadı. Son anları çok korkunç olmuştu. Petruha, 
Kolia ve Mohaç, kudurganlıklarının en üst derecesinde idiler. Grişan bile daha 
fazla aldırışsız kalamadı ve Kurtarıcı Kallistratovun akıbetini görmek için 
kapıya yaklaşarak baktı, düşmesini sabırsızlıkla bekledi. Abdias'ı araya 
başkalarını sokarak öldürtmekle gerçekten büyük bir kurnazlık yapıyordu. Eğer 
yolda cesedini bulurlarsa ve dedektifler bunun bir kaza ya da intihar olmadığını 
anlarlarsa ve kendisi de yakalanırsa, suçsuz olduğunu rahatça iddia edebilecekti. 
Arkadaşlarının kavga ettiğini, kendisinin hiç karışmadığını, ama şanssızlıkla, 
içlerinden birinin yanlış adım attığını söyleyecekti.

  Abdias'ın hatırladığı son şey, yüzüne inen darbeler oldu. Yüzüne vuran 
ayakların tabanı kıpkırmızıydı. Vücudu kurşun gibi ağırlaşmıştı ve tren, şiddetli 
yeller savurarak bozkırda hızla ilerliyordu. Aşağıya, korkunç ve insansız 
boşluğa doğru çekildiğini hissediyordu. Bir tek kişi yoktu onu görüp acıyacak,
kaderine ağlayacak. Hayatı pamuk ipliğine bağlıydı artık. Ve; o bir türlü sonu 
gelmeyen günde batan güneşin son ışıkları, korkudan iyice açılan gözlerini 
yakıyor, tıpkı onun gibi hiçlikte yok oluyordu. Hala sıkıca tutunduğu yeri 
bırakmadığı için, Grişan'ın bastonunu kapan Petruha, bununla vura vura 
parmaklarını kırdı Abdias'ın. Grişan tesadüfen imiş gibi onun eli altına getirmişti 
bastonunu.

  Ve Abdias artık şiddetli acılardan ibaretti sanki. Kendinden geçti ve ne 
olduğunu anlamadan düştü. Yuvarlanıp, çalıların üzerine gelmiş ve bu arada 
çarpan taşlardan ayağının kırıldığını hissetmemişti. Yoluna devam eden eski 
yoldaşlarını süratle götüren trenin sesini duymamıştı. Tekerlek sesleri de 
duyulmaz olmuştu zaten.

  Az sonra güneş battı, karanlık çöktü. Batıda gökyüzünü kara bulutlar 
kaplamıştı. Fırtına yakındı...

  Demiryolu üzerinden başka katarlar gelip geçiyor, hayatı için merhamet 
dilemeyen kişi de bir çukurun dibinde uzanmış, hareketsiz yatıyordu. Coşkular 
içinde, gerçeği arama yolunda elde edebildiği ve inandığı her şey, şimdi onun 
dışındaydı ve yoktu. Kendisini kurtaracak tek şansı kullanmamakta haklı mıydı? 
Çok basit görünen Grişan, yardım et! sözlerini, hayatı sözkonusu olduğu halde 
söylememekte haklı mıydı? Haklı ya da haksız, ağzını açıp yardım istememişti...
Gerçekte Yüce Yaradan'ın paradoksları da sınırsızdır... Yüzlerce yıl önce bir 
defa daha tuhaf bir adam, susması gerektiğine inanmış ve bu yüzden hayatını 
yitirmişti. Kendini kurtaracak sözleri söylemeyi reddettiği için yitirmişti 
hayatını. O günden bu güne bin dokuz yüz elli yıldan fazla bir süre geçmiş 
olmasına rağmen, bu olayı tartışmaktan, sayısız yorumlar yapmaktan ve kendi 
kendimize böyle bir şeyin nasıl olabileceğini sorarak yakınıp yakarmaktan 
vazgeçmedik. Ve bu olay bize dün olmuş gibi geliyor, çünkü meydana getirdiği 
şok dağılıp yok olmadı. O zamandan beri her nesilden pek çok kişi (ki sayısını 
bilemiyoruz) olay sırasında Golgotha Tepesinde olsaydım, Nasıralı'nın çarmıha 
gerilmesini engellerdim, demiştir. Bugün, böyle bir engellemeyi yapabileceğine 
inanmak birçok kimsenin hoşuna gidiyor. Ama o tarihte bu basit infazın 
muazzam sonucunu kim tahmin edebilirdi? Asırlar boyu her şeyin unutulacağını 
ama o günün unutulmayacağını kim söyleyebilirdi...

  O gün de bir Cuma günüydü ve o adam da, hayatını kurtarmak için onların 
istediği şekilde konuşmayı, istenen kelimeleri söylemeyi reddetmişti...
 
  -2-

  O sabah Kudüs'te hava sıcaktı. Günün ilerleyen saatlerinde kızgın güneşin 
ortalığı daha da kasıp kavuracağı anlaşılıyordu. Vali Pontius Pilatus, koltuğunu, 
Herode Sarayının terasındaki kemerlerin altına koydurmuştu. Burada hafif bir 
hava akımı vardı ve bu, sandaletli ama çorapsız bacaklarına hoş bir serinlik 
veriyordu. Bahçede hafif hafif hışırdayan piramid şeklinde budanmış kavak 
ağaçlarının yaprakları, vaktinden önce sararmışlardı o yıl.

  Aşağıda, şehrin çevresi gökmavisi bir buharla kuşatılmıştı. Genel olarak pek 
açık olan ama o gün, gittikçe akkor haline gelen bu atmosferde, yörenin lekesiz 
çöl sınırı belli belirsizdi.

  Şafak vakti tepenin üzerinden havalanan bir kuş, büyük bahçenin üzerinden 
düzenli aralıklarla ve sessizce gelip geçiyordu. Görünmeyen bir ipe asılmış gibi, 
kanallarını iyice açarak süzülen bu kuş bir kartal ya da bir çaylak olmalıydı. 
Çünkü başka hiçbir kanatlı o kadar uzun süre dönüp duramazdı o boğucu 
havada. İsa'nın bir an göz ucuyla bu kuşa baktığını farkeden vali, bundan 
rahatsız olmuşçasına:

  -Nereye bakıyorsun ey Yahudiler Kıralı? Üzerinde süzülen senin ölümündür, 
dedi.

  -Hepimizin üzerinde süzülüyor, dedi Nasıralı İsa yavaş bir sesle ve kendi 
kendine konuşur gibi. Aynı anda, istek dışı bir hareketle, şişen gözünü korumak 
istercesine elini yüzüne götürmüştü. Sanhedrin'e (Kudüs Mahkemesine) 
götürülürken, yaşlıların ve din adamlarının kışkırttığı kalabalık üzerine atılmıştı. 
Dövmüşler, tükrüğe boğmuşlardı onu. Böylece o, başrahip Kayfe'yi tutanların 
kendisinden ne kadar nefret ettiklerini görmüş ve Kudüs Büyük Konseyi'nden 
hiç merhamet görmeyeceğini anlamıştı. Bu hazır kalabalığın vahşeti, kendisini 
bir serseriden başka bir şey olarak görmemeleri, onu çok şaşırtmıştı. Mabedlerde 
ve meydanlarda onun vaızlarını coşkuyla, hayranlıkla dinlemiş olanlar aynı 
insanlar değil miydi? Bir eşeğin üzerinde ve ardında eşeğin yavrusu ile Kudüs 
kapılarından içeri girerken, onu sevinç naralarıyla karşılayanlar, yoluna çiçek 
atanlar, umut dolu bir sesle Hosannah, kurtar bizi Ey Davud'un oğlu! En yüksek 
mertebelerde ol! diye bağıran insanlar değil miydi bunlar?
Şimdi; Vali Pilalus'un karşısında ayakta duruyor, ağırlığını bir o ayağına, bir bu 
ayağına veriyor ve olacakları bekliyordu.

  Vali pek keyifsizdi, tereddütlerinden ve çok iyi hissettiği ama sebebini hiç 
anlayamadığı bu can sıkıntısı durumdan dolayı kendisine de kızıyordu. Roma 
ordusunda asker olarak geçirdiği zamanlarda ve vali olarak geçirdiği bunca 
yılda, böyle bir durumla hiç karşılaşmamıştı. Son derece gülünç ve saçma 
buluyordu bu durumunu. Aslında yapacağı şey, işi uzatmadan Sanhedrin'in 
mahkumiyet kararını onaylamaktan ibaretti: Cellatlarıyla hazır bekleyen 
başrahibi çağırtır, karşısındaki adamı ona teslim eder, o da daha önce verdiği 
kararı uygulardı. Ama, böyle yapacağı yerde, bu sorgulamayı, sanki bir şey mani 
olacakmış gibi, uzattıkça uzatıyor, boş yere vaktini ve gücünü harcıyordu. Oysa, 
kendisini bu kadar sıkıntıya sokmaya değer biri değildi bu soytarı!

  Ne çılgınlık! Kendinin Yahudilerin kıralı, Tanrı'nın sevgilisi, İsrailoğullarına 
Cennetin yolunu açmak için gönderilmiş olduğunu iddia diyordu bu adam! Bir 
alem ki orada Sezar'ın kudretine de, valilerine de ve onlara itaat eden sinagog 
reislerine de yer yoktu. Sözde herkesin eşit olacağı ve ebedi mutluluğu tadacağı 
bir yerde orası. O güne kadar bu en yüksek makama göz diken nice nice kişilerin 
en beceriklisi, en kurnazı, şüphesiz bu idi. Eğer bu adam hükumetin dizginlerini 
ele geçirecek olsa, elbette onu kendi selefleri gibi idare ederdi. Çünkü hayat, 
kendisine ebedi'lik için açılmış yoldan başkasını takip edemezdi. Evet, evet! Bu 
sefil bunu çok iyi biliyordu ve Yeni Çağ vaadleriyle saf bir kalabalığın 
güvenini kazanarak, çok ustaca bir dolap çeviriyordu. Herkesin diğerini kendi 
anlayışı ve kudreti derecesinde algılaması doğru ise, Pontius Pilatus da bu 
kanundan yararlanmayı hayal edebilirdi. Çünkü İsa'da, gizlice özlemini duyduğu 
kudreti görüyordu, ama buna bir gün kavuşacağını ümid edemiyor, ummaya 
cesaret edemiyordu. Karşısındaki bu mahkuma kinle karışık bir ilgi duymasının 
asıl sebebi buydu işte.

  Vali, bu baldırı çıplağın çevirdiği dolapları iyice anlamaya çalışıyor, bunu 
hayal ediyordu. Aslında amacı açıktı: Yeni bir çağın açıldığını ilan ederek, kendi 
çıkarına olacak bir düzeni kurmak için ülkede isyan çıkartacaktı. Ne küstahlık! 
Kudretli Roma İmparatorluğunun bütün Anadolu eyaletlerinin genel valisi 
Pontius Pilatus olarak, kendisinin bile dile getirmeye cesaret edemediği böyle 
bir tasarıyı, bu sefil Yahudi'nin gerçekleştirmeye cüret edebileceğini kim 
düşünebilirdi?

  Bu keskin görüşlü valinin kafasından geçenler işte bunlardı. İsa ile, kendini 
onun yerine koymaya çalışarak oldukça orijinal bir şekilde sürdürdüğü konuşma 
ilk izlenimini güçlendiriyor, yeni tür bir gasp saydığı bu duyulmamış derecede 
kendini beğenmişlik karşısında, öfkesi daha da artıyordu.

  Pontius Pilatus, gittikçe artan bir merakla, birbirine zıd iki ruh haliyle 
tartışmayı devam ettirerek, bir yandan Kudüs duayenlerinin kararını bozmak, bir 
yandan da bu adamın niyet ve teşebbüsü sonunda Roma iktidarını kaçınılmaz 
şekilde sarsacak tehditleri önlemek ve uzaklaştırmak çarelerini arıyordu 
kafasında...

  Kuşa niçin baktığını sorduğu zaman İsa'nın verdiği samimi ama saygısız cevap 
hoşuna gitmemişti. Sustuğu ve onun merhametini kazanmaya çalışacağı yerde, 
ölümün herkesin üzerine kanat gerdiğini söylemek gibi kendini teselli eden 
saygısızca bir cevap vermişti. Bu adam öldürülmekten hiç korkmuyormuş gibi 
gerçekten kendini mahkum ettirmek istiyor galiba diye düşündü Pontius Pilatus.

  -Konumuza geçelim. Sen bekleyenin ne olduğunu biliyor musun ey zavallı?

  Boğuk bir sesle böyle derken, karışık ve terli yüzünü bilmem kaçıncı defa 
silmişti. Sonra mendilini dazlak kafasında, kalın ensesinde dolaştırmış, İsa cevap 
vermekle gecikirken, kötü bir alışkanlıkla her zaman yaptığı gibi, birer birer 
parmaklarını çıtlatmıştı. Sorusunu tekrarladı:

  -Sana bir soru sordum: Seni neyin beklediğini biliyor musun?

  İsa büyük bir nefesle iç çekti ve göreceği işkenceyi düşündüğü için yüzü 
sarardı. Sonra biraz zorlanarak cevap verdi:

  -Evet, biliyorum, beni bugün idam edecekler.

  -Biliyorum mu dedin! diye bağırdı vali alaylı bir şekilde sırıtarak. Bildiğinden 
şaşmayan bu aksi peygambere kin ve nefret duyarak, aynı zamanda acıyarak 
bakıyordu.

  İsa'nın dağınık saçları boynuna sarkmıştı. Elbisesi lime lime, ayakları çıplaktı. 
Sandallarını, vahşi kalabalık üzerine saldırdığı zaman düşürmüş olmalıydı. 
Bulunduğu yerin gerisinde, terasın parmaklıkları arasından sitenin tepeleri 
görünüyordu. Vicdansız şehir, pusuya yatmış avını bekliyordu. Çünkü bu yakıcı 
hava onu kana susatmıştı. Kalabalık, karanlık içgüdüsü ile, sarhoş olup ulumak 
için büyük heyecanlar istiyordu. Libya çölünde bir arslanın bir zebrayı 
boğazladığını görerek ağızları sulanan ve cıyak cıyak ürüyen çakal sürüsü 
gibiydi o kalabalık. Vali, hayvanlar arasında da, insanlar arasında da böyle 
sahneleri görmüştü. Karşısındaki adamı da çarmıha gerilmiş gibi görünce 
dehşetten ürperdi ve biraz acıma duygusu da taşıyan bir ses tonuyla sordu:

  -İdam edileceğimi biliyorum dedin. Bu tam doğru değil. Bunu ancak oraya 
vardığın zaman anlarsın.

  -Evet, vali, oraya varacağımı sanıyorum ve bu düşünce beni ürpertiyor.

  -Sözümü kesme ve öbür dünyaya gitmek için o kadar acele etme, daha vaktin 
var! dedi vali. Cümlesini bitirmemişti. 	

  -Beni bağışla vali, sözünü isteyerek kesmedim, hiç acelem yok. Biraz daha 
yaşamayı isterdim.

  -Peki, o saçma ve saygısız iddialarından vazgeçmeyi de düşünüyor musun?
İsa, çaresizlik belirten bir hareket yaptı. Bakışları bir çocuğunki kadar saf ve 
yumuşaktı:

  -İnkar edecek hiçbir şeyim yok vali bey, benim sözlerim bana Tanrı Babam 
tarafından emredildi. Vazifem, O'nun buyruğunu yerine getirmek için bu sözleri 
insanlara iletmektir.

  -Durmadan aynı şeyleri tekrarlıyorsun, dedi Pilatus hiddeti artarak. Kemerli 
büyük burunlu yüzünde, derin hatlarla çevrili ağzında, hor bakışları donup 
kalmış gibi bir ifade vardı. Devam etti:

  -Çevirmek istediğin dolabı çok iyi anlıyorum. Bu numaraların, bu yapmacık 
davranışların sana hiçbir faydası olmayacak. Baba'nın sözlerini insanlara 
iletmekten kastının ne olduğunu biliyorum. Onları saptırmak, baştan çıkarmak 
istiyorsun. Halkı isyana teşvik ediyorsun! Ama, insanlara iletmek istediğin o 
meşhur sözleri belki bana da iletirsin. Ben insan değil miyim?

  -Şu anda senin buna ihtiyacın yok vali bey, çünkü sen acı çekmiyorsun ve yeni 
bir düzen kurulmasını istemezsin. Senin Tanrın ve vicdanın sadece kuvvettir, 
sen de bu kuvvete sahipsin. Senin için bundan daha yüce bir şey yok.

  -Doğru, Roma'nın kudretinden daha üstün bir şey yoktur. Umarım sen de bunu 
söylemek istedin?

  -Bu senin düşüncen vali bey.

  -Bu, bütün sağduyulu insanların düşüncesidir, dedi vali küçümseyen bir 
tavırla. Devam etti: Onun içindir ki Sezar Allah değildir, ama Allah Sezar 
gibidir demek adet olmuştur. Buna inanmıyorsan aksini ispat et bakalım! Ben, 
İmparator Tiberius adına onu temsil ediyorum. Zaman ve mekan içinde 
istediğimi yapmak ve olayları yönlendirmek imkanına sahibim. Ama sen, daha 
üstün bir kudret olduğunu, senin temsil ettiğin başka bir gerçek bulunduğunu 
iddia ediyorsun. Çok tuhaf, gerçekten çok tuhaf bu! Ben seni işte bunun için 
burada uzunca bir süredir tutuyorum, oysa seni şehirde, Sanhedrin'in hükmünü 
infaz için sabırsızlıkla bekliyorlar. Buna cevap ver bakalım!

  -Ne dememi istiyorsun?

  -Sezar'ın Tanrı'dan daha aşağı ve güçsüz olduğundan emin misin?

  -O bir fanidir.

  -Elbette o da ölümlüdür. Ama hayatta olduğu sürece, insanlar için Sezar'dan 
daha kudretli bir Tanrı olabilir mi?

  -Dünyaya başka bir açıdan bakınca, böyle bir Tanrı var.

  -Senin iddiaların çok gülünç, dedi vali kaşlarını çatarak ve sahte bir tehditle. 
Aslında bunlar gülünç fikirler bile değil, işte onun için de sen beni 
etkileyemezsin. Bazı insanların sana niçin inandıklarını anlayamıyorum.

  -Onları bana, uğradıkları zulüm, ebedi adalete susamışlık getiriyor. Böylece 
sözlerimin tohumu, ıstıraplarla verimli hale gelen, acı gözyaşlarıyla verimi artan 
bir toprağa düşmüş oluyor.

  -Yeter! diye gürledi vali, seninle boş yere zaman kaybediyorum! İkisi de bir an 
düşüncelere dalarak sustular. İsa'nın solgun yüzü terden ıpıslaktı. Ama, 
omuzdan tutturulmuş üstlüğünün yırtık kolunu kaldırıp ya da avuç içiyle yüzünü 
silmiyordu. Çünkü boğazını sıkan keder bir çeşit tiksinti de veriyordu ona. 
Şimdi, olduğu yerde felçli imiş gibi hareketsiz duruyor, ter damlatan, zayıf ve 
boğumlu ayaklarının bastığı mermer zemine düşüyordu.

  -Bütün bu söylediklerinden sonra, ben Roma Valisinden, seni serbest 
bırakmamı mı isteyeceksin? dedi vali boğuk bir sesle.

  -Evet, iyi insan, bırak beni gideyim. 

  -Bırakırsam ne yapacaksın'?

  -Dünyayı dolaşarak Tanrı'nın buyruklarını yayacağım.
 
  Hiddete kapılan vali yerinden sıçrayarak gürledi:

  -Beni aptal yerine mi koyuyorsun! Senin gerçek yerin bir haçtır, başka hiç bir 
yer değil. Yalnız ölüm gelir senin hakkından!

  -Yanılıyorsun kudretli vali, ruh karşısında ölümün hiçbir gücü yoktur, dedi İsa, 
sakin ve emin bir sesle.

  -Ne dedin? Ne dedin?

  Böyle gürleyerek ona doğru bir adım attı. Öfke ve kinin kapladığı yüzünde 
kara lekeler belirmişti.

  -İşittiğin şeyleri söyledim vali bey.

  Pontius Pilatus derin bir nefes alarak, bir şey söylemek ister gibi kollarını göğe 
kaldırdı. Tam bu sırada sert ayak sesleri duyuldu ve silahlı bir lejyoner ona 
doğru ilerledi.

  -Ne istiyorsun? diye bağırdı vali. Silahlı asker elindekini uzatarak: 

  -Şunu iletmemi istediler, dedi.

  Valinin karısından bir mesaj getirmişti asker, mesaj şu idi: Vali, sevgili eşim, 
senden İsa denilen bu gezgine bir kötülük yapmamanı istiyorum. Herkes sana 
onun dürüst bir insan olduğunu, hiç kimseye en ufak bir fenalık yapmadığını, 
her türlü hastalıkları tedavi ettiğini söyleyecektir.

  Onun, Tanrı'nın oğlu, bir Mesih ve hatta Yahudilerin kıralı olduğu yolundaki 
söylentiler belki kötü niyetlilerin uydurmasıdır. Buna karar verecek olan ben 
değilim. Bu Yahudi halkının ne kadar fanatik ve rezalet çıkarmaya eğilimli 
olduğunu sen de bilirsin. Ya bir de bunlar doğru ise? Pleb (halk) ağzında 
dolaşan söylentiler çok defa sonunda doğrulanır. Eğer öyleyse, gelecekte 
lanetleyecekleri kişi sen olacaksın. Sinagoglardaki reislerin ve sitedeki 
başpapazların İsa'dan korktukları, halk onu dinlemeye başladığı için ondan 
nefret ettikleri, kıskançlık yüzünden ona iftira ettikleri ve halkı ona karşı 
kışkırttıkları söyleniyor. Bugün onu taşa tutan kalabalık, daha dün ayaklarına 
kapanıyordu. Bana öyle geliyor ki, bu zavallının mahkumiyetini onaylarsan, bu 
olayın sorumluluğu senin omuzlarına çökecek. Biz de hep bu ülkede kalacak 
değiliz. Şanınla, şerefinle Roma'ya dön. Senden rica ediyorum: Bu adamı 
bağışla. Nöbetçiler onu sana götürürlerken gördüm. Genç bir ilah kadar 
yakışıklıydı. Bir rüya da gördüm dün gece. Bu rüyayı sana anlatmalıyım. Çok 
önemli bir uyarı, bir kehanet bu. Uğursuzlukları kendinin ve soyundan gelenlerin 
üzerine çekme.

  -Ey ilahlar! Size ne kötülük yaptım! diye mırıldandı Pontius Pilatus.
Bir hayal peşinde koşan kaçık için onun sahte kehanetleriyle boş yere vakit 
kaybettiğini düşünerek, onu muhafızların önüne katıp, bir an önce, bahçenin 
arkasındaki tepede Büyük Konseyin kararını uygulamak için bekleyen cellatlara 
göndermediğine pişman oldu. Şimdi de karısı burnunu sokuyordu onun işlerine. 
İsa'yı destekleyen gizli güçler varsa, ölümüne bu ilahi güçler engel olmak 
istiyorsa, belki bu ona bir işaret sayılabilirdi. Ama her şeye rağmen, ilahlar 
yeryüzü meselelerine genel olarak çok sınırlı bir çıkar için müdahale ederlerdi. 
Karısına gelince, o politikadan ne anlardı? Niçin, ne adına, Roma'ya tabi olan 
Yahudilerin başpapazını ve bütün Kudüs oligarşisini karşısına alacaktı? 

  Sezar'ları eleştiren, hareketleri çok şüpheli bir serseriyi kurtarmak için mi? 
Hem sonra, bu adamın genç bir ilah kadar yakışıklı olduğunu da nereden 
çıkarıyordu? Genç olmasına gençti ama, hepsi o kadardı işte. Her tarafı 
morarmıştı, çekici hiçbir tarafı yoktu ve daha çok, dayak yemiş bir köpeğe 
benziyordu. Onda ne buluyordu bu kadın?

  Vali, mesajın içeriğini düşünerek, dalgın bir şekilde birkaç adım yürüdükten 
sonra derin bir iç çekti ve yerine oturdu. Bu sırada, sık sık hatırladığı bir fikir 
yine takıldı aklına: Gerçekte insanlar çok önemsiz, basit yaratıklardı. 
Hayatlarını, büyük ve küçük aptestlerini yapmakla, çiftleşmekle geçirirlerdi. 
Doğarlar, ölürler, sonra yerlerini başkaları alır, onlar da ölürlerdi. Sayısız 
alçaklıklar yapar, sayısız suç işlerlerdi. Buna rağmen bütün bu iğrenç rezillerin 
arasından, durmadan zeka fışkırmaları olur, geleceği haber veren hayalciler 
çıkardı. Mesela şu karşısındaki, gözleri açıkken uyuyarak gördüğü rüyaları 
gerçek sanmıyor muydu, kendi kehanetine inanmıyor muydu?
 
  Ama artık ona ayağını yere bastırmak ve bu işi bitirmek zamanı gelmişti.
Vali kımıldamadan duran İsa'ya dönerek:

  -Yine de bilmek istediğim bir şey var, dedi, farz edelim ki gerçekten 
samimisin, iyilik yapmak isteyen bir adamsın, çok güvenen halkın arasına girip 
onları isyana kışkırtmıyorsun, hatta bir adalet hükümranlığından söz ederken, 
Sezar'ın dünyaya hükmetmesini, dünyayı idare etmesini kabul etmiyorsun, 
diyelim ki ben de bunlara inandım. Öyleyse anlat bana, seni ölüme koşturan güç 
nedir? Sebeplerini say, açıkla. Eğer bu yolla İsrailoğullarına hükmetmeyi 
umuyorsan, seni elbette beğenecek, haklı görecek değilim, ama hiç olmazsa 
anlayacağım. Bindiğin dalı niçin kesiyorsun? Sezar'ın iktidarını beğenmiyor ve 
yeriyorsan, sen nasıl Sezar olacaksın? Senin hayatını bağışlamak ya da ölümüne 
karar vermek yalnız bana ait bir şey değil, bunu çok iyi anlarsın. Niçin hiç bir 
şey söylemeden duruyorsun? Korkudan dilin mi tutuldu?

  -Evet, işkenceden korkuyorum vali bey, ve Sezar olmaya da hiç mi hiç niyetim 
yok.

  -Öyleyse bütün meydanlarda tövbe et, vaızlarında söylediklerini geri al, yalan 
söylediğini, bir sahte peygamber olduğunu açıkla ve artık Yahudilerin Kıralı 
unvanını taşıma, onları, asla olmayacak yeni bir adalet hükümranlığı gibi bir 
umutla aldatma ki artık plebler senin peşinden gelmesin. Çünkü tek doğru olan 
şimdi var olandır. İmparator Tiberius dünyaya hükmeder ve o ebedi bir düzenin 
koruyucusu, dayanağıdır. Çabuk aldanan bir ayak takımını ayaklandırmak için 
ileri sürdüğün, iddia ettiğin Cennet, sadece bir laftır, boş bir laf: İyi düşün! 
Rahat durmasını öğren ve halkı da rahatsız etme. Hem, sen kimsin ki Roma 
İmparatoru senden korksun? Bir serseriden, şüpheli bir vaizden, bu Yahudi 
ülkesinde pek çok bulunan bir çarşı-pazar şarlatanından başka bir şey değilsin. 
Ama zararlı doktrinlerinle kargaşalığı yaydın, büyük din reisinizi endişeye 
düşürdün. Onun için söylediklerinin yalan olduğunu itiraf etmelisin. Sonra 
Suriye'ye veya uygun göreceğin başka bir yere gidebilirsin. Ve ben, Roma Valisi 
olarak, bunun için sana yardım edeceğim. Vakit varken bu teklifimi kabul et. 
Niye sustun yine?

  -Senin ve benim çok farklı insanlar olduğumuzu düşünüyordum vali bey. O 
kadar farklı ki birbirimizi anlamak ihtimali pek az. Doğru olanı reddetmek 
pahasına, doğrunun zararına, sırf senin ve Sezar'ın çıkarı için, İlahi Kelam'ı 
niçin inkar edeceğim? İstemediğim halde niçin başka bir yere gitmek zorunda 
kalacağım?

  -Her şeyi birbirine karıştırma. Roma'ya yararlı olmaktan daha doğru bir şey 
yoktur.

  -Doğru olan gerçeğin kendisidir ve gerçek de yalnız bir tanedir: İki olamaz.

  -Hala bana oyun yapmaya mı çalışıyorsun?

  -Ben hiç kimseye asla oyun yapmadım, cevabım çok basit: Evvela gerçek 
adına söylenenin reddedilmesi hiç iyi bir şey değildir. Sen de benden samimi 
olmamı istemedin mi? İkinci olarak, insanın işlemediği bir günahı yüklenmesi 
ve bu iftiradan arınması için suçu kabul etmesi de iyi bir şey değildir. Eğer bir 
söylenti yalana dayanıyorsa, o zaten kendi kendine ölüp gider.

  -Ama daha evvel sen öleceksin Yahudiler Kıralı! Seni kurtaracak çareleri 
elinin tersiyle itip ölümü mü seçiyorsun?

  -Benim yolum, selamete, kurtuluşa götüren tek yoldur. 

  -Hangi selamet?

  -Dünyanın selameti.

  -Bırak artık bu saçmalıkları! Sen apaçık ölümünü mü istiyorsun?

  -Evet, çünkü başka seçeneğim yok.

  -Ey ilahlar: diye mırıldandı vali. Yorgundu. Elini derin kırışıklı alnının 
üzerine koydu. Ne kadar da sıcak, belki hava değişecektir diye, söylendi. Sonra 
kendi kendine kararını verdi: Bu tartışma neye yarar? Hayatı istemeyen bir 
insanın hayatını niçin kurtarayım? Gerçekten aptalım ben diye düşündü ve 
sonra yüksek sesle:

  -Madem ki öyle, günah benden gitti, dedi. 

  -Nasıl istersen, dedi İsa başını eğerek.
 
  İkisi de sustu. Sessizlik uğursuz bir hava ile büyüyor, muhteşem sarayın ve 
bahçenin duvarları ardında, Kudüs'ün sıcaktan kavrulan sokaklarında, her an bir 
şeylerin patlak vereceğini her ikisi de hissediyordu. Şimdilik sadece, karışık, 
ancak duyulabilen bir uğultu geliyordu kulaklarına. Büyük pazarların olduğu 
yerlerde, insanların, binek ve yük hayvanlarının, türlü eşyalar arasında gelip 
gitmelerinden, bağrışmalarından geliyordu bu uğultu. Bu iki alem arasında, yani 
saray ve saraydakilerle, basit halkın bulunduğu şehrin arasında ise askerler 
vardı. Bunların görevi, plebler denilen ve vadilerle tepelerde yaşayan basit 
halkla saraydakileri birbirinden ayırmak ve asilleri basit halkın saldırısından 
korumaktı. Lejyonerler surların dibinde devriye geziyor, daha aşağılarda, küçük 
bir koruda, bir süvari birliği bulunuyordu. Terastan, sineklerden korunmak için 
durmadan kuyruk sallayan atları görmek mümkündü.

  Vali, sorumluluğu üzerinden atmış, bu yüzden de biraz rahatlamış 
görünüyordu. Artık, mahkumu kurtarmak için elinden gelen her şeyi yaptığını 
söyleyebilirdi. İlahlar şahitti ki, savunduğu doktrine hayatından daha çok önem 
veren bu adamın inadından sorumlu olan asla o değildi. İddialarını, 
söylediklerini geri almadığına, inkar etmediğine göre, yapılacak başka bir şey 
yoktu. Aslına bakılırsa böylesi daha kolay, daha iyi olmuştu. Çünkü mahkum, 
kendi idamını kendisi imzalamış durumdaydı... 

  Pontius Pilatus karısına ne söyleyeceğini de biliyordu şimdi. Yan gözle İsa'ya 
baktı. İsa, dudaklarının ucunda belli belirsiz bir gülümseme ile akıbetini 
bekliyordu. Şu anda ne; düşünüyor acaba? dedi vali kendi kendine. O ukala 
teorileri için ödeyeceği bedelden dolayı bir pişmanlık mı duyuyordu? Kendi 
tuzağına düşmüştü. Nasıl kurtulacaktı buradan? Bütün ülkeler, bütün insanlar ve 
bütün zamanlar için bir tek Tanrı diyordu. Bir tek din, herkes için tek Cennet! 
Elbette böyle olmasını herkes isterdi ve onun da amacı bu idi. Ama hayatta bu 
tür hesaplar yapan ve ona göre dolap çevirenler her zaman cezalarını bulurlar. 
Hakkı olmayan bir saltanata göz dikenlerin sonu her zaman hüsranla biter. O, 
çok yükseklere göz dikti. Pleb'i ayaklandırmak, Sezar'a karşı kışkırtmak, sonra 
bu kötülüğü toplumdan topluma, ülkeden ülkeye yaymak istedi! Bütün 
gelenekleri yıkmak, dünyanın altını üstüne getirmek istedi. Çılgın! Evet, 
gerçekten çılgın! Böyle bir deliyi sağ bırakmazlar. Ama, bu kadar acıklı halde 
görünen birinin, böylesine büyük boyutları olan, ancak çok yüksek bir zeka eseri 
olacak bir planı hazırlayabileceğine kim inanırdı?..

  Pontius Pilatus, düşündükçe kendini haklı görüyor, böylece, Yahudi dininin 
başı Kayfa ile huzursuzluk verebilecek bir tartışmadan kurtulduğu için de 
seviniyordu. Kayfa, Sanhedrin adına, bu adamın idam edilmesini açıkça 
istemişti.

  İsa, valinin aklından geçenleri okumuş gibi:

  -Şüphen olmasın ki bilge vali, dedi, vicdanın yatışacak ve yakında huzura 
kavuşacaksın.

  Vali alınganlık gösterdi ve kaba bir cevap verdi:

  -Benim için endişe etme sen! Roma'nın çıkarı her şeyden önce gelir benim 
için. Sen kendini düşünsen daha iyi edersin!

  -Beni bağışla güçlü vali, düşündüğümü yüksek sesle söylememeliydim.

  -Evet, öyle. Ve, artık vaktin tamamen geçmiş olacağı bir anda pişmanlık 
duymayasın diye, düşünmen için biraz daha zaman bırakacağım sana. Şimdi 
yanından ayrılacağım, döndüğümde hala fikrini değiştirmemişsen, seninle bir 
işim kalmayacak artık... Kendini gerçekten Yahudilerin kıralı olarak görmekten, 
dünyanın direği sanmaktan vazgeç. Olayların akışı hiç de senin lehine değil. 
Senin vaktin çoktan geçti. Tatlı canını yalnız iddialarından, sözlerinden dönerek; 
inkar ederek kurtarabilirsin. Bunu iyice anladın mı?

  -Evet vali bey.

  Pontius Pilatus, koca kel kafası ve iri gövdesiyle ayağa kalktı, omuzlarındaki 
ihramın buruşuklarını düzelterek emin ve heybetli adımlarla oradan uzaklaştı. 
Terasta yürürken, Kudüs semalarında mağrur uçuşuna devam eden o kuşa takıldı 
gözleri. Bunun bir kartal olup olmadığını anlayamıyordu. Ama bu onu
endişelendirecek bir ayrıntı olamazdı. Onu rahatsız eden, bu yırtıcı kuşa bir şey 
yapamaması idi. Bir Roma valisi olarak onun kudretinin bu kuş üzerinde hiçbir 
etkisi yoktu. Onu korkutamıyor, inişe mecbur edemiyordu.

  Aşağıda olanlardan hiçbir kuşkuya kapılmadan, böylesine kaygısız ve rahat 
uçan bu yaratığa biraz da öfke ile bakmıştı. Sonra kendi kendine bu kuşun 
göklere hakim bir çeşit imparator olduğunu söyledi. Roma İmparatorluğunu 
simgeleyen, sivri gagalı, keskin gözlü ve demir kanatlı kartal, gelişigüzel 
seçilmiş bir simge olamazdı! Öteki insanların ulaşamayacağı yüksekliklerde 
süzülmeli, kendisiyle herhangi bir kimse arasında en ufak bir eşitlik sözkonusu 
olmadan, her şeyi dilediği gibi yönetmeli, hükmetmeliydi... Bir imparatorun 
kendine özgü ilahları da olmalıydı. Sıradan ilahlardan çok farklı, basit 
ölümlülerle hiç ilgilenmeyen, onları hor gören özel ilahlar! Herkesin ondan 
korkması ve düzenin sapasağlam devam etmesi için, gerçek iktidar işte böyle 
esaslara dayanmalıydı. Ama ne görüyorduk? Bu Nasıralı, imparatordan en adi 
kölelere kadar herkesin eşit olacağı bir düzenden sözediyor, Tanrı'nın tek 
olduğunu, herkes için olduğunu iddia ediyor, insanların tümünün eşit olacağı bir 
Cennet vaadediyordu! Dünyaya reform getirmek için halkı rahatsız etmekle 
sağladığı bütün kazanç, başlangıçta hayranı olanların sonunda yüzüne 
tükürmeleri, onu sahte peygamber, sahte kahin ve dolandırıcı olarak taşa 
tutmaları, dövmeleriydi... Ama, yine de çok tuhaf bir insandı. Bütün bu ümitsiz 
durumuna rağmen, mağlup olan kendisi değil de onu mahkum edenlermiş gibi 
davranıyordu...

  İşte böyle düşünüyordu Roma İmparatorunun temsilcisi. Kendisi de hiç 
olmazsa dünyanın bu bölümünde yarı imparator değil miydi? İsa'yı birkaç 
dakika yalnız bırakmasının sebebi, ona ayakları dibindeki çukuru apaçık 
göstermek, hissettirebilmek istemesi idi. Onun iradesini kırmalı, başını eğmeye, 
tek Tanrı iddiasını ve insanlar arasındaki eşitlik masalını inkara, bu 
iddialarından dönmeye mecbur etmeliydi. Sonra da onu, yarı ezilmiş bir yılan 
gibi, İsrailoğullarının topraklarından atmalıydı. Başka yere gitsin ve uzaklarda 
ölsündü. Zaten sürüldükten sonra uzun yaşamazdı. Müridleri artık ona inanmaz 
ve bu yüzden de tutup öldürürlerdi...
 
  Bilge Pontius Pilatus, içindeki şüpheleri yenmek için, en emin, en avantajlı 
yolları arıyor, ayaklanmayı daha niyet halinde, fikir halinde iken bastırmak 
istiyordu. Mahkumun yalnız kaldığı o anlarda aklını başına toplayacağını, nasıl 
korkunç bir akıbete gittiğini anlayarak ayaklarına kapanacağını, ondan 
merhamet dileyeceğini umuyordu. Ama, bu tuhaf adamın o sırada bu gibi 
düşüncelere değil, kendi hatıralarına dalıp gittiğini öğrenince pek şaşıracaktı... 
Geçmişi hatırlama yaşayanlara özgü değil midir? Hayata veda vakti geldiğinde 
insanın elinde kalan ve tadını çıkaracağı son varlıklar, son zenginlik değil midir?
Vali yerinden ayrılır ayrılmaz, sanki İsa'nın kaçmasına en ufak bir ihtimal 
varmış gibi, köşelerinde bekleyen dört nöbetçi terasa geldiler. İsa, kendisine 
yakın nöbetçiye hitap ederek oturmak için izin istedi.

  -Otur, dedi nöbetçi mızrağını yere vurarak.

  İsa'nın beli bükülmüştü. Duvarın dibine ve mermerin üzerine kendisini bıraktı. 
Bir elini gözlerinin üstüne götürdü. Dağınık saçları solgun ve çukurlaşmış 
yanaklarına düştü. Su içmek ve bir derede yıkanmak isterdim diye düşündü. Çok 
net bir şekilde serin bir derenin, geçtiği yerleri, kıyısındaki otları sulayarak sakin 
sakin akışını canlandırdı gözünde. Derenin şırıltısını ve bir kayığın kürek 
seslerini duyar gibi oldu. Onu çok uzaklara götürmek için kendisine doğru gelen 
bir kayıktı bu. Kayıkla gelen annesiydi. Yüreği kaygılarla, korkularla dolu olan 
annesi. Anne! diye mırıldandı işitilmeyen bir sesle, anne, bilsen kalbim ne kadar 
sıkışıyor! Geçen gece Gethsemani'de, Zeytin Dağı'nda, karanlık denizler gibi bir 
sıkıntı kapladı içimi, ruhum, kaçınılmaz akıbetinin korkunç azabıyla doldu. 
Sükunet bulamadım ve bütün vücudumu ter bastı. O gece, müridlerimle hiç 
uyumadan Tanrı'ya dua ettim: Baba, dedim, bu kupayı benden uzaklaştır. Ama 
yine de benim değil, senin dediğin olsun. İşte o kupa şimdi hemen hemen 
dudaklarıma değiyor. Ağzına kadar dolu ve önlenemez bir şekilde daha da 
yaklaşıyor. Yakında senin sezdiğin şey olacak anne! Sen ki bana hayal nefesini 
verensin, kaçınılmaz akıbetimi biliyordun da, yıllar yılı sessizce bu acıya nasıl 
dayandın? Yazgısı bu büyük günü görmek olan beni hangi düşüncelerle, hangi 
umutlarla büyüttün? Bundan daha korkunç bir şey olamaz. Çünkü bir adam için 
kendi ölümünü aşan bir felaket yoktur, ama bir ana, karnında besleyip 
doğurduğu evladının ölümüne tanık olunca, onun acısı iki kat daha fazla olur. 
Anne, beni bağışla, senin kaderini tayin eden ben değilim, onu tayin eden Tanrı 
Babam'dır. Onun için bakışlarımızı O'na çevirelim, hiç şikayet etmeyelim ve 
O'nun takdirini kabul edelim!

  Annesini hatırladığı o anlarda henüz beş yaşındayken yaşadığı bir macera da 
geldi aklına. O zamanlar Mısır'da yaşıyorlardı. Çocuğun hayatına kıymak 
isteyen Herodes'ten kaçarak ailece buraya gelmişlerdi. Herodes, falcıların 
sözüne uyarak vermişti çocukları öldürme kararını. Bu tuhaf olay meydana 
geldiği zaman büyük bir nehir kıyısında yaşıyorlardı (Belki bu Nil idi, çünkü 
çok geniş ve derin bir nehirdi). Yöredeki birçok kadın gibi Meryem de sık sık bu 
nehire çamaşır yıkamaya giderdi. O gün de çocuğu ile nehir kıyısında bulunduğu 
bir sırada, kıyıya bir sandal yanaştı ve içindeki ihtiyar adam onlara selam verdi. 
Meryem de ondan çocuğu biraz sandala bindirip bindiremeyeceğini sordu. 

  Çünkü çocuk çok istiyordu sandala binmeyi. Evet Meryem, dedi ihtiyar adam, 
ben de bu kayıkla küçük İsa'yı gezdiresin diye geldim zaten. İhtiyar adamın 
adlarını bilmesi Meryem'i şaşırtmadı. Herhalde o da buralarda bir yerde 
oturuyordu. Ama, kürekleri çekmesini isteyeceği anda meçhul adam birden 
kayboluverdi. Buhar olup uçmuştu sanki. Bu, kadını sandala binmekten 
caydırmadı, çünkü çocuğu çok istiyordu. Kıyıda, sandalın yakınında koşup 
zıplıyor ve ona binmek için annesine yalvarıyordu. Bunun üzerine Meryem 
çocuğu sandala oturttu, kıyıya bağlanmış ipini çözerek biraz itti ve sonra kendisi 
de binerek İsa'yı kucağına aldı. Akıntıda usul usul gitmeye başladılar. Rüzgarın 
okşadığı sazlar ve renk renk çiçeklerle dolu kıyının yakınından, parlak suyun 
üzerinde kayıp gitmek ne güzeldi: Güzel renkli kuşlar çalıdan çalıya uçarak 
cıvıldaşıyor, ötüşüyor; ılık, sakin havada yiyecek arayan böcekler vızıldıyordu. 
Ne harika bir geziydi bu! Meryem mutluydu, çünkü yavrusunun çok eğlendiğini 
görüyordu. Ama, biraz ilerledikten sonra, sığ suda bir tomruk birden 
kımıldayıverdi. Sonra suları yararak korkunç bir hızla onlara doğru yüzmeye 
başladı. Tomruk sandıkları şey kocaman bir timsah idi ve büyük gözlerini 
onlardan hiç ayırmıyordu. Çocuk korkup bağırmaya başladı. Meryem ise ne 
yapacağını bilemiyordu. Hayvan bir kuyruk darbesiyle hafif sandalı devireyazdı. 
Kürekleri bırakıp çocuğunu kucaklayan genç kadın dua etmeye başlamıştı: 

  Tanrım, bu Senin oğlun İsa! Kurtar onu, senin bana verdiğin çocuk o! Bırakma 
Tanrım, kurtar onu, kurtar!

  O kadar korkmuştu ki gözlerini kapayıp Tanrı'ya, İsa'nın Tanrı babasına 
yalvarmaktan başka bir şey yapamıyordu. Bizi bırakma, Sana hizmet edecek o! 
diye bağırıyordu durmadan. Kendi haline bırakılan sandal ise yön değiştiriyor, 
timsahın saldırılarıyla meydana gelen dalgalarda sallanıyordu.

  Meryem nihayet gözlerini açıp bakmaya cesaret ettiği zaman rahat bir nefes aldı:
Görünmez bir el sandalı kıyıya çekmiş, timsah ise yolunu değiştirmiş, süratle 
uzaklaşıyordu. Meryem, çocuğunu kaptığı gibi sandaldan atlamış, koşmaya 
başlamıştı. Hem ağlıyor, hem kurtuldukları için gülümsüyor, şükrediyordu. Bir 
yandan da çocuğunu öperek durmadan konuşuyordu: İsa! İsa! Yavrum benim! 
Baban seni tanıdı, seni. O'nun sevgili oğlusun! Çok büyük bir bilge olacaksın 
sen. İnsanları eğiteceksin, gözlerini açacaksın onların! Ve onlar senin peşinden 
gelecekler. Onları hiç, ama hiç terketmeyeceksin! diyordu bütün kadınlar 
arasından seçilip kutsanmış olan o kadın. 

  Böyle konuşuyor ve Tanrı oğlunun bir mucize sayesinde kurtulduğunu görerek 
seviniyordu. Mısır'a çocuğun hayatını kurtarmak için gelen dülger Yusuf'un 
oğlu İsa'nın, gerçekte kim olduğunu insanlar öğrensinler diye, bu olayın 
Tanrı'nın bir işareti, bir uyansı olduğunu hiç düşünmeden, konuşmuştu öyle.
Meryem karaya ayak basar basmaz sandal nehre açılmış ve kaybolup gitmişti. 
Genç kadının çığlıklarını ilk duyanlar ve koşup gelenler, orada çamaşır yıkayan 
öteki kadınlardı ve bunlar daha sonra, Meryem oğlunu kucaklayıp koşarken, 
çocuğun başında altın renkli bir hale bulunduğunu da söylemişler, sevinç ve 
heyecandan hepsi gözyaşı dökmüşlerdi.

  İsa, minik kollarıyla anasının boynuna sımsıkı sarılarak ve o çok hoş ana 
kokusunu içine çekerek şöyle demişti: Büyüdüğüm zaman, artık bizi hiç 
korkutmasın diye, bu timsahı kuyruğundan yakalayıp atacağım! Orada 
bulunanlar bu sözlere gülmüşler, sonra birbirlerine o esrarengiz sandal sahibinin 
kim olabileceğini sormuşlardı. Az sonra, onlarda oralardan onu tanıyan kimse 
bulunmadığı da anlaşılmıştı. Yusuf, özür dilemek ve kayıp sandalın parasını 
ödemek için onu günlerce boş yere aramıştı...

  Geçmişte, pek geride kalan bu olayı hatırladıktan sonra, İsa, tekrar annesini 
düşündü. Büyük acılar çekmesine sebep olduğu için özür dilemek istiyordu 
ondan: Anne, sana şimdi veda ediyorum, dedi, işkence sırasında seninle 
konuşma imkanı bulamazsam sakın gücenme. Ölümden korkuyorum anne. 
Bugün hava çok sıcak olmasına rağmen ayaklarım dondu. Beni affet ve ben 
ıstırap çekerken kaderine isyan etme. Metin ol. Bana gelince, insanlar arasında 
gerçeğin hüküm sürmesi için tutacağım başka bir yol yok. Çünkü onlar Tanrı'nın 
en ağır yüküdür ve onları kendilerinden ancak benim ölümüm kurtarabilir. 

  İnsanlara ulaştıran yol budur ve ben bu yoldan gideceğim. Elveda, beni affet 
anne! Yazık ki o timsahı kuyruğundan yakalayamadım. Çok uzun ömürlüymüş, 
insan ömründen iki-üç kat fazla yaşıyormuş. Ama, onu yakalamış olsaydım bile, 
serbest bırakırdım... Belki o sandalın sahibi, ihtiyar bir adam gibi görünen bir 
melek idi ve belki de ben onu yakında, öbür dünyada görebileceğim... Bu olayı 
hatırlayacak mıdır? Ayak sesleri duyuyorum: Pontius Pilatus'tur bu gelen, 
kendine rağmen celladım olan adam. Elveda anne, elveda!..

  Vali, sert adımlarla terasa geldi. Nöbetçiler uzaklaştılar ve iki adam tekrar 
başbaşa kaldı. Pontius Pilatus, o gelirken ayağa kalkan İsa'ya manalı bir şekilde 
baktı ve onun herhalde tahmin ettiği gibi davranacağını düşündü, ama işi bir an 
önce sona erdirmesi daha iyi olurdu.

  -Pekala, dedi yerine geçerken, fikrini değiştirdin mi? 

  -Hayır.

  -Yanlış hareket ediyorsun. Biraz daha düşün!

  -Hayır, diye başını salladı İsa, olması gereken ne ise olsun.

  -Yanılıyorsun, dedi yine vali, ama bu defa pek emin değildi bu ifadesinde. 
Mahkumun kararlılığı onu sarsmıştı. Zaten hayatını kurtarmak için inkar ve 
tövbeyi kabul etmesini de pek yürekten istememişti. Ve İsa onun bu düşüncesini 
yüzünden okudu:

  -Üzülme, dedi rahat bir şekilde gülümseyerek, senin samimiyetine inanıyorum, 
seni anlıyorum. Elbette yaşamak isterdim. İnsan ancak ölümün eşiğine gelince 
hayatın değerini anlıyor. Çok sevdiğini ve hep seveceğim ama sevgimi tam 
olarak gösteremediğim anneme acıdım. Bununla beraber, vali bey, bilesin ki, sen 
bir insanın hayatını kurtarabilirdin ve bu da çok asil bir hareket olurdu. Ama 
benim kurtarmam gerekenler pek çok, bu çoklara bugünden sonra doğacaklar da 
dahildir.

  -Nasıl kurtaracaksın onları? Burada olmayacaksın ki! 

  -Doğru, artık insanlar arasında olmayacağım.

  -Neyse... Akıbetinden tek sorumlu sensin. Bu konuya artık dönmeyeceğiz. 
Ama son bir soruma daha cevap vermeni isterdim...

  Daha fazla tartışmak istemeyen vali, böyle dedikten sonra sustu. Koltuğunun 
yanında, ayakta duruyordu. Sonra birden kaşlarını çatarak sordu:

  -Önce bana konuşma yapacak durumda olup olmadığını söyle, değilsen, 
kendini boş yere zorlama, daha fazla tutmayacağım, Golgotha Tepesinde seni 
bekliyorlar.

  -Seni dinliyorum vali bey, emrindeyim, dedi İsa.

  Parlak mavi gözlerini valiye doğru kaldırdı. Vali, işkence gerçeğini inkar eder 
görünen bu bakıştaki güç ve kararlılık karşısında etkilenmişti.

  -Teşekkür ederim, dedi beklenmedik bir şekilde. Bu durumda, sorumu 
soracağım. Basit bir merakım bu benim. Serbestçe konuşabiliriz. 
Söyleyeceklerin beni hiçbir şekilde bağımlı kılmayacak, kararımı 
etkilemeyecek, yakında karşılaşacağın durumu değiştirmeyecek, sen de hiç bir 
şeye ve kimseye bağımlı olmayacaksın zaten. Onun için çok samimi olabiliriz...

  Vali koltuğuna oturarak konuşmaya devam etti:

  -Müridlerine, sana inananlara (biliyorsun ben inanmıyorum) eğer seni çarmıha 
gererlerse, üçüncü gün dirileceğini, sonra, kıyamete yakın bir zamanda, bugün 
var olanları ve bundan sonra doğacakları yargılamak için dünyaya tekrar 
geleceğini ve bunun, senin ikinci gelişin olacağını söyledin mi?

  Pontius Pilatus'un sözü nereye getirmek istediğini anlayan İsa, tuhaf bir şekilde 
gülümsedi. Yere basan çıplak ayaklarını hafifçe hareket ettirdi ve bu sorunun 
cevap vermeye değip değmediğini kendine sorar gibi bir süre düşündü. Sonra 
alaylı bir şekilde:

  -Bütün bunları sana Yahuda'mı söyledi, dedi, ve bunlar seni bu kadar 
korkutuyor mu kudretli vali?

  -Ben Yahuda'yı tanımıyorum, bunları söyleyenler sizin yaşlılarınız, son derece 
saygıdeğer insanlar. Yoksa bu sözler asılsız mı?

  -Dilediğini düşünebilirsin vali bey, seni, aklının kabul etmediği şeye inanmaya 
kimse zorlayamaz.

  -Ama ben ciddiyim, alay etmiyorum. Yalnız düşünüyorum ki, sen ve ben, 
konuşmamız için başka fırsat bulamayacağız. Seni bir defa götürdüler mi, 
dönüşün mümkün olmayacak. Bir insanın öldükten sonra nasıl dirileceğini, hele 
bunun tabii bir doğum dışında nasıl gerçekleşeceğini ve sonra evrendeki bütün 
insanları nasıl yargılayacağını öğrenmek istiyorum. Bu yargılama nerede 
olacak? Gökyüzünde mi? Sana inananların ebedi huzura kavuşmaları için bu 
kadar uzun beklemeleri gerekecek mi? İzin verirsen evvela ben kendi görüşümü 
açıklayayım, senin hesabın çok basit: Herkes sağlığında ve öldükten sonra kolay 
ve huzurlu bir hayatı ister. Sen de onların bu özleminden, bu isteklerinden 
yararlanıyorsun. İnsanlar ölümlü olduklarını bilmektedirler, buna alışmışlardır, 
ama çok arzulayıp elde edemedikleri de her zaman vardır. İşte, güzel sözlerle bu 
arzuları vaadederek onları cezbetmekten daha kolay bir şey olmaz. Seni, tıpkı 
sadık köpekler gibi ölünceye kadar takip ederler. Farzedelim ki senin 
söylediklerin, öğretilerin doğrudur. Ama yine de hayatının sonuna geldin, onu, 
benimle konuşarak uzatmazsın...

  -Daha fazla uzatmak istemem.

  -O tepeye soruma cevap vermeden gitmeyeceksin. Bana göre, soruma cevap 
veremeden gitmek senin için ölümden beterdir.

  -Seni dinliyorum.

  -Diyelim ki kehanetlerin doğrudur, peki, ikinci gelişin ne zaman olacak? 
Söyleyebilir misin? Bekleyiş uzun olacaksa, çok uzun olacaksa, o meşhur 
yargılama neye yarayacak? İnsanın ömrü kadar bir zaman içinde gelmeyen şeyin 
insanoğlu için büyük bir önemi yoktur. Hem sonra, doğrusunu söylemek 
gerekirse, böylesine inanılmaz bir şeyin gerçekleşebileceğini kabul etmek de çok 
zor. Körükörüne, olmayacak bir şeyi beklemek mi gerekiyor? Hiç mantığı yok, 
faydası da yok bunun.

  -Şüphelerini anlıyorum, ama çok yüzeyde, çok basit düşünüyorsun. Senin 
Grek üstadların da böyle düşünüyorlardı. Bu tespitim canını sıkmasın. Karşında 
et ve kemik olarak durdukça, benimle tartışma imkanın var. Ama sen ve ben 
birbirimize hiç mi hiç benzemiyoruz. Ateşle su kadar farklıyız birbirimizden. 
Aynı şekilde düşünmüyor ve olaylara çok değişik açılardan bakıyoruz. Yine de 
seni düşündüren meseleye geleceğim: Haklısın, benim yeniden gelişim çok, çok 
uzun zaman sonra olacak. O günün ne zaman geleceğini kimse bilemez. 
Dünyanın geleceğinde, onun Yaratıcısı tarafından belirtilmiş bir gündür o. 
Bizim için binlerce yıllık bir süre, belki O'nun gözünde bir anlık bir zamandır. 
Ama, önemli olan bu da değil. Yaradan bize, var olabilecek en değerli şeyi 
vermiştir. Bu en değerli şey akıldır. Kendi irademize göre hareket ederek 
yaşama hürriyetini de vermiştir bize. İşle bundan dolayı, tarihin akışı, insanlığın 
O'nun bu lutfunu değerlendirmesine bağlıdır. Şunu inkar edemezsin ki, vali bey, 
insanın varoluş sebebi ruhunu olgunlaştırmak, mükemmel hale getirmektir. 
Hayatta bundan daha yüce bir amaç olamaz. Hayatın güzelliği de buradadır: 
Ruhu en üst düzeye götüren sınırsız basamakları birer birer çıkmak. İnsan için 
en güç olan, her gün insan olarak kalmasıdır. Sana doğrusunu söyleyeyim: 
Benim dünyaya yeniden gelişime kadar geçecek süre, ki sen buna inanmıyorsun, 
tamamen insanların kendilerine bağlıdır.

  Poutius Pilatus şaşırdı, ayağa kalktı:

  -Sahi mi'? Dur, dur bakalım biraz! Böyle bir olayın gerçekleşme tarihi 
insanlara bağlı olamaz! Senin doktrinini kabul etmeyen ben, bunu da kabul 
edemem. Eğer biz, böylesine ilahi bir olayın tarihini öne almak ya da geriye 
atmak gücüne sahip olsaydık, ilahlara benzemez miydik, onlar gibi olmaz 
mıydık'?

  -Bunda kısmen haklısın, ama, gerçekle söylentileri birbirinden ayırmak gerek. 
Maalesef söylentiler, dedikodular, gerçekleri daima değiştirir. Söylentiler, içine 
su konan bir kap gibidir. Bu kap, bir süre sonra büyük bir göl oluverir. 
İnsanların iyiliği için ıstıraplardan doğmuş en ışıklı, en asil fikirler, ağızdan 
ağıza dolaşmaya başlayınca kaçınılmaz şekilde değişikliğe uğrar ve bu da ilk 
çıkışındaki gerçeğin büyük ölçüde zararına olur. İşte bundandır ki, vali bey, 
benim doktrinimle ilgili olarak duydukların, aslından sapmış yankılardan 
ibarettir. Gerçek başka yerde.

  -Bana bu gerçeği söyleyebilir misin?

  -Evet, deneyeceğim bunu. Tartışmadan korkmuyorum. Zaten bu da öğretilerim 
için son fırsattır. Şunu bil ki vali bey, ilahi irade asla; bir gün açık bir havada 
birden patlayan fırtına gibi, insanlığın başına son yargıyı getirmek değildir: 
Genel anlamı bu ise de, meydana gelecek olay bunun tersidir. Aslında aranıza 
dönecek olan, şehri geçip Golgotha ya gidecek kadar zamanı bulunan ben 
değilim, ama, çok uzak gelecekteki nesiller boyunca, adalet ve ahenk içinde, İsa 
kanunlarına göre yaşamayı öğrenmek için, siz bana geleceksiniz. Benim gelişim 
işte böyle olacak. Başka bir deyişle, ben, çekeceğim ıstıraplardan sonra, 
insanların kalplerine gireceğim. Yeniden gelişimi onların ruhlarında, onların 
şahsında kutlayacağım. İşte benim öğretilerim. Ben sizin geçmişinizde doğan 
geleceğiniz olacağım, bu zamana kadar da binlerce yıl geçecek. Doruk noktası 
İyi ve Güzel olan kaderine insanın bu yolla yükselmesi için Yüce Yaradan'ın 
iradesi budur. İşte gerçek budur. Söylentilere gelince, bunlar, en halis niyetleri 
bile bayağılaştıran masallardan başka bir şey değildir. Ama, insanların takip 
edeceği bu yoldan daha uzun, daha meşakkatli bir yol yoktur ve bu yüzden senin 
endişelerin de yersiz değildir. Bu yola girmek için ilk adım, bu kader gününde, 
Tanrı'nın oğlunun öldürülmesinden sonra atılmış olacaktır. Bundan sonra 
gelecek nesiller vicdan azabı çekecek ve herbiri, insanların günahını üzerine 
almak, onların gözlerini açmak ve onlarda bulunan ilahilik vasfını uyarmak için 
ödeyeceğim bedeli gözlerinin önüne getirerek ürperecekler. Gerçekte ben 
dünyaya onlara ebedi bir örnek olmak için geldim. İçlerindeki kötülükle her gün 
mücadele ederek, yürekleri Tanrı sevgisiyle, yakınlarının sevgisiyle, insanlık 
sevgisiyle dolu olmadığı zaman ruhlarını saran kötülüğü, şiddeti, zulmü söküp 
atmak için ıstıraplarıyla bana gelsinler. Benden umsunlar, beni örnek alsınlar...

  -Tanrı ve insanlar bir bütündür demek istiyorsun gibi geliyor bana?

  -Bir bakıma öyle. Denebilir ki bütün insanlık Tanrı'nın bu dünyadaki bir imajı, 
bir görüntüsüdür. İnsanlık Tanrı'nın bir hypostase'ı (cevheri) dir. İnsanlık bir 
Gelecek-Tanrıdır. Yaradılıştan beri sunulan sonsuz imkanların Tanrısıdır. 
Herhalde sen de farketmişsindir ki, vali bey, arzuların hep geleceğe yöneliktir. 
İnsan bugün kendini olduğu gibi kabul eder, ama onun tabiatında yarın başka 
biri olmak vardır. Çok iyi yaşıyorsan bile, yarın çok daha iyi yaşamayı istersin. 
Çünkü umut hep bizimledir, bizden ayrılmaz. O, Tanrı'nın ışığı gibidir ve hiç 
sönmez. Gelecek-Tanrı sonsuzdur. Her şeyin esası, insanlığın bütün 
özlemlerinin, bütün faaliyetlerinin sonucudur. Bundan dolayı da O'nun tabiatı, 
iyi ya da kötü, merhametli ya da zalim, yani insanlar ne yapar, nasıl yaparsa, 
öyle olacak. Ne ekerlerse onu biçecekler. Gelecek Tanrısı budur. İçlerinden her 
biri Hakk'ın bir parçası olduğu için, dünya tamamen onların ellerindedir. Böyle 
bir görüş yalnız kabul edilebilir değil, aynı zamanda zaruridir. Bu, insanlara 
dünyanın kaderini tayin etme hürriyeti veren Yüce Yaratan'ın iradesine de 
uygundur. İnsanlar, bütün günlerinin, bütün amellerinin tek sorumlusu ve 
yargıcıdırlar.

  -Öyleyse, haber verdiğin o korkunç 'son yargı' ne oluyor?

  -Son yargı... Hiç düşünmedin mi vali bey, son yargı çoktan başlamıştır ve 
devam etmektedir!

  -Bütün hayalımızın son yargıdan başka bir şey olmadığını mı söylemek 
istiyorsun?

  -Gerçeğe yaklaşıyorsun bay vali, Adem'in işlediği günahtan bu yana, tarih, 
maddi ve manevi ıstıraplarla akıp gidiyor. Yüzyıllardan beri insanlar birbirlerine 
zarar vermek için dövüşüp duruyorlar. Kötü kötüyü, yalan yalanı doğuruyor. Bu 
da, şu güneş altında yaşayan ya da yaşamış olanlar için az bir yük sayılmaz. 
Cennetin kapıları kapanalı beri sayısız belaların kapıları açılmadı mı? Nice nice 
savaşlar, haksızlıklar, işkenceler, katliamlar, adaletsizlikler ve saldırılara maruz 
kaldılar. Dünyanın yaradılışından beri evrensel 'İyi'ye indirildi bütün bu 
darbeler, eşyanın tabiatına aykırı olarak işlenen suçlar, herhangi bir son yargının 
verebileceği cezadan daha mı azdır? Tarihin ilk hedefi akıl yolunda, her şeyi 
sevgi ve merhametten oluşan ilahi yüceliklere yaklaştırmak değil miydi? Ama 
insanlar yüzyıllar boyu pek çok sıkıntılar çektiler ve daha çok uzun zaman 
çekecekler. Çünkü kötülük beldesi, sayısız dalgaları olan deniz kadar büyüktür. 
Öyleyse hayat cehennemi hayal edilebilen dehşetlerin en büyüğü değil midir?

  -Pekala Nasıralı İsa, sen bu kötülük tarihini durdurabileceğini sanıyor musun.?

  -Tarihi durdurmak mı? Kimse durduramaz onu. Benim istediğim, insanların 
düşünce ve hareketlerinden kötüyü söküp çıkarmaktır. Benim tek amacım budur.

  -O zaman tarih de olmayacak.

  -Hangi tarih? Seni endişelendiren tarihten mi söz ediyorsun vali? Maalesef o 
tarihi kolektif hafızadan çıkaramayız, ama bugün hiçbir zaman olmadığı kadar 
Tanrı'ya yakın olabiliriz.
 
  -Senin görüşünü anlıyorum, ama gerçek tarih, insanlığın ruh atılımının tarihi, 
henüz yayılmadı.

  -Şimdilik benim görüşümü, görüş açımı bir yana bırakalım. İnsanları bu amaca 
nasıl ulaştıracağını sanıyorsun?

  -Sezarların kudretine hiç ihtiyaç olmayan bir Adalet Saltanatı'nın kurulacağını 
ilan ederek.

  -Bu yeterli olur mu?

  -Herkes isterse yeterli olur...

  -İşte bu çok ilginç. Pekala, senin nutkunu dikkatle dinledim Nasıralı, çok uzak 
görüşlü olduğunu da söyleyebilirim. Fakat, kendinden biraz fazla emin 
görünmüyor musun? İnsandaki imanın sağlamlığını hayal ediyor ve kalabalığın 
içgüdülerini unutuyorsun. Sitenin surlarından dışarı çıkar çıkmaz bunu 
hatırlayacaksın. Hayır, tarihin akışını değiştiremezsin, bunu kimse yapamaz.
Ama yine de bir nokta zihnimi hala işgal ediyor: Üzerinde ilk defa senin 
yanacağın bir ateşi niçin tutuşturuyorsun? Sezarlar olmadan evren de olamaz, 
birinin kudreti, öbürünün itaati şarttır. Senin yeni bir düzen kurma ve yeni bir 
tarih meydana getirme çabaların boşunadır. Sezarların kendilerine ait ilahları 
vardır. Onlar senin Müstakbel-Tanrı ya da Gelecek Tanrısı dediğin soyut, 
belirli konturları olmayan, sonsuz geleceklerde oturan ve ayrım yapmadan 
herkese ait olan ve demek ki kimseye ait olmayan bir Tanrı'ya tapmazlar. 
Teneffüs ettiğimiz hava gibi olan bir Tanrı'nın değeri nedir ki? Herkese eşit 
şekilde dağıtılan bir şeyin değeri yoktur ve kimseyi ilgilendirmez. İşte bunun 
içindir ki Sezarlar dünyayı idare eder ve kanunlarını kabul ettirirler. Yeryüzünde 
hüküm süren bütün monarklar arasından yüce Tiberiüs'e ilahlar ayrıcalık 
tanımışlardır. Çünkü onun imparatorluğu, yani Roma İmparatorluğu, hepsinden 
daha büyüktür. Ve ben, Tiberiüs'ün himayesinde, Yahudi ülkesinde hüküm 
sürüyorum ve bunu varlığımın amacı sayıyorum, vicdanım da rahat. Çünkü, 
yenilmez büyüklükteki Roma'ya hizmet etmekten daha büyük şeref yoktur!

  -Senin durumun bir istisna değil vali bey. Herkes, ya da hemen hemen herkes, 
iktidar sahibi olmak; başkalarına, kendi benzerlerinden bir tek kişi üzerinde olsa 
bile, hükmetmek ister. İşin fena tarafı da bu zaten. Dünyanın böyle kurulduğunu, 
başka türlü olmadığını söyleyeceksin. Kötü bir şey için her zaman mazeretler 
bulunur, ama kudret sahibi olma isteğinin, insan türünde ilk uğursuzluğu, ilk 
felaketi oluşturduğunu pek az kişi düşünür. Ve, pazarlardaki çöpçübaşından en 
kudretli imparatorlara kadar hepsi yakalanır bu hastalığa. İşte bu fenalık, 
fenalıkların en büyüğüdür ve insanlık bir gün bunu çok pahalı ödeme 
tehlikesiyle karşı karşıyadır. Daha üstün, en üstün olmak ve yeni topraklar 
edinme susamışlığını dindirmek için mücadele eden bütün milletler mahvolup 
gidecekler, birbirlerini mahvedeceklerdir...

  Pontius Pilatus sinirli bir şekilde birden sözünü kesti:

  -Yeter! Ben hiç bir şey söylemeden seni dinleyecek müridlerinden, 
hayranlarından biri değilim! Bu kadar yeter! Kırallıkları lafla devirmek kolaydır. 
İstediğin kehanette bulunabilirsin, fikirlerin hükümsüz sözler olarak kalacaktır. 
Dünya her zaman bir kuvvetler topluluğu olmuştur ve bu hiç değişmeyecektir: 
Kuvvetli zayıfa hükmedecek, gelecekte de kuvvetli olanlar hükmetmeye devam 
edeceklerdir. Bu, değişmez bir kanundur, gökte parlayan yıldızlar kadar 
değişmez bir kanun. Onların konumunu kimse değiştiremez. İnsanların kaderi 
için bunca sıkıntıya katlanmakla ve onları hayatın pahasına kurtarmaya 
çalışmakla hata ediyorsun. Tapınakta söylenen hiçbir vaiz, hatta göklerde 
yankılanan hiçbir ses, onlara bir şey öğretemez! Çobanın peşinden giden sürü 
gibi yine Sezarların peşinden gideceklerdir. Yine zenginliği, kuvveti 
onurlandıracak, yine en acımasız, en otoriter olanı sayacaklardır. Generallere 
övgüler düzecek, seller gibi kan akan savaşlardan sonra galiplerin zaferini, 
mağlupların aşağılanmasını kutlayacaklardır. Başka hangi başarılar ruhları 
böylesine tutuşturabilir? Bundan daha güzeli yoktur ve bunun şöhreti de 
nesillerden nesillere aktarılacaktır. Ve her zaman bayraklar rüzgarda 
dalgalanacak, boru sesleri yankılanacak, kalpler daha hızlı, daha heyecanlı 
çarpacaktır. Herkes düşman önünde bir adım gerilememek için yemin edecek, 
millet adına savaşlar kutsal ilan edilecek ve çocuklar vatan düşmanlarına karşı 
nefret duygusuyla yetiştirileceklerdir. Hepsinin amacı kendi şeflerini mutlu 
etmek, başkalarının şeflerini mahvetmek, onlara diz çöktürmek ve milletleriyle 
birlikte onları köle etmek, topraklarını ele geçirmek olacaktır. İnsanlar her 
zaman bunun için yaşamış, bunun için ölmüşlerdir. Bunlar hayatın tadı ve 
manasıdır. Ve sen ey Nasıralı, sen bunları kabul etmiyor, lanetliyor, yoksul ve 
zayıflara saygı duyuyorsun. Bütün insanların iyi olmasını istiyorsun. Ama bizim 
avını kendi yakalayan canlılar olduğumuzu, çatışmadan duramayacağımızı, kan 
dökme zevkimizin ta içimize işlediğini ve yerleştiğini unutuyorsun. Ne büyük 
hatalar, yanılgılar içinde olduğunu bir düşün: Zeytin Dağı'na çıkmadan önce 
bunları düşünmen için son fırsattır bu. Ve sana veda niyetine şunu 
söyleyeceğim: Bütün kötülüklerin kökünü bizim vazgeçilmez iktidar hırsımızda 
ararken, milletleri tutsak edip topraklarını zor kullanarak fethetmemizi kınarken, 
suçunu arttırmaktan başka bir şey yapmıyorsun. Çünkü kuvvete karşı 
ayaklananlar yine bir kuvvete dayanırlar. Yeni bir dünyanın kurulacağını haber 
verirken doğrudan doğruya Roma İmparatorluğuna saldırmış oluyorsun. 
Hareketimizi kösteklemek, sınırlar aşırı topraklara yayılmamızı engellemek 
istiyorsun. Yalnız böyle bir tasarı için bile idamı üç defa hakkedersin!

  -Çok cömertsin, iyi insan, sanırım bir tek idam bol bol yeter. Golgotha'da beni 
sıcaktan bunalarak beklemelerine rağmen bu tartışmayı biraz daha devam 
ettirmek isterdim. Bu defa son arzumu tatmin için konuşacağım. Evet, vali, 
güçlülerin elindeki gücün gerçek güç olduğunu anlamış bulunuyorsun. Gerçekte 
ben de bunu söyledim sana: Başka türde de bir güç var ve bu iyi'nin gücü, iyi 
güç. Şüphesiz bunu sezmek, anlamak daha zor, ama iyilik için mücadele de, 
kanlı savaşlara girişmek kadar cesaret ister. Beni dinle vali bey, beni son 
dinleyen sen olacaksın ve sana içimi açmak istiyorum. Yalnız, şefaat için en 
ufak bir ricada bulunacağımı sanma.

  -Zaten şu andan sonra böyle bir şey çok gülünç olur.

  -Ben de işte onun için önceden söylüyorum ki bu hususta için rahat olsun. Dün 
gece, önce anlamsız sandığım sıkıntılar kapladı ruhumu. Gethsemani'de hava 
pek boğucu değildi, zira hafif bir rüzgar esiyordu tepelerden. Ama rahat 
edemiyordum, sıkıntı ve üzüntü bütün vücudumu sarmıştı. Kalbimden ölüm 
sesleri, yas sesleri çıkıp göğe yükseliyordu sanki. Müridlerim uyanık kalmak 
için ellerinden geleni yaptılar ama, onların yanımda oluşu da bana bir huzur 
getirmedi. Kader saatinin yaklaştığını, ölümümün kaçınılmaz olduğunu 
biliyordum. Bu düşünce beni çok korkuttu... Çünkü bir insanın ölmesi onun için 
dünyanın sonu demektir.

  Vali, İsa'ya, onda bir hoşnutsuzluk sezer gibi baktı:

  -Nasıl olur? Peki, öbür dünyadaki hayatını ne yapıyorsun? Hayatın ölümden 
sonra da devam ettiğini söylemedin mi?

  -Bir defa daha belli oluyor ki söylentilere çok kapılmışsın! Öbür dünyada ruh, 
tıpkı suların üzerinde kayan gölgeler gibi sessiz dolaşır. O, bizim maddi 
olmayan düşüncelerimizin bir yansımasıdır. Ama, anlaşılması pek güç olan o 
alemde, etten vücudun o boyutlarda var olması mümkün değildir. Orada zaman 
farklıdır ve o zamanın akışı bizim bildiğimiz zamanın akışına hiç benzemez. 
Ben sana yeryüzündeki hayattan söz ediyorum: Soyut, ölçülebilen bir hayattan, 
bu akşam Gethsemai'de yitireceğimi sezdiğim hayattan... Herkes tarafından 
terkedildiğimi hissediyordum, bir hayalet gibi şurada burada durup dinlenmeden 
dolaşıyordum. Sanki bu dünyada, düşünebilen tek yaratık bendim. Dünyanın 
üzerinde uçuyorum gibi geldi bana. Orada tek canlı bulamıyordum. Her canlı 
ölmüştü ve her yer muazzam yangınların külleriyle örtülmüştü. Bütün evren 
harabeden başka bir şey değildi. Ne ormanlar, ne tarlalar, ne deniz üzerinde 
gemiler... Hiç, hiç bir şey yoktu. Yalnız uzaktan uzağa, rüzgara takılmış bir inilti 
gibi, çok zor işitilen bir ses vınlıyordu. Toprağın derinliklerinden çıkarılan 
madenin yakınması gibi, kasvetli bir çan sesi gibi bir vınlama. Ben gökyüzünde 
ve müthiş bir önsezinin verdiği korkular içinde süzülüyordum. Kendi kendime 
dünyanın sonunun geldiğini söyledim. Sınırsız bunalımlar, acılarla 
kıvranıyordum. Nereye gitmişti bu insanlar ve ben nereye gidecektim? O zaman
Tanrı'ya seslendim, ona acı acı yakardım: Herkesi bekleyen kaçınılmaz son 
demek, işte bu! İşte kıyamet! İşte düşünen yaratıkların sonu... Böyle bir şey nasıl 
olabilir? Niçin böyle son bireyine kadar yok oldular? Bütün gelecekleri ve onlardan
gelecek nesiller niye tamamen yok oldular?.. Birden içimde korkunç bir his
belirdi: İnsanları sevmenin, onları kurtarmak için kendimi feda etmemin cezası 
idi sanki bu. Zalim insanlık, kızgınlıktan kendi zehirini akıtıp intihar eden akrep 
gibi mi mahvolmuştu. Bu korkunç son, toplum örgüsünü oluşturan sayısız 
uyuşmazlıkların sonucu muydu? İnsanların kendi aralarındaki ve 
imparatorlukların sınırlar üzerindeki anlaşmazlıklarının, fikir uyuşmazlıklarının, 
hırs ve gururdan gelen anlaşmazlıklarının sonucu muydu? Tepeden tırnağa 
silahlı, sahte şanlarla sarhoş ve körükörüne peşlerinden gelen sadık ordularıyla 
yapacakları amansız savaşta kazanacakları zafere susamış kudretli Sezarların, 
kendi aralarındaki anlaşmazlıklarının sonucu muydu? Yeryüzünde insanların 
varoluşlarını anlatan kitabın son sayfası böylece kapanmış ve onlar ilahi lutuf 
olan akılı da beraberlerinde götürmüşlerdi mezarlarına. Tanrım! Onlara niçin 
akıl ve konuşma kabiliyeti verdin!

  Birden ıssızlaşan, sessizleşen evrende böyle inliyor, gözyaşı döküyordum. 
Kaderimi lanetliyor ve şöyle sesleniyordum Tanrı'ya: Merhametinden dolayı, 
Senin kendi elinle yapmayacağın bir şeyi, insan kendi kendisine yaptı... 

  Evet, vali, bilesin ki dünyanın sonu gelecekse, bu, benim yüzümden 
olmayacak, kışkırtılan kızgın unsurlar yüzünden de olmayacak, size özgü iç 
savaşlar, büyük savaşlar yüzünden gelecek dünyanın sonu. Sizlerle o meşhur 
zaferlerin arası kin ve düşmanlık doludur, dünyanın sonu işte bunun için 
gelecektir. Ama sen, kudret seni kör ettiği için, bu zaferlere çok değer 
veriyorsun...

  İsa derin bir nefes aldıktan sonra konuşmaya devam etti:

  -Geçen gece Babam'ın bana gösterdiği görüntüler işte bunlardı. O gece 
gözümü kırpmadan dua ederek ruhumu güçlendirdikten sonra bunları 
müridlerime açıklamak istedim. Ama tam işte o sırada büyük bir kalabalık 
göründü. Yahuda da onlarla beraberdi. Bana yaklaştı, soğuk dudaklarını yüzüne 
değdirdi ve şöyle dedi: Sevin üstadım, sevin!. Daha önce, kendisiyle gelenlere, 
öpeceği kişiyi yakalamalarını söylemişti. Ve onlar da beni yakaladılar. Ve işte 
karşındayım Romalı vali. Golgotha Tepesi'ne gitmem gerektiğini biliyorum. 
Bana nazik davrandın ve ben ölmeden önce, Gesthemani de gördüklerimi birine 
anlatabildiğim, duyurabildiğim için mutluyum.

  -Bütün bu saçmalıklara inandığımı mı sanıyorsun?

  -Bu seni ilgilendirir vali bey, inanır ya da inanmazsın. İnanmamış olman 
mümkündür, çünkü birbirimizden çok farklıyız. Ama beni sonuna kadar 
dinledin, hiçbir şey işitmediğini söyleyemezsin, söylediklerim üzerinde 
düşünmeden de edemezsin. Ben de, bu son vahyin benimle beraber 
kaybolmayacağını bilerek teselli bulacağım. Artık vicdanım rahat.

  -Söyle bana Nasıralı, pazar yerlerinde hiç kışkırtıcılık yapmadığından emin 
misin?

  -Hiç yapmadım, niçin sordun?

  -Oynadığın oyunu anlamıyorum: İşkence ile gerçekten alay ediyor ve hiç 
korku duymuyor musun? Senin için bunları söylemek, seni dinleyecek birinin 
bulunup bulunmaması bu kadar önemli mi? Madem ki öleceksin, neye 
yarayacak bunlar? Bu bir övüngeçlik, hiç yararı olmayan bir serap değil midir?

  -Öyle deme, asla övünme değil. Ölümün eşiğinde söylenmiş düşünceler 
doğrudan Tanrı'ya ulaşır. Başka yaratıklardan üstün yarattığı bir kimsenin ölmek 
üzere iken ne düşündüğü O'nun için önemlidir. Son düşünceler saf, samimi, 
riyadan uzak olurlar. Herkesin gerçeği yalnız onlardadır. Hayır, seni temin 
ederim ki vali, oyun oynadığımı sanıyorsan yanılıyorsun. Çocukluğumda 
oynadım, ama o kadar. İşkenceden korkup korkmadığıma gelince, bunu 
saklamaya hiç gerek görmüyorum: Sana daha önce de söylediğim gibi, acı 
çekmekten korkuyorum, çok korkuyorum! Ve Tanrı'ya, Rahim ve Rahman olan 
Babam'a, bana acılara dayanma gücü vermesi, bir hayvan gibi bağırmamı 
önlemesi, beni bu utançtan esirgemesi için dua ediyorum...
 
  Evet, vali, gördüğün gibi artık hazırım, senden, beni burada daha fazla 
tutmamanı rica ediyorum. Vakit geldi...

  -Pekala, Golgolha Tepesi'ne gideceksin. Bana bir de kaç yaşında olduğunu 
söyler misin Nasıralı?

  -Otuz üç yaşındayım.

  -Ne kadar gençsin! Benden yirmi yaş daha küçüksün, dedi vali acıma 
ifadesiyle başını sallayarak. Sonra düşünceli bir tonla devam etti: Bildiğime göre 
evli değilsin, arkanda yetimler bırakmayacağını bileceğiz...

  Vali bir an durakladı, bir şey daha soracaktı ama fikrini değiştirerek susmayı 
tercih etti. Susmakla da iyi etti. İsa'ya, bir kadınla yatıp yatmadığını sormak 
istemişti çünkü. Bu soru onu mahcup ederdi. Onun çapında bir adamın böyle 
basit bir merakı olmamalıydı.

  İsa'ya bir göz atınca, yüzünün ifadesinden, dile getirmediği soruyu tahmin 
ettiğini anlamıştı ve sorulsaydı cevap vermeyeceği kesindi: Parlak gözleri birden 
kararmış, içe kapanmışlık belirten bir ifade almıştı. Çok sakin görünüyor, ama 
içinde ne müthiş bir kuvvet var diye düşündü vali. Sonra, ayağını tekrar düşen 
sandalına soktu. Aklından geçen asıl soru imiş gibi, başka bir soru sordu:

  -Pekala, galiba sen terkedilmiş bir çocuk imişsin?

  İsa, güzel, parlak dişlerini göstererek alaylı bir şekilde gülümsedi:

  -Bir anlamda öyle sayılır. 

  -Doğru mu, yanlış mı?

  -Doğru.

  Pontius Pilatus'un sesindeki öfkeyi anlamıştı. Çünkü bu gibi ayrıntılarda bir 
Roma valisini ilgilendirecek şeyler olamazdı. Devam etti:

  -Evet, bir çeşit terkedildim: İlahi Babam tarafından Kutsal Ruh aracılığı ile 
anneme emanet edildim.

  -İyi, yakında bu gibi saçmalıklarla kimse başını ağrıtmayacak, dedi vali 
yorgun bir sesle: Bari bana seni dünyaya getiren kadının kim olduğunu söyle.

  -Adı Meryem'dir, Celile'de oturuyor. Bugün tam vaktinde geleceğini 
hissediyorum. Bütün gece yol yürüdü. Biliyorum bunu.

  Vali, bu akıl hastası ile sürdürdüğü uzun konuşmayı noktalamak ister gibi:

  -Oğlunun akıbetine hiç de sevinmeyecek, dedi.

  Kalktı. Beyaz ihramlı uzun silueti, kemerlerin altında pek heybetli 
görünüyordu. Son defa, geniş suratını ve ciddi bakışlarını Nasıralı'ya çevirdi:

  -Pekala, her şeyin kurallara uygun olması için karar zaptını yazabiliriz: Baba 
adı neydi? -Yusuf. Ana adı: Meryem. Doğum yeri: Nasıra. Otuz üç yaşında. Evli 
değil. Çocukları yok. Vaızlarıyla halkı isyana kışkırttığına, Kudüs tapınağını 
yıkma tehdidinde bulunduğuna ve onun yerine üç gün içinde bir başkasını 
yapmak istediğine, Yahudilerin kıralı olduğunu iddia ettiğine kanaat getirildi... 
İşte kısaca senin kimliğin.

  -Artık benden söz etmeyelim. Hiç bir şey söylemeyeceğim. Pontius Pilatus, 
adın tarihe geçecek, dedi İsa sert bir şekilde gözlerinin içine bakarak, ve hiç 
silinmeyecek.

  -Haydi canım! dedi vali, bu kehanet hoşuna gitmişti. Ama birden sesinin 
tonunu değiştirip ciddileşti: Tarihe geçip orada kalacak olan büyük imparator 
Tiberiüs'tür. Adı var olsun! Bana gelince, ben onun sadık temsilcilerinden 
sadece biriyim, başka bir şey değil.

  -Yine de, yüzyıllar boyu anılacak olan sensin Pontius Pilatus, dedi Golgotha 
yolcusu.

  Ve o kuş, kartal ya da çaylak, sabahtan beri bir şeyler bekler gibi sarayın 
üzerinde süzüldükten sonra, yavaşça Golgotha Tepesi'ne yönelmişti. Kalabalık 
bir atlı muhafız grubu da Yahudiye valisinin bizzat yargıladığı ve bunun için 
uzun zaman ayırdığı mahkumu, tehlikeli bir cani imiş gibi, elleri bağlı olarak 
oraya götürüyordu.

  Pontius Pilatus, korku karışık bir şaşkınlıkla terasta öylece duruyor; konvoya 
refakat etmek istercesine o tarafa yönelen o garip kuşa bakıyordu...

  -Bunun neye işaret olduğunu merak ediyorum doğrusu... diye mırıldandı 
endişe içinde.
 
  -3-

  Bozkırda uzun zamandan beri geleceğini belli eden yaz yağmuru, ufku 
karartmış, akşam üzeri gürlemesi duyulmayan şimşeklerle bulutlarını 
yoğunlaştırmış ve ancak geceyarısına doğru boşanmaya başlamıştı. Önce iri 
damlalarla kuru toprağı dövmüş, sonra da bora halini almıştı. Kendine gelen 
Abdias, hayata dönüşünün ilk armağanları gibi ağır damlaları hissediyordu 
alnında.

  Yolun kenarındaki bir hendekte uzanıp kalmıştı. Trenden atıldığı zaman 
düşmüştü buraya: Nerdeyim? Yağmur yağıyor galiba...diye düşündü. Başı 
kurşun gibiydi. İnleyerek kımıldamak istediği zaman, böğründe müthiş bir ağrı 
duyarak tekrar bayıldı. Ama yağmur sayesinde az sonra yine kendine geldi. 
Bardaktan boşanırcasına yağıyor ve sular kabarıp hendekte birikiyordu. Abdias, 
suyun gittikçe yükseldiğini gördü, sürünerek ve canını dişine takarak, tehlikeli 
olmaya başlayan o yerden uzaklaşmaya çalıştı. İlk anlar son derece güç oldu, 
çünkü her yeri kırılan vücudunu oynatamıyordu. Ölmediğine de inanamıyordu 
bir türlü. Çok dövülmüştü ve trenden çok hızlı düşmüştü. Ama, hala hayatta 
olduğuna göre o müthiş felaketin pek önemi yoktu artık. Yaşıyordu ya, 
sürünerek de olsa hareket edebiliyordu ya! Ağrılı uzuvlarının şifa veren suda 
yıkandığını, uğuldayan ve ateşler içinde yanan başının şimdi bu suda 
serinlediğini hissediyordu ya! Gücü yettiği kadar uzaklaşmak istiyordu oradan: 
Yakında şafak sökecek ve sabahleyin yeni bir hayat başlayacaktı... O zaman ne 
yapacağına karar verirdi, şimdi önemli olan ayağa kalkabilmesiydi.

  Yük katarları birbiri ardından, yağmuru ve karanlığı delerek, rayları sarsarak 
geçiyordu.

  Katarların geçişi de bir sevinç kaynağı oldu onun için. Çünkü canlılar alemine 
ait her şey ona bu anlarda eşsiz güzellikte görünüyordu...

  Sağnağın ona iyi geleceğini anlayarak önce korunmayı hiç düşünmedi. Önemli 
olan kol ve ayaklarının yerinde durması, kopmamış olmalarıydı. Yara berelere, 
ezik ve çiziklere, mızmızlanmadan dayanacaktı. Korkunç acılar içinde sağa 
doğru kaydı ve bir tümseğe çıkabildi. Burada boğulma tehlikesi yoktu. Yaşamak 
için bütün gücünü toplayarak bu tümsekte hareketsiz bekledi...

  Böylece yokluktan yüzeye, varlığa çıkmıştı. Paramparça olmuş elbisesini 
orasından burasından tutup toplamaya çalışırken, o anda dahi düşüncelerinin pek 
açık ve geniş olduğuna çok şaşıyordu.

  Bir süre önce düşüncelerinde yaşattığı olaylara, o olaylarda kaldığı yere döndü 
yine. Pilatus'un yanından ayrılan ve Golgotha Tepesi'ne doğru giden İsa'ya 
seslendi: Efendim, buradayım! Seni kurtarmak için ne yapayım? Nasıl, nasıl 
kurtarabilirim ey Tanrım? Şimdi hayata döndüğüm şu an Senin için çok, çok 
korkuyorum!

  Hayalden yoksun olmayan her insan, az çok tarihle eş zamanlı olabilir, geçici 
ve çeşitli zamanları bir başka kılık ve ortamlarda düşünce halinde yaşayabilir. 
Düşüncesinde yaşattığı bu zaman bazen yüzlerce, binlerce yıl uzakta da olabilir. 
Fakat, uzak bir geçmiş bir insanın kendi gerçeğine, gerçek durumuna çok 
yakınsa, çok uzak bir geçmişteki acı olayları bütün benliği ile benzer şekilde 
bizzat yaşamışsa; bu, ancak bir mazlumdur, zamanın trajik bir kurbanıdır, çünkü 
o olayların seyrini ve bütün sonuçlarını önceden bilmektedir. Hiç bir şeyi 
değiştiremeyeceği için de ona sadece ıstırap çekmek kalır.
 
  Yaşanan o olaylarda asla gerçekleşmeyecek olabilir adalet kavramı için, kendi 
hayatını feda etmek kalır. Bununla beraber gerçeğin galebesini ta geçmişte bile 
görmeyi istemek, bu susamışlık, kutsaldır. Büyük fikirler böyle doğar ve nesiller 
arasındaki ruhani bağ böyle kurulur, dokunur, örülür: Dünyanın mayası budur, 
bu sayede tecrübeler birikir ve sürekli olarak nesillere aktarılır. Ve bu sonsuz 
anışta, iyi ve kötü insanlığın sınırlı zaman ve mekanında, aynı dalgalar üzerinde 
yüzer giderler...

  İşte bunun için şöyle denmiştir: Dün yaşayanlar bugün olanları bilemezler ama 
bugün yaşayanlar dün olanları bilirler ve yarın, bugünküler dünküler gibi 
olacaklardır.

  Şu da söylenmiştir: Bugünküler dün olanları yaşıyor, eğer yarınkiler bugün 
olanları unutur, hatırlamazlarsa, bu herkes için büyük bir felaket olacaktır...

  Abdias, paskalya arifesindeki o gün, son derece endişeli ve umutsuz idi. Şehrin 
aşağısında dolaşıyor, son yemeğin yendiği yeri bulmaya çalışıyordu. Bu son 
yemekte O, ekmeği bölüp havarilerine dağıtmış, bu benim etimdir demişti, 
onlara şarap vermiş bu benim kanımdır demişti. Belki daha sonra olacakları 
sezdiği için böyle yapınıştı. Çünkü Yahuda'nın ihanetini anlamış ve O'na bu 
tehlikeli yeri bir an önce terketmesi bildirilmişti. Abdias şimdi, kasvetli bir 
alacakaranlıkta dolambaçlı sokakları dolaşıyor, belki tanıdık bir simaya 
rastlarım diye, gelip geçenlere dikkatle bakıyordu. Fakat acele acele evlerine 
dönen ya da hala açık olan küçük dükkanlarda son alışverişlerini yapan insanlar 
arasında güvenebileceği hiç kimse yoktu. Bir çoğu İsa'nın adını bile 
duymamışlardı. Bu şehirde serseriler çoktu. Çok konuksever olan biri paskalyayı 
kutlamak için onu evine davet etti. Ama Abdias bu daveti kabul etmedi. Çünkü 
İsa'yı haberdar etmek için vaktinde yetişebileceğini ümit ediyordu. Müthiş 
sıkıntıdan başı da çatlayacak gibiydi şimdi. Hele pencerelerdeki bu ışıkların 
önünde, sıcak buhar yüklü havaya dağılan yemek kokuları arasında, başağrısı 
daha da artıyordu. Avlular ve sokaklar, hava biraz serinlenir umuduyla iyice 
sulanmıştı. Sıkıntıyı artıran belki bu idi. Kudüs'ün dışına çıktı, Gelhsemani'ye 
doğru yürüdü. İsa'yı buradaki zeytin bahçesinde havarileriyle dua ederken 
bulabileceğini düşünüyordu. Ama boş bir ümitti bu. Burada da kimseye 
rastlamadı. Çok geç olmuştu ve bahçe ıpıssızdı. Silahlı adamların İsa'yı 
yakaladıkları büyük incir ağacının altında hiç kimse yoktu. Havarileri de, 
kendisinin daha önce bildirdiği gibi kaçıp gitmişlerdi...

  Uzak denizlerin ve karaların üzerinde ay ışıyordu. Vakit gece yarısını geçmişti. 
Kaçınılmaz kader günü yakındı. Bu günün olayı asırlarca anlatılacak ve bunun 
sayısız sonuçları insanlık tarihinde yankılanmaya devam edecekti. Ama, o 
dakikalarda Gethsemani ile, çevresindeki bağ ve bahçelerle kaplı tepeler çok 
sakindi. Yalnız çalılıklarda gece kuşlarının ötüşü ve kurbağaların vıraklaması 
duyuluyordu. Hep uyanık olan Şeria nehri ise, aşınmış kayaların kenarlarını 
yalayarak şırıl şırıl akıyor, derelere bölünüyor, sonra yine toplanıp birleşiyordu. 
Onun suları da pırıl pırıldı ay ışığında. Her şey yerli yerindeydi ve varlıklarını 
devam ettiriyorlardı. Huzur ve sükun içindeydi bu yerler. Yalnız o, Abdias, 
huzur ve sükunu bulamıyordu. Çünkü her şey nasıl yazılmışsa öyle oluyor ve o 
hiç bir şeyi değiştiremiyor, facianın oluşmasını durduramıyordu. Gözyaşı 
dökmesi, yalnızlıklar içinde Tanrı'ya yakarması boşuna idi. O günden bu yana 
yaklaşık iki bin yıl geçmesine rağmen, kaçınılmazı kabul etmek istemiyor, 
geçmiş yüzyılların burgacında kendini arıyor, düşünce yoluyla ilk kaynağa, 
yazgı ipinin çıktığı yere doğru gidiyordu. İçinde bulunduğu gerçeği unutarak, 
bütün sorularına cevap bulmak için zamanların ötesine dalıyordu. Oysa o anda 
üzerine hortum hortum su boşanıyor, bu suların içinde kayboluyor, ara sıra da 
olayları mantıklı bir şekilde değerlendirmek için gerçeğe dönüyordu.

  Asil duyguları ve arzuları tarih karşısında ona iradeci bir tavır aldırmıştı. Son 
Yargı'yı, Yargı günü'nü istemesi ve beklemesi de tarihe aykırı idi. Çünkü böyle 
bir olay ancak çok çok sonra olabilecekti: Bu sözlerin, gölgesi insanların üzerine 
düşmeye devam eden o kudretli valinin huzurunda söylenmesini çok arzu 
ediyordu (Ve bunların arasında potansiyel halinde daha nice nice Pilatus'lar 
görülebilecekti). Ama, Abdias, olayların akışını zorlayarak, dünyanın büyük 
kanunlarının, bilinmedikleri zaman bile geçerli olmasını isteyen bir fikre göre 
hareket ediyordu. Bir hak yasası gereğince ve bu yasanın açıkça ifadesinden çok 
önce, büyük haksızlıkların cezalandırılacağı Son Yargı imajı, her zaman 
zihinlere yerleşmiştir.

  Bizim trajik bilincimizde, sıfırdan hareket eder gibi başlayıp asırlar boyu 
sayageldiğimiz, düşüne geldiğimiz İsa kimdir? Bunu yapmamız niçin gerekli? 
Sadece ebedi bir pişmanlık ve üzüntü içinde olalım diye mi? O'nun çarmıha 
gerildiği günden bu yana, ölümsüz olduğunu iddia eden nice nice şeyler 
unutulup gittiği, toz toprağa karıştığı halde, o olaydan ötürü zihinlerimiz niçin 
hala sükunet bulmadı? Aslında insan hayatının sürekli olarak, ilerlemelere 
bağımlı, bu ilerlemelerin egemenliği altında olduğu düşünülüyor mu? Bugün 
yeni olan yarın eskimiş olacaktır ve her buluş, kendisinden sonraki buluşun 
yanında solup gidecektir. Öyleyse, İsa öğretisinin eskimediğini, kuvvetini 
koruyageldiğini nasıl izah edeceğiz? O'nun doğuşundan ölümüne kadar 
meydana gelen, sonra da, çağlar boyu, nesiller boyu devam eden bu olaylar 
gerçekten gerekli mi? İnsan  macerasındaki bu gidişin, bu yolun anlamı ne? 
Nereye vardık? Elimize ne geçti? Aydın zekaların iddia ve temin ettikleri gibi, 
insanların bütün çabalarının amacı kendilerini arayıp bulmak ise, sahip 
bulundukları muhakeme kabiliyetini geliştirmek ise; bu yol daha başlangıcından 
itibaren niçin bir meşakkat, bir zulüm yolu olarak alındı? Kim böyle yaptı? 
Niçin yaptı? Herkesin kendine göre yorumladığı şu meşhur hümanizm olmadan 
yaşayabilecek miydik? Hıristiyan hümanizmi, dünya hümanizmi, egoist sınıf 
hümanizmi ve prensip hümanizmi... tamamen soyut! Bugün, çok uzun bir 
mesafede güçlerini tüketen bu inanışın faydası ne?

  Evet, ne faydası var? Küçük çocuklar da dahil herkes her şeyi çok uzun 
zamandan beri bildiğine göre faydası ne? Maddeci bilim, bütün öteki dinler gibi 
Hıristiyanlığı da gömmeye, yok etmeye çalışmadı mı? Bunları olanca gücüyle 
süpürüp atmaya, kuvvetli bir elle ilerlemelerin ve tek takip etmemiz gereken 
kültürün dışında bırakmaya çalışmadı mı? Çağdaş insan, ilk bakışta hiçbir dini 
inanca ihtiyacı yokmuş görünüyor: Bu inanışları, uzun zaman öncesine ait basit 
işaretler gibi tarih bilgileri arasındaki yerine koymak yetiyor, çağımız insanına. 
Din eski bir etaptır ve modası çoktan geçmiştir onun için... Peki, böyle 
düşünerek nereye geldik? Konuya daha yakından bakalım: En gerçekçi 
teorilerle gülünç durumlara düşürerek kaldırıp attığımız o eski fedakarlık, 
sadakat ve merhamet kavramlarının yerini alacak ne var elimizde? İmanın 
yerini alabilecek ne bulduk? Hiç şüphesiz son derece üstün bir şey olmalı, çünkü 
yeni daima eskiye tercih edilir! İşte, öyleyse, yeni din, yeni ve eşsiz kudretteki 
din, yakında bütün dünyaya hükmedecek yeni din: En müthiş silahlarla 
donatılmış askeri güç! İnsan bu kadar bağımlı, böylesine buyruk altında 
bulunmuş muydu hiç! İnsan hayatı her an, büyük devletlerin savaşı başlatmaları 
veya bundan sakınmaları şıklarına sıkı sıkıya bağımlıdır. Böyle bir durumda, 
atom silahlarına sahip devletler dışında hangi ilahlara bel bağlayacağız? 
Sunaklarında, insanların tapması için bomba maketlerinin sergilendiği ve 
duaların generaller portresi önünde yapıldığı bir tapınağın kurulması 
düşünülmedi henüz... Ama, çağımıza uygun kiliseler işte bunlar olacak!

  Abdias, alışkanlık haline getirdiği bu düşüncelerle, o gece, hafızanın maddi 
olmayan akışı sayesinde ve geçici her şeyden azade olarak, geçmişin 
kapılarından içeriye dalmıştı. Eski kıyılarda akıp giden yeni bir dere gibi geçmiş 
bir zamana girmişti: Ve o paskalya öncesi günde, tehlikeyi haber vermek için 
Efendisini aramıştı. Gelecek çağ için kaygılarını anlatacak, tarih arenasına yeni 
bir Tanrı'nın gelişini bildirecekti O'na: Vicdanları veba gibi zehirleyen, herkese 
kendi dinini, evrensel vurucu güç dinini empoze eden İlah-Calud'un gelişini. İsa 
buna ne derdi? İnsanlığı mahvolmaya sürükleyen askeri çılgınlığın bu 
başdöndürücü yarışını korku ile, dehşetle karşılamaz mıydı? Bir kere daha 
günahlarımızın ağırlığını omuzlarına almak, çarmıh üzerinde ikinci defa ölmek 
istese bile, yürekleri savaşçı yeni inanışla kararmış, daha kuvvetlinin 
merhametsiz kanunlarıyla yönetilen bu insanlara bir şey anlatamaz, 
açıklayamazdı...

  Abdias İsa'yı bulamamıştı. Yahuda O'na ihanet etmiş ve O'nu alıp 
götürmüşlerdi. Bu bahçede, bu dünyada yapayalnızdı ve ıssız Gethsemani'de, 
bütün olanlara ve olacaklara ağlamaktan başka bir şey yapamazdı. Ağaç 
gövdelerini yontarak yaptıkları pullara tapan ve kuzeyin karanlık ormanlarında 
yaşayan kendi atalarının üzerinden atlayarak gelmişti oraya. Abdias adı 
kullanılmıyordu daha o günlerde. Çok çok sonra da pek kullanılmayacaktı. 
Kendisi de henüz çok uzakta olan 20. yüzyılda gelecekti dünyaya...
Sanki çektiği acıların dünyanın kaderini değiştirecek bir gücü varmış gibi, 
Efendisinin tutuklandığı büyük incir ağacının altında uzun uzun, hıçkıra hıçkıra 
ağladı...

  Sonra, siteye dönmek için ayağa kalktı. Kudüs duvarlarının arasında şehrin 
bütün sakinleri rahat bir uykudaydılar. Hiç kimse hiç bir şeyden şüphe 
etmiyordu. Acılar içinde kıvranarak dolaşan ve düşünen yalnız o idi: Nerede? 
Şimdi O'na ne yapıyorlar? diyordu. Sonra birden vaktin çok geç olmadığını 
anlayarak ve var gücüyle bağırarak pencerelere vurmaya başladı: Kalkınız! Bir 
felaket geldi! Efendimizi hala kurtarabiliriz! O'nu alıp Rusya'ya götüreceğim, 
Oka üzerinde küçük bir ada var, oraya...

  Abdias, kıyısında doğup büyüdüğü bu çayın üzerindeki adacıkta, İsa'nın güven 
altında olacağını hayal ediyordu: Orada dünyanın bahtı için dua eder, riyazete 
dalar, belki yeni bir ilahi ilham doğar, insanlığı, zamanları aşarak ilahi 
mükemmelliğe ulaştıracak yeni bir yol keşfederdi. Ama bu defa, bizi o hedefe 
ulaştırmasının bedelini kendi kanı ile ödemek zorunda kalmayabilirdi. İnsanlar 
adına, bir gerçek adına yüklenmek; üstlenmek zorunda kaldığı ıstırap ve 
aşağılanmalara da gerek kalmazdı. Cellatlarının korktuğu ve bu yüzden de 
acımasız şekilde boğmaya çalıştıkları bir gerçekti o...

  O gün gelecek nesillerin mutluluğu için, onları, tabiatta bulunmayan, yalnız 
insanların eseri olan haksızlıklardan kurtarmak için göze aldığı işkencelere de 
gerek kalmazdı. Ama, böyle bir teşebbüste gerçekten başarılı olabilir ve tarihin 
akışını değiştirebilir miydi? Her şeyde kendi çıkarını gözeten, onu aklından 
çıkarmaya, vicdanını susturmaya çalışan insana, O'nun hayatını feda ederek 
verdiği ders de unutulup gitmeyecek miydi? İnsanlar her zaman yaptıkları gibi 
kendilerini haklı çıkarmak için mazeret uydurmayacaklar mıydı? Kötünün kötü 
tarafından mağlup edilmesi gerektiğini iddia etmeyecekler miydi? Yaradılışta 
taçlandırılan insanın, sevinçte ve tasada, en acınacak yoksullukta ve en büyük 
zenginlikte onu terketmeyen aşağılık ihtirasların boyunduruğundan kurtarılması 
düşünülebilir, göze alınır bir iş miydi? Çünkü bu takdirde, bütün güçleri 
ellerinde tutanlarla hiçbir gücü olmayanların bunları paylaşmaları da sözkonusu 
idi. İsa, ölümü ile, başkasına hükmetmek gibi uğursuz bir ihtiyacı kesin olarak 
yok edebilir miydi? Bu kendini tatmin etme ve başkalarını sevmeme olgusu, 
kuvvetli olanı kuvvetini körükörüne kullanmaya, zayıfı da aşırı itaate, 
dalkavukluğa, ihanete sürüklüyordu ve bütün bunların bir tek amacı vardı: 
Cazibesi insanı her şey mübahtır görüşüne düşüren iktidara sahip olmak. Böyle 
bir görünüm karşısında gerçekten ve hayatın anlamından söz etmek nasıl 
mümkün olur? Toplumun son ferdine kadar bütün gönüllerin hiç bir şüpheye yer 
bırakmadan kabul edip inanacağı daha yüce bir hedef nasıl gösterilir?

  Sen işte bu amaçla işkenceyi göğüsledin; herkes evrensel iyi'nin, mağfiretin 
sesini işitsin istedin. Ama insanın üzerine çöken, onun belini büken yük çok 
ağır. Onda bu derece kökleşmiş kötü'lüğe karşı bir aşı bulunabilecek mi? 
Bulunabilirse, onu bütün yaratıklardan ayıran akıl kanatlarıyla, ruhu, şimdiye 
kadar ulaşılamamış yüksekliklere çıkaracaktır! Heyhat! Böyle bir şey mümkün 
olsaydı! Ama, Senin fedakarlığın boşuna. Kendilerini asla doğru yola 
sokamayanları Sen daha iyi duruma getiremezsin. Dur! Uğrunda ölmek istediğin 
insanlar, yakında Seninle alay edecekler. İki bin yılı bile doldurmayan bir süre 
sonra, materyalizm Tanrı inancını yok edince, Senin hayatını saçma bir efsane 
sayacaklar ve Senin saflığınla alay edecekler: Ne zavallı bir kaçıkmış bu İsa, 
ondan kimse bir şey istemedi, kendini böyle çarmıha gerdirmekte çıkarı neydi? 
Bunun hiçbir orijinal yanı yok ve insanlar milim değişmedi diyecekler. Senin 
bütün yaptıkların ve jestlerin onlara pek saçma gelecek, çünkü onlar maddenin 
sırrını anlamış olacaklar ve çünkü onlar yerçekiminin üstesinden gelmiş, uzayı 
fethetmiş olacaklar. Yeryüzü egemenliği için, kardeşin kardeşi öldürdüğü bir 
kavgaya girişecekler ve sonra bütün galaksiye, bütün evrene hükmetmek 
isteyecekler. Sonsuz olmasına rağmen evren onlara dar gelecek. 

  Başarısızlıklarının, yenilgilerinin öcünü almak için, sınırsız ihtiraslarını tatmin 
etmek için, Senin üzerinde doğruluk dinini, kardeşliği yaymak istediğin bu 
gezegeni yerinden uçurmak, toz duman halinde savurmak isteyeceklerdir. 
Düşün: Tanrı yakında anlamsız bir kelime haline gelecek, çünkü onlar 
kendilerini Tanrı'dan da üstün görecekler. Bunlar her şeyi yok ettikten, Senin 
adın bile hafızalardan silindikten sonra ve bunu geleceğe ulaştıracak kimse de 
kalmayacağına göre Senin Kendini feda etmen neye yarayacak? Ey benim 
zavallı çok saf Efendim! Benimle Oka çayına gel, benim küçük adacığımda, bir 
yıldızda oturur gibi oturacaksın. Herkes Seni görebilecek, ama hiç kimse 
kötülük yapamayacak Sana. Gel! Henüz vakit var. Bu gece ve yarın sabah 
bizimdir. Belki o korkunç akıbetten kurtulabilirsin. Vazgeç Efendim, seçtiğin bu 
yol gerçekten seçebileceğin tek yol mudur?

  Abdias Kudüs'ün sıcak, kasvetli sokaklarında, bakışları ıstıraplarla, aklı en 
çılgın düşüncelerle dolu olarak dolaşıyor ve içinden, Tanrı'nın insanlara en etkili 
trajik bir örnek olsun diye kurban olarak gönderdiği İsa'yı razı etmek için 
yalvarıyordu... Faydasız bir örnek hareketi bu, çünkü, talihin korkunç bir 
cilvesiyle, insanın tabiatını yeteri kadar dikkate almamış bulunuyordu...
Sitenin kapıları önünden geçerken, Abdias, üç ayağı üzerinde seke seke dolaşan 
bir köpek gördü -hayvanın dördüncü ayağı kırılmış ve böğründe sarkıp kalmıştı-
Köpek ona üzgün ve düşünceli bir şekilde baktı.

  -Zavallı topal, dedi köpeğe, sen de benim gibi bir yitiksin. Gel benimle.
Ve şafak vaktine kadar köpek onun peşinden ayrılmadı. Her şeyi anlıyor gibiydi 
bu hayvan.

  Sabahleyin şehir uyandı: Bedevilerin çölden getirdikleri develer, eşekler, çeşitli 
ticaret eşyası yüklü katırlar pazar meydanlarına doğru akmaya başladılar. At 
arabaları, yükleri altında iki büklüm olmuş hamallar, sitenin çeşitli noktalarına 
doğru yöneldiler. Yavaş yavaş her şey canlandı, hareketlendi. Canlanmaya 
başlayan pazar yerleri de alışveriş edenlerin gürültüsüyle doldu... Bu arada 
heyecanlı bir kalabalık da tapınağın yanında toplanmış, buradan Herodes 
Sarayı'na doğru yürüyordu. Vali Pontius Pilatus o sarayda idi. Abdias da katıldı 
bu kalabalığa. Çünkü kalabalığı oluşturan insanların İsa'dan söz ettiklerini 
anlamıştı. Ama silahlı nöbetçiler kalabalığı sarayın yakınında durdurdu onları. 
Şimdi orada bekliyorlardı. Kavurucu sıcağa rağmen kalabalık her dakika 
büyüyordu. Bazıları Pontius Pilatus'un, hiç dönmemek üzere Kudüs'ü terketmesi 
şartıyla peygamberin hayatını bağışlayacağını, bazıları da, adet olduğu üzere, 
paskalya şerefine affedileceğini söylüyorlardı. Üçüncü bir grup da onu 
kurtarmak için Yahova'nın bir mucize göstereceğinden emindiler. Surların 
ardında neler olup bittiğini bilmeyen diğerleri de uygun bir çıkış yolunun 
bulunacağını ümid ediyorlardı. Birçoğu da, taht üzerinde hak iddia etmek gibi 
gülünç iddialarının, hayatını yitirmesine sebep olacağını düşünüyor ve onu 
görmek için sabırsızlanıyor, şöyle diyorlardı: Vali işi niye uzatıyor? İbret olması 
gerek, oyalanmasınlar, bir an önce assınlar! Sıcakta beklemek çok zor, Golgotha 
tepesinde iyice kavrulacağız! Bu İsa'nın dili biraz fazla uzun, herkesin kafasını 
karıştırabilir. Şimdi muhakkak valinin kafasını şişiriyordur, umalım vali bu 
sözlere kanmaz, yoksa boşuna beklemiş oluruz burada... Zaten bu Nasıralı bütün 
güzel vaadleriyle ancak ölümü hakeder. Vaadettiği Yeni Saltanat'ın gölgesi bile 
görünmüyor ve onu bir köpek gibi öldürecekler... Bu sonucu kendisi aradı 
diyebiliriz...

  Abdias ümitsizce ve öfke ile onlara bağırıyordu: Böyle konuşmaya hakkınız 
yok, nankör sefiller! O'nun asil öğretisine çamur atmaya nasıl cüret ediyorsunuz! 
Onu takdir etmeli, yolundan gitmeliydiniz! Ve gözleri yaşla dolmuştu. Ama, 
insanlar onu görmek ve duymak istemiyorlardı, çünkü henüz dünyada değildi o. 
Onun doğumu çok sonra, taa 20. yüzyıl ortalarına doğru gerçekleşecekti...

  Yağmur giderek yavaşladı ve durdu. Bulutlar, başka yerlerde de ansızın 
gürleyip boşanmak için geldikleri gibi gittiler. Son seyrek damlaların da ardı 
kesildi. Yeni yıkanmış, yıldızlarla süslü şafak yaklaşıyordu: Gökyüzünün 
kenarında, henüz akik siyahlığında bir ufkun gerisinden sökmek üzereydi. Otlar, 
dinlenmiş saplarını o belli belirsiz aydınlığa doğru uzatmışlardı. Nemli toprak 
serinlemişti.

  O saatte, bozkırın sayısız yaratıkları arasında hiçbiri, varolmanın mutluluğunu 
Abdias Kallistratov gibi hissetmiyor, acınacak bir durumda olsa da, haline onun 
gibi şükretmiyordu.

  İyi ki hava, günboyu biriken sıcaklığın tamamını alıp götürmemiş ve böylece o 
da hiç olmazsa soğuktan titrememişti. İliklerine kadar ıslanmış ve her tarafı yara 
bere içinde olsa da, şafak sökünceye kadar uzanıp kalmış, geçmişi ve içinde 
bulunduğu zamanı aynı anda yaşayarak, bu hayaller içinde yürüyerek, acılara 
dayanmıştı. Şimdi, hayat ve düşüncenin sonsuz nimetlerini tekrar keşfediyordu. 
Yağmur dindiği sırada bir demiryolu köprüsünün altındaydı. Son gücünü 
toplayarak, sürüne sürüne buraya kadar gelebilmişti...

  Bulunduğu yer çevresine göre daha kuru idi, sabahın olmasını burada 
bekleyebilirdi. Ne var ki köprünün altı bir katedralin kubbesi kadar yankılıydı ve 
trenler gelip geçtikçe ağır topların batarya ateşlerine hedef oluyordu sanki. Ama 
zihni açıktı, derin düşüncelere, hakimdi. Bu düşünceler bir kaynaktan çıkıyor, 
büyüyor, ruhunu ve aklını frensiz, sınırsız bir akıntı ile sürükleyip götürüyordu.
Abdias bütün geceyi İsa'nın akıbetini ve Pontius Pilatus'u düşünerek, onları 
hayal ederek geçirmişti. Gelip geçen trenlerin müthiş gürültüsü onun hayalen 
eski Kudüs'te dolaşmasına, gürültülü bir kalabalık tarafından kuşatılmış 
Golgotha tepesine çıkmasına ve orada olanları kendi gözüyle görmesine engel 
olamamıştı.

  Birden, Moskovada geçirdiği son günü ve Puşkin Müzesi'ndeki Bulgar 
korosunu hatırladı ve o korodaki ikizini düşünmeye başladı: Ona çok benzeyen 
bu korocuyu, ağzını iyice açıp şarkısını söylerken görüyordu. Ne harika sesler 
çıkıyordu o ezgiden, onları dikkatle dinleyenlerin ruhlarını ve kalplerini nasıl da 
değiştiriyorlardı! Babası da kilise ilahilerini çok sever, onları dinlerken 
heyecanlanır ve ağlardı. Son savaşları az sonra, bir gün ona, genç bir rahibenin 
yazdığı bir dua kitabı vermişlerdi. Bu genç rahibe uzun zaman önce öğrenci, 
sonra da öğretmen olarak bir Öksüzler Yurdu'nda yaşamış, sadece birbuçuk ay 
beraber yaşadığı sevgili eşinin cepheye gitmesinden ve ölmesinden sonra da 
tarikate girmiş. Kocası gemiciymiş ve gemisi bir Alman denizaltısı tarafından 
batırılmış. Diyakos Kallistratov, o içten, o coşkulu yakarış metnini gözyaşı 
dökerek okumuştu... Bu ruh dokümanı dediği metni genç Abdias'a yüksek sesle 
okutarak dinlemekten çok hoşlanırdı. Küçük Abdias da bunu, daha çok eski 
piyanonun başında, ikonaların yanında, ayakta durarak ve her kelimesini berrak 
çocuk sesiyle heceleyerek okurdu. Çocuk Abdias okuya okuya bu duaları 
ezberlemişti ve bugün niçin olduğunu Allah bilir, birden bire yine hatırlamıştı o 
duaları:

  Gökyüzü yeni yeni aydınlanmaya başladı, herkes uykuda, ben günlük duamı 
okuyarak Sana sesleniyorum, her şeyi bilen Yarlıgayıcı Tanrım! Her şeyden 
önce seni düşünüyorsam ve her gün sıkıntılarımı sana tekrarlıyorsam, bu 
bencilliğimi bağışla. Ama ben, nefes aldığım sürece bunları söylemeyi tek amaç 
bildim.

  İyiliğin, Gerçeğin, Adaletin aslı Yüce Tanrım, durmadan dua edişimi de 
bağışla. Çünkü ben asla kendim için dua etmiyorum. Kalbimin dünya nimetine 
ihtiyacı yoktur. Senden ömrümü uzatmanı da istemiyorum. Ama, insanların, 
insan ruhlarının selameti için dua etmekten vazgeçmeyeceğim. Ey bağışlaması 
bol Tanrım! Bizi karanlıkta bırakma, bu dünyada iyiyi kötüden ayırmamıza 
yardım et. Bizi aydınlat! Kendim için dilekte bulunmaya cesaretim yok. Bana 
olacak her şeyi önceden kabul ediyorum. Beni ister ebedi Cennetine al, ister 
Cehennemin ateşine at. Kaderimiz sana aittir ey dile sığmaz, gözle görülmez 
Tanrım!

  Ben kulunun, Senin şefkat dolu sözlerine itaat eden bu naçiz rahibenin, kendim 
için bir tek dileğim var: Sevgilimin gemisi hiç durmadan yoluna devam etsin. 
Gündüzler boyu, geceler boyu, birbirini izleyen çok uzun gecelerde ve 
gündüzlerde, dünya Senin koyduğun yasaya göre dönmeye devam ettikçe, o hep, 
dosdoğru, topları daima susmuş olarak ve rotasını hiç değiştirmeden yoluna 
devam etsin. Okyanusları aşsın, dalgalar ona çarparak kırılsın, ebediyen 
uğuldasın, kükresinler. Deniz onun üzerine yağmur olup şarıl şarıl dökülsün ve 
o, acı köpüklerle dolu deniz havasını teneffüs etsin. Güvertenin gıcırdadığını, 
makinelerin durup dinlenmeden gürül gürül çalıştığını, rüzgara uyarak uçuşan ve 
bağrışan martıları işitsin. Böylece, uzak bir kıyıda hayal ettiği ve asla demir 
atamayacağı bir ışık şehrine doğru yüzsün... yüzsün...

  Benim tek dileğim budur. Her defasında aynı dilekte bulunduğum, her gün 
şafakta batan bir gemi için dua ettiğim için beni bağışla ey yargılayıcı Yüce 
Tanrım. Ölümlü ölümsüz bütün umutların sığınacağı liman Sensin. Sen her 
yerde hazır ve nazırsın. Teselli veren Sensin. Her şeyin evrensel kaynağı Sensin. 
Bunun için de, geçmişte, bugünde, gelecekte, bütün zamanlarda hep sana 
yöneleceğiz. Artık hayatta olmayacağım, Sana yakaramayacağım, hiç kimsenin 
yakaramayacağı zamanda da bu gemi yoluna devam etsin, ta sonsuzluğun 
sınırlarına kadar... Amin.

  Abdias, birden kendi kendine, Uçkuduk'ta gördüğü motosikletli genç kadın 
yanında olsaydı ona bu duayı okuyacağını söyledi. Bir an sonra da bu 
düşüncesini pek gülünç buldu ve koca bir budala olduğunu düşünerek katıla 
katıla güldü. O kız onu bu halde, uzun yol soyguncusu ya da talihsiz bir haydut 
gibi bu köprünün altında büzüşüp kalmış görse, kimbilir nasıl şaşırırdı. Ne 
düşünürdü acaba? Herhalde bir bu eksikti! der, ona inanmaz ve inanmamakta 
da haklı olurdu. Ama, onun gözünden iyice düşmek pahasına da olsa, şu anda 
onu getirmeyi çok istiyordu... Gün doğuncaya kadar, geçen trenlerin uğultusu 
altında, öylece hareketsiz bekledi.

  Petruha, Lenka ve ötekiler nerdeydiler şimdi? Ve anlaşılmaz, uğursuz Grişan 
nerdeydi? Herhalde, Calpak-Saz'a varmışlardı ve oradan da Moskova'ya doğru 
yollarına devam ediyorlardı.

  Abdias kendi başarısızlığına ve kötü'nün başarısına pek üzüldü. Bütün bunlar 
basit bir hesap hatasından ileri geliyordu. Ama kendi kendine çabalarının pek 
boşa gitmediğini ve bu mücadeleden daha da büyüyerek çıktığını da söyledi. 
Kaçakçıları doğru yola sokamamış olsa bile, kendi kıt imkanlarıyla, yazacağı 
yazı için bütün belgeleri toplamıştı. Ama, hala doğru yola sokulabilecek tek 
kaçakçı olan Lenka'yı hatırlayınca ve bunu yapamadığını düşününce, çabalarının 
pek boşa gitmemiş olması zayıf bir teselli olarak kalıyordu. Heyhat, vazifesini 
yapamamıştı...

  Seyahatinin çeşitli safhalarını, özellikle mavi gözlü dişi kurdun onu 
parçalayacağı yerde üzerinden atlayıp geçişini hatırladı. Tuhaf bir olaydı, 
gerçekten şaşılacak bir şeydi bu. O vahşi hayvanı ve o vahşi hayvanın 
gözlerindeki hikmet dolu parıltıyı unutamıyordu.

  Güneş nihayet yükseldi. Yağmurdan sonra havanın kokusu çok güzeldi. Sıcak 
henüz bastırmamıştı, her şey pırıl pırıl ve netti. Gökyüzünde toygarlar ötüşüyor, 
öteki kuşlar oradan oraya cıvıldayarak uçuşuyor, çok ötelerde insanların olanca 
hızlarıyla yaşadıklarını, hareket halinde olduklarını gösteren trenler, bozkırı bir 
ufuktan öbür ufka yarıp geçiyordu.

  O sabah, toprağın hafif nemli bu köşesinde, huzur ve ahenk vardı.

  Güneş yeteri kadar yükselince, Abdias elbiselerini kurutmayı düşündü. Ama, 
çıkarmak istediği elbisesine şöyle bir bakınca, üstündekilerin lime lime 
paçavradan ibaret ve iğrenilecek kadar berbat olduğunu gördü. Giyilesi pırtılar 
değildi bunlar. Vücudu da yaralarla, çiziklerle, morartılarla doluydu. İyi ki 
yanında bir ayna yoktu. Olsaydı, yüzünün halini görünce büyük bir korkuya 
kapılabilirdi. Ama, aynaya bakmasa da, yüzünün insan yüzü olmaktan çıktığını 
hissediyordu. Öyle ağrılar içindeydi ki yüzü, en ufak bir temas dayanılmaz acılar 
veriyordu.

  Yine de her şeyi filozofça karşıladı; kendi kendine daha da kötü olabileceğini, 
hayatta kaldığına şükretmesi gerektiğini söyledi. Üstündeki pırtıları çıkarırken 
çok can sıkıcı bir durumla daha karşılaştı: Pasaportu iyice yırtılmış, ıslanarak 
nerdeyse hamur halini almış ve kullanılmaz hale gelmişti. Az çok korunabilmiş 
bütün parası da, biri yirmi beş, öteki de on rublelik iki banknottan ibaretti. Bu 
kadarcık az bir para ile ta Moskova ya, oradan da Oka nehrinin kıyısındaki 
küçük kasabaya gitmesi gerekiyordu.

  Abdias şimdi bitikti, güçsüzdü, çaresizdi. Papaz Okulundan kovulduğu 
günlerde de parasızlık yüzünden çok güç şartlar altında yaşamıştı. Çocukken 
çalmayı öğrendiği eski piyanoyu kız kardeşinin de rızası ile satmak zorunda 
kalmış, ama umduğu fiyatın ancak yarısına satabilmişti. Kullanılmış eşya alan 
mağazanın sahibi ona, kullanılmış eşya pazarında müzik aletlerinin, özellikle de 
piyanoların, hatra eski teyplerin de pek çok olduğunu söylemişti. Çaresiz, razı 
olmuştu eskicinin verdiği fiyata. Evet, daha önce de zor günler yaşamıştı, ama 
hiçbir zaman şu andaki kadar parasız ve yalnız kalmamıştı.

  Yine de, yeni bir gün başlıyordu, içinde bulunduğu güç durumdan kurtulmak 
için bir çare aramalıydı. Bir kere daha ülküsüne bağlılığı, mevcut somut şartlar 
altında zorlanıyordu.

  Geceyi hayal dünyasına dalmış olarak geçirmişti ama şimdi sabah olmuştu, bir 
yerleşim noktasına ulaşmalı ve biraz da yiyecek bulmalıydı.

  Nihayet talih bir kere daha güldü. Her şeyi apaçık görmeye başladığı zaman, 
küçük bir köy yolunun kenarında bulunduğunu anladı. Elbette o köprünün 
altında trafik pek yoğun olamazdı ve Abdias, tesadüfen geçecek bir arabayı 
beklemektense en yakın demiryolu istasyonuna kadar yürümeyi, oradan da 
Calpak-Saz'a gitmeyi düşünüyordu. Kuruyan pırtıları tekrar üzerine geçirdikten 
sonra, yakınında değnek gibi kullanabileceği bir dal, bir ağaç parçası aradı. Öbür 
yaraları bir yana, dizi o kadar şişmişti ki ayakta pek güç durabiliyordu. O sırada 
aklına tuhaf, olmayacak bir şey geldi ve acı acı gülümsedi: Belki Grişan 
bastonunu trenden aşağı atmıştır. Petruha beni onunla iyice dövdükten sonra, 
bastonun işi bitmiş olmalı, belki de Grişan'ın bu bastona hiç ihtiyacı olmamıştı 
diye düşünmüştü.

  Oralarda bastona benzer bir şey bulamadı ama, birden, bir aracın kendisine 
doğru geldiğini farketti. Bu, eski bir kamyondu. Oturma yeri kontrplakla 
örtülmüştü. Sürücünün yanında bir kadın oturuyordu ve kadının kucağında bir 
çocuk vardı. Sürücü, hafif esmer, iri yarı bir Kazak idi. Abdias'ın yanına gelince 
frene bastı ve kapının yan açık camından ona hayretle baktı:

  -Seni bu hale Çingeneler mi soktu evlat? dedi şaşkın şaşkın.

  -Hayır, onlar değil, trenden düştüm. 

  -Sarhoş değilsin ya?

  -Hiç içmem.

  Sürücü ve karısı, kendi aralarında besbelli acıyarak, iç çekerek, Kazakça 
konuştular. Abdias Kazakça bilmiyor, onların ne söylediklerini anlamıyordu. 
Ama ikisinin de sık sık "biçare" diye bir kelimeyi tekrarladıklarını farketti.

  -Gel bizimle, dedi şoför, biz Calpak-Saz'a gidiyoruz. Seni burda bırakırsak 
ölüp gideceksin, biçare, burdan pek az araç geçer.

  Abdias'ın boğazı tıkanır gibi oldu. Sevinçten ağlamamak için kendini zor tuttu, 
nasıl teşekkür edeceğini bilemedi.

  -Sağ ol arkadaş, dedi elini göğsüne koyarak, ben de sizden o yöne gidiyorsanız 
beni de almanızı rica edecektim. Bu ayağım yüzünden çok zor yürüyorum. Sağ 
olun.

  Şoför, kamyonun arkasına bindirmek için ona yardım etmek üzere aşağı atladı.

  -Şöyle gel, bana dayan, biçare... Bin, korkma, yukarısı yumuşak, yün 
taşıyorum. Sovhozun yünleri, onları şehirde bir yere teslim edeceğim. Burada 
rahat edersin, ama sigara içme.

  -Ben sigara içmem, korkmayın, dedi Abdias sesinin en ciddi tonuyla. Geceyi 
dışarıda, yağmur altında geçirdim, hala her tarafım ıslak, ama burada biraz 
dinlenirim.

  -Elbette, elbette, sıkma canını. Ben öylesine söyledim sigara içme diye. Rahat 
et biçare.

  Kadın arabanın kapısından başını sarkıtarak bir şeyler söyledi. 

  -Kocası da onun söylediklerini tatlı bir tebessümle tercüme etti:

  -Karım aç olup olmadığını soruyor.

  -Ha, evet, dedi Abdias, yiyecek bir şeyiniz varsa çok minnettar kalırım.

  Ona, bir şişe içinde koyun sütü ve güzel kokulu tandır ekmeği verdiler. 
Abdias'a bu, gece çektiği ıstıraplara karşılık ilahi bir lütuf gibi geldi.

  Karnını doyurduktan sonra, keskin kokulu yapağı balyalarının üzerinde sallana 
sallana derin bir uykuya daldı. Sağnağın getirdiği serinlik tamamen gitmemişti 
ve Abdias'a bu uyku, bunca felaketten sonra bir ilaç gibi geldi.

  Kamyon durduğu zaman Abdias da uyandı. 

  -İşte geldik, nereye gitmek istiyorsun?

  Şoför yere inmiş, ona kuşku ile bakıyordu. Cevap alamayınca tekrar sordu:

  -Hey evlat, sağ mısın? 

  -Evet; evet. İyiyim. Sağ olun. Calpak-Saz'a geldik mi?

  -Geldik. Biz depoya gideceğiz. Sen nereye gitmek istiyorsun?

  -Ben istasyona gideceğim. Yardımınıza tekrar teşekkür ederim. Karınıza da 
çok teşekkür ederim. Minnettarlığımı nasıl ifade edeceğimi bilemiyorum.
Adam onun inmesine yardım etti. Abdias inerken acı bir uf çekmekten kendini 
alamadı.

  -Çok kötü durumdasın biçare. Hastaneye gitmelisin. Hem sonra sana bir 
değnek lazım, daha kolay yürürsün bir bastonun olsa.

  İstasyon çok yakındı ama Abdias oraya sürüne sürüne ancak yarım saatte 
varabildi. Bereket versin yolda bir tahta parçası bulabilmiş, onu koltuk değneği 
gibi kullanmış, biraz daha kolay yürümüştü.

  Yavaş yavaş ilerlerken, bozkırın sessizliğine alışmış kulaklarına bin türlü 
gürültü geliyordu: Yollardan, büğetlerden, şantiyelerden, projektörlerden, 
vinçlerden, ardı arkası kesilmeyen konvoylardan, istasyon meydanından, 
kısacası her taraftan gelen gürültüler. Lokomotiflerin keskin düdükleri 
duyuluyor, hoparlörler trenlerin geliş-gidiş saatlerini bildiriyordu. Her yöne 
koşuşan telaşlı insanlar vardı. Çünkü Calpak-Saz, Türkistan'ın en önemli 
demiryolu kavşaklarından biriydi ve Abdias bir anda kendini gürültülü bir 
hareketin içinde bulmuştu.

  Şimdi, cebinde kalan sadece otuz beş ruble ile kendi şehrine ulaşabilmek için 
ne yapması gerektiğini düşünüp bulmalıydı. 

  Moskova'ya kadar en ucuz mevkide yolculuk için bile otuz ruble ödemesi 
gerekiyordu. Üstelik her zaman bilet bulunmazdı ve bu yüzden o gün trene 
binemeyebilirdi. Hem sonra, başkente ulaşsa bile beş parasız ne yapacaktı? 
Karnı acıkacak, bir şeyler yemesi gerekecekti. Vücudu da yara bere doluydu... 
Burada bir hastahaneye mi gitmeliydi, yoksa bir an önce bu haline rağmen 
yoluna mı devam etmeliydi? Yolda hep bunları düşünmüş ve nihayet istasyona 
gelmişti. Kalabalık, gürültülü salonlardan geçip, üstündeki pırtılarla, şişik 
yüzüyle ve elindeki tahta parçasıyla herkesin dikkatini çekmişti. Afiş tahtasının 
yanında bir polis memurunun da kendisine dikkatle baktığını farketti.

  -Dur bakalım delikanlı, dedi polis ona yaklaşarak. Sert bakışlarında merhamet 
sezilmiyordu. Yanına gelince sordu:

  -Burada ne işin var? Kimsin sen? 

  -Ben mi?

  -Evet, sen!

  -Şey, trene bineceğim, tarifeye bakıyorum. 

  -Kağıtların var mı?

  -Ne kağıtları?

  -Ne demek ne kağıtları? Bir pasaport, bir kimlik kağıdı, bir çalışma belgesi!

  -Evet, pasaportum var, ama bakın, doğrusunu söylemek gerekirse...

  -Ver bakalım. Abdias bocaladı:

  -Mesele şu ki... yoldaş... şey, yoldaş...

  -Yoldaş Polis Şefi, diye fısıldadı öfkeli memur.

  -Bakın şef yoldaş, önce açıklamama izin verin de... 

  -Sonra açıklarsın. Kağıtların!?

  Abdias cebinden, eskiden onun pasaportu olan ve şimdi ne olduğu 
anlaşılmayan kağıt blokunu çıkardı, memura uzattı.

  -Bu mu pasaport? diye gürledi memur, sen benimle alay mı ediyorsun! Bu bir 
pasaport ha? Al onu da benimle karakola kadar gel bakalım. Orada anlarız kim 
olduğunu...

  Kılığından ve sözde koltuk değneği olan elindeki tahta parçasından utanç 
duyan Abdias, başına toplanan meraklı kalabalık karşısında nasıl davranacağını 
bilemiyordu. Yine de itiraz edecek cesareti buldu:

  -Size açıklayacağım şef yoldaş, dedi pek kendinden emin olmayan bir sesle, 
beni anlıyor musunuz, ben bir gazeteciyim ve...

  Böylesine yüzsüzce ve arlanmadan söyleniyor diye daha da kızan polis gürledi:

  -Gazeteci ha! Başka yalan bulamadın mı! Haydi yürü gazeteci beyefendi!

  Orada bir meraklının sesi de duyuldu:

  -Duydunuz mu, bir gazeteci olduğunu iddia ediyor. Bir başkası alaylı bir sesle:

  -Belki dışişleri bakanının ta kendisidir, neden olmasın? dedi.

  Abdias, büyük bekleme salonunda polisi takip ederek ilerlemek zorunda kaldı. 
Herkes ona bakıyor, yolcular birbirlerini; onu göstererek alaylı işaretler 
veriyorlardı. Ana kapının önündeki ahşap sıranın üzerinde eşyalarıyla oturan bir 
ailenin yanından geçerken, kendisi için söylenen bazı sözleri duydu:

  Küçük kız: Anne, anne, şuna bak, kim o?

  Kadın: Kötü bir haydut o, bak polis yakalamış onu.

  Bir erkek sesi: Yok canım, haydut olamaz o. Bir yankesici, olsa olsa bir 
hırsız...

  Kadının sesi: Pek emin değilim Mişa, görünüşe aldanmamalı. Bakınca bir şeye 
benzemiyor ama, geceleyin dar bir sokakta karşına çıkmayagörsün, boğazını 
keser insanın...

  Ama asıl bundan sonra daha korkunç şeyler duyacak, görecekti. Polisin 
peşinden giderek garın içinde birçok kapıdan geçtikten sonra kendisini geniş bir 
odada buldu. Odanın penceresi meydana bakıyordu. Masanın başında oturan 
daha küçük rütbeli bir polis memuru, onlar içeri girince ayağa kalktı ve:

  -Bir vukuat yok şef yoldaş, dedi.

  -Otur Begbulat, bak ne acayip bir kuş getirdim sana. Görünüşü pek gururlu 
değil mi Gazeteci olduğunu iddia ediyor!

  Abdias az daha bir çığlık atacaktı. Kapının solunda, kalın ve kaba 
parmaklıkların odadan ayırdığı bir hücre vardı ve içine tıkılmış eski arkadaşları! 
Tıpkı bir hayvanat bahçesindeki vahşi hayvanların hücresi gibi bir yer. Hepsi 
oradaydılar: Petruha, Lenka; Mohaç, Kolia, iki sabotajcı ve diğer bazıları. Hepsi 
on-oniki kişi, yalnız Grişan yoktu aralarında. Besbelli o yakayı kurtarmıştı.

  -Ne oldu size? diye bağırdı Abdias, nasıl düştünüz buraya?

  Hiçbir cevap vermedi ona. Kaçakçıların kılı bile kıpırdamıyor, birbirlerine 
sımsıkı yaslanarak oturdukları yerde, şaşkın şaşkın bakıyorlardı. Gerçekten 
tanınmaz haldeydiler. Bakışları sönüktü, boştu.

  -Sen de bu çeteden biri olmayasın? dedi öfkeli polis şefi manalı bir şekilde 
sırıtarak.

  -Elbette onlardan biriyim, bunlar benim arkadaşlarım, dedi Abdias.

  -Sahi mi! dedi polis şaşırarak ve ona şüphe ile bakarak. Sonra tutuklulara 
döndü:

  -Sizden biri mi? dedi.

  Ama tutuklular hiçbir şey söylemedi. Başlarını çevirip bakmadılar bile.

  -Hey size söylüyorum! Cevap vermek istemiyor musunuz? Pekala, size 
konuşmayı öğretirim ben, sizi kusturmasını bilirim, yemin ederim ki, beni ve 
317. maddeyi çok iyi hatırlayacaksınız sonra. Hem, yaşınız küçük diye, rüşt 
çağında değilsiniz diye, sabıkanız yok diye, yargıcın size hoşgörülü 
davranacağını hiç sanmayın: Hoşgörü hiç yok. Söylemedi demeyin. Tam 
suçüstü yakalandınız!

  Böyle dedikten sonra haşhaş dolu ve bir kenara yığılmış bagajları gösterdi. 
Bazıları açılmış ya da yırtılmıştı ve oralara dağılmış kuruyan otların ağır kokusu 
duyuluyordu. Abdias masanın üzerinde, telefonun yanında, kenevir özü dolu 
kibrit kutularını ve küçük kavanozları da gördü. Polis gittikçe hiddetlenerek 
bağırıyordu:

  -Evet, konuşturacağım sizi! Dilsiz numarası mı yapıyorsunuz bana? Suçüstü 
bu! Bana inanın cezanız büyük olacak. Bütün deliller elimde: Bütün kokain 
pisliğiniz burada. (Böyle derken uyuşturucu dolu valizleri, torbaları 
tekmeliyordu). Kaçan o küçük arkadaşınızı da yakalayacağım. Haydi kalkın 
ayağa pis herifler! Derhal kalkın! Burası bir salon değil. Kalkın ve gözlerimin 
içine bakın! Sizi iyi tanırım ben: Sizin gibi sümüklü serseriler daha önce de ateş 
ettiler bana. Bu yaşlarda silahlanan sizin gibi ayak takımlarına bırakmam bu 
meydanı. Benden merhamet beklemeyin. Sizin gibi çirkeflere ne yapacağımı 
bilirim ben! Nereye saklanırsanız saklanın, bulur tepelerim. Kuduz köpekler gibi 
geberteceğim sizi! Haydi bakalım, size bir soru sordum: Kendini gazeteci 
göstermeye çalışan bu sefil kim? Söyleyin, kim bu serseri?

  Abdias'ı elinden tutup iyice görmeleri için parmaklıkları çekti ve devam etti:

  -Tepem atmadan cevap vermenizi tavsiye ederim! Sizden biri mi
Kaçakçılar hala susuyordu ve Abdias asık suratlarına bakarken bunların daha 
dün bozkırın ortasında trenleri durduran, esrar çeken ve kendini hızla giden 
trenden aşağı atan o korkusuz çocuklar olduğuna inanamıyordu. Şimdi 
kafesteydiler, bellerinde kemerleri, ayaklarında ayakkabıları yoktu. Herhalde 
yüz numaraya götürürlerken kaçmasınlar diye almışlardı ayakkabı ve 
kemerlerini. Sefil, bitik bir durumdaydılar.

  -Son defa soruyorum, dedi polis şefi hiddetle soluyarak, bu herif sizden biri 
mi, değil mi? 

  -Bizden değil, dedi Petruha istemeye istemeye ve gözucuyla bakarak.
Abdias parmaklığa daha da sokularak bağırdı:

  -Bunu nasıl söylersin Piotr? Beni unuttunuz mu yoksa? Size ne kadar acıdım, 
nasıl oldu bu iş?

  Polis daha da konuşmasına engel oldu:

  -Bu çeşit bir başsağlığı dileme yeri değil burası, dedi ve yine kaçakçılara 
döndü:

  -Hepinize tek tek soracağım, yalan söyleyeni mutlaka anlarım, hiç 
çırpınmayın, yalan söyleyenler için, fazladan, ayrı bir sorgulama daha 
yaptıracağım. Şimdi sen söyle bakalım! dedi Mohaç'a.

  -Bizden değil, dedi Mohaç yüzünü ekşiterek. Polis şefi Lenka ya döndü:

  -Sen söyle!

  -Bizden değil, dedi Lenka derin bir iç çekerek. 

  -Bizden değil, diye tekrarladı Kolia. İstisnasız hepsi onu tanıdıklarını inkar 
ettiler.

  Onların bu davranışlarına Abdias'ın çok canı sıkıldı. Tuhaf bir duygu ile 
aşağılanmış, reddedildiği için küçülmüş hissediyordu kendisini. Birden sinir 
krizi geçirmeye, hiddetlenmeye, başı dönmeye başladı. Kekeleyerek:

  -Beni tanıdığınızı nasıl inkar edersiniz, ben sizinle...

  Polis Şefi alaylı bir tonla sözünü kesti:

  -Hiç çeneni yorma Sayın New-York Times muhabiri! Niçin tanımadıklarını 
biliyorsun. Artık senin nerede olduğun, ne yaptığın benim umurumda değil. 
Ayaklarımıza dolanma yeter. Seninle uğraşmaktan başka işlerimiz de var bizim. 
Çek git artık. Bu herifleri de rahat bırak. Onların yaptıklarını, suçlarını 
cezalandıracak kanunlar var; acımasız kanunlar! Onları kodese tıkacaklar, hiçbir 
hafifletici sebep yok. Haşhaş toplayamayacak, uyuşturucu kaçakçılığı 
yapamayacaklar artık. Buradan def olup git, bir daha seni gözüm görmesin!
Abdias olduğu yerde, ağırlığını bir sol, bir sağ ayağının üzerine veriyor ve 
oradan gitmek istemiyordu.

  Önündeki kağıtlara bir şeyler yazan ikinci polis başını kaldırdı:

  -Şef yoldaşın dediklerini duydun, fikrini değiştirmeden gitsen iyi edersin. 
Teşekkür et ve toz ol!

  Abdias parmağı ile hücreyi göstererek sordu: 

  -Herhalde şu kapının anahtarı vardır sizde?

  -Var, ne olacak, sana ne bundan? dedi afallayan polis şefi.

  -Açın öyleyse kapıyı.

  -Daha nesi! Kendini ne sanıyorsun sen? Seni de şimdi...  

  -Evet evet, beni de onlarla birlikte hücreye sokmanızı istiyorum. Benim yerim 
orası!

  Abdias'ın beti benzi atmış, tıpkı bir gün önce o çok değerli haşhaşı vagonun 
penceresinden atarken olduğu gibi, büyük bir hiddete kapılmıştı. Bağırarak 
konuşmaya devam etti:

  -Tutuklanmam ve yargılanmam hususunda ısrar ediyorum; yolunu yitirmiş, 
dünyanın sayısız kötülükleri, çelişkileri, darbeleri ile yitip gitmiş bu zavallılar 
gibi yargılayın beni! Ben de onlar kadar suçluyum. Onlar ne yaptıysa ben de 
yaptım. Kapıyı açın ve beni oraya kapatın. Mahkemede benim suçumu 
söyleyeceklerdir. Ruhumuzu temizlemek için günahlarımızın cezasını hep 
beraber çekeriz...

  İkinci memur elindeki kağıtları bırakıp ayağa fırladı:

  -Şef yoldaş, zır delinin biri bu! Şuna bakın, normal olmadığı besbelli.

  -Yoo, aklım başımda benim, diye itiraz etti Abdias, onlar gibi cezalandırılmayı 
hakettim ben. Bunun delilik neresinde? 	

  -Sakin ol, sakin ol, dedi şaşkına dönen polis şefi. 

  Bunca yıllık meslek hayatında böylesine hiç rastlamamıştı. Bunu anlatacak olsa 
kimse inanmazdı. Kısa bir süre sessizlik oldu. Sonra birden hüngür hüngür bir 
ağlama sesi duyuldu. Lenka idi ağlayan. Yüzü duvara dönüktü ama 
gözyaşlarının çeşme gibi aktığı görülüyordu. Petruha elini onun ağzına 
götürmüş, kulağına da besbelli tehdit dolu bir şeyler fısıldıyordu.

  -Bak yoldaş, dedi polis şefi birden sakinleşen bir sesle, seninle dışarıda bir tur 
atalım, biraz konuşalım. Söyleyeceklerini dikkatle dinleyeceğim, ama burada 
olmaz. Gel çıkalım biraz, haydi...

  Çıktılar ve tekrar uğultulu kalabalığın doldurduğu holde buldular kendilerini. 

  Polis onu boş bir sıraya oturttu, kendisi de yanına oturdu:

  -Senden bana bir iyilik yapmanı istiyorum yoldaş, dedi güven veren bir sesle. 
Bizim işimizi güçleştirme. Canını sıkan bir şey yaptımsa özür dilerim. Senin 
dışında da meselelerimiz çok bizim. Gördüğün gibi hiç de rahat bir meslek değil 
bizimki. Onun için senden rica ediyorum, biletini al ve istediğin yere git. 
Serbestsin. Yalnız, bir daha buralara gelme. Anlıyorsun değil mi?

  Abdias o tuhaf davranışını polise anlatmak ve uyuşturucu kaçakçıları 
hakkındaki görüşlerini bildirmek için toparlanmaya çalışırken, polis ayağa 
kalkmış, kalabalığın içinde kaybolup gitmişti.

  Treni beklerken canları sıkılan yolcular, şişkin suratı, paçavralardan ibaret 
giyimi ve acayip değneği ile herkeste şüphe ve aşağılama duygusu uyandıran 
Abdias'ın etrafında birikmeye başladılar. Bu görünümünden başka; onu oraya bir 
polis memurunun getirmiş olması da arttırıyordu şüpheleri.

  Abdias gittikçe kendini daha kötü hissediyordu... Ateşi yükseliyor, başı 
çatlayacak gibi ağrıyordu. Bir gün önceki olaylar, yediği dayak, sağnak altında 
geçen gece, şişen dizi ve son olarak da, şimdi cezalarını çekecek olan eski 
arkadaşlarıyla karşılaşmış olması, çığ gibi gelen bütün bu felaketler, nihayet onu 
yıkmıştı. Vücudu tiril tiril titriyordu. Bazen yakıcı, bazen dondurucu dalgalar 
kaplıyordu vücudunu. Ayağa kalkmaya gücü kalmadığı için oturduğu sıranın 
üzerinde iyice büzülmüş, başı omuzlarına sarkmış, elindeki tahta parçası da 
ayaklarının dibine düşmüştü.

  Etrafındaki her şeyin üzerine tuhaf bir sis çökmüştü sanki. Gitmeye hazırlanan 
yolcuların yüzleri, siluetleri belli belirsizdi. Dalgın gözleriyle onlara, şekil 
değiştiren aynalara bakar gibi bakıyordu: Esniyor, geriniyor, yassılıyor, 
birbirlerinin üzerine yığılıyor gibiydiler. Bir ara içi bulandı. Beyni de 
zonkluyordu ve ona tamamen yabancı insanlarla dolu bu yerde nefes almakta 
güçlük çekiyordu. Durumum gerçekten çok kötü, diye düşündü, insanlar da çok 
tuhaf, kimse kimsenin derdiyle ilgilenmiyor. Ne boşluktur bu! Hiçbir bağlılık, 
hiçbir dayanışma yok insanlarda...

  Herhalde bu krizi atlatırdı. Yakında gücünü toplar, ceza kamplarına 
gönderilecek o zavallı çocuklara yardım etmek için bir çare bulurdu. Dün akşam 
kendisini öldürmeye çalışan bu çocukları affetmişti bile. Onda kin ve nefret 
duygusunu uyandırmaları gereken bu kötü kişilere, bu katillere o, sadece 
acıyordu. Peşinde koştuğu ülkü, gerçeğin verdiği korkunç dersleri düşünmesine 
engeldi, mantığı ona hiçbir yardımda bulunmuyordu. Ta içinden gelen bir hisle, 
kaçakçıların uğradığı başarısızlığın aynı zamanda kendi başarısızlığı olduğunu, 
başkalarına yardım etme, iyilik etme inancında başarısızlığa uğradığını 
düşünüyordu. Çünkü, onları eğitememiş, bu genç yitikleri doğru yola 
sokamamış ve şimdi uğradıkları akıbetten kurtaramamıştı. Aynı zamanda, en 
büyük tehlikeler karşısında ne derece yılmaz, bükülmez davrandığını da 
anlamıyor değildi...

  Her şeye rağmen bu dünyada, hatta böyle bir kavşak istasyonunda bile iyi 
insanlar vardı. Oldukça yaşlı, beyaz saçlı ve başı örtülü bir kadın, Abdias'ın tam 
karşısında oturuyordu. Bu kadın onun hasta ve yardıma muhtaç olduğunu 
anlamıştı.

  -Beyim, diye söze başladı kadın... Sonra da birden resmiyeti bırakıp ana 
kalbiyle konuştu: Neyin var oğlum, hasta mısın?

  -Şey, hastayım galiba, ama benim için endişe etmeyin, dedi ölgün bir sesle ve 
zorla gülümsemeye çalışarak.

  -Nasıl endişe etmem evladım? Aman Allahım, baksana ne haldesin, bir yerden 
mi düştün?

  Böyle derken elini onun alnına koydu ve:
 
  -Ateşin var, dedi, zaten hasta olduğun gözlerinden de anlaşılıyor. Buradan 
ayrılma çocuğum, gidip soracağım, herhalde buralarda bir revir vardır, belki bir 
hastahaneye götürürler. Seni böyle bırakamam...

  -Sizi temin ederim efendim, zahmet etmenize gerek yok...

  -Hiç olmaz mı, burada durup beni bekle, hemen dönerim.  

  Kadın, eşyasını küçük çocuklarla oturan başka bir kadına emanet ederek kalkıp 
gitti.

  Abdias bir şey söyleyemedi, çok geç kalırsanız? diye soramadı. Gittikçe 
kötüleştiği besbelliydi. Nihayet soğuk aldığını anladı, çünkü boğazı ağrıyor, 
tükrüğünü bile yutamıyordu. Herhalde anjin olmuştu. Çok bitkindi. Bıraksalar 
orada yere uzanıp yatar, gelip geçen yolcuların onu çiğnemelerine bile 
aldırmazdı. Öylesine uyku akıyordu gözlerinden...

  Tam uykuya dalmak üzere idi ki çevresindeki kalabalık hareketlendi ve 
bağrışmalar duydu. Gözlerini açıp bakınca, uyuşturucu kaçakçılarının 
karakoldan başka bir yere götürülmekte olduklarını gördü. Birçok polis vardı 
yanlarında. Kortejin başında hiddetli polis şefi yürüyor, işsiz güçsüz meraklıları 
sağa sola iterek yolu açıyordu. Tutukluların elleri kelepçeliydi ve tek sıra 
halinde yürüyorlardı. Onların oradan çıkmak üzere olduklarını anlayınca 
insanüstü bir gayretle doğruldu, o tahta parçasını aldı eline ve peşlerine düştü. 
Sözde koşuyordu, ya da öyle sanıyordu ama yetişemiyordu onlara. Sonra, 
meraklı bir kalabalığın arasında kalakaldı. Yalnız, bulunduğu yerden, iki polisin 
o gençleri demir parmaklıklı bir araca ite kaka bindirdiklerini, kendilerinin de 
aynı araca bindiklerini, polis şefinin sürücünün yanına oturduğunu görebilmişti. 
Demir parmaklıklı büyük araba meçhul bir yere gitmişti onları alıp.
Seyirciler kendi aralarında konuşmaya başladılar: 

  -Caniler çetesini toptan yakalamışlar...

  -Bahse girerim ki bunlar ev ev dolaşıp adam öldüren haydutlardır... 

  -Ne korkunç!

  -Pek katil olacak yüzleri yok, daha çocuk bunlar...
 
  -Çocuk mu dedin! Bu zamanda çocuklar, kim olursa olsun, gözlerini 
kırpmadan adam öldürüyorlar!

  -Yok canım, bunlar haşhaş toplayıcılarından başkası değildir. Biliyorsunuz ya, 
buralarda pek çok böyleleri. Marşandiz trenlerine gizlice binerek taşıyorlar 
mallarını.

  -Ardı arkası kesilmiyor bunların, ne kadar çok yakalanırsa, o kadar da çok 
yenileri türüyor...

  -Gerçekten utanç verici.

  Abdias, polisler ve tutuklular gözden kaybolunca, tuhaf bir boşluk hissetti...

  Tekrar hole döndü, ama az önce oturduğu sırayı bir türlü bulamıyordu. Garın 
içinde, ayaklarını güçlükle sürüyerek bir o yana, bir bu yana yürümeye başladı. 
Sonra birden, ona yardım etmek isteyen o kadınla karşılaştı. Kadının yanında 
beyaz önlüklü bir hemşire vardı:

  -İşte burada! diye bağırdı kadın. Neredeydin oğlum, her tarafta seni arıyoruz. 
Bak, bir hemşire getirdim, bulaşıcı bir hastalığın olmasından korkuyor.

  -Bulaşıcı olduğunu sanmıyorum, dedi Abdias. Hemşire elini onun alnına 
koydu:

  -Ateşiniz çok yüksek, ishaliniz var mı? Çürük kokan sıvı dışkı falan?

  -Yok.

  -Yine de benimle gelmeniz gerekecek, doktor muayene etmeli.

  -Gelirim efendim. 

   Eşyalarınız nerde? 

  -Eşyam yok.
 
  -4-

  Abdias'ı Calpak-Saz Hastahanesi'ne götürdüler ve onu Doktor Ali 
İsmailovna'nın bilgili ve özenli tedavisine bıraktılar. Kazak Doktor Aliye İsmail, 
ciddi bir kadındı, biraz sert şekilde sordu:

  -Durumunuz oldukça kaygı verici. Bacağınızı bir uzmana göstereceğim, bu 
arada, enfeksiyonu durdurmak için antibiotik vereceğim size. Ama başınıza 
geleni tam olarak bilmeliyim. Sadece merak ettiğim için sormuyorum bunu, bir 
hekim olarak olayın aslını bilmem gerek...

  Meydana gelebilecek sayısız olaylar arasında öyle bir istisnası vardır ki, o, 
Yüce Yaradan'ın bir lutfudur. Böyle bir lutuf-olay'la her insan hayatında hiç 
olmazsa bir defa karşılaşabilir. Ama böyle bir olayla karşılaşan insanın hiç 
olumlu sonuç alamaması ihtimali de büyüktür ve bunu ancak daha sonra 
düşündüğü zaman anlar, bu harikulade güzel mucizenin sürüp gitmemiş olması 
kalbine ürperti verir... Çünkü, lutuf Tanrı'dandır ama onu değerlendirmek, sonuç 
almak insanların kendilerine aittir.

  Abdias da yakında böyle bir tecrübe geçirecekti. Hastahaneye gelişinin üçüncü 
günü, bir daha görebileceğini asla ümid etmediği biri ziyaretine geldi. Onun 
adını bile bilmiyordu daha. Ama o, rüyalarının en tatlı konusu idi. Bilindiği gibi 
rüyaların sınırı yoktur...
 
  İğneler ve ilaçlar sayesinde Abdias'ın ateşi daha ilk akşam düşmüştü ve şimdi 
ancak 37,3 derece idi. Ama dizindeki şiş bir türlü inmiyordu. Radyografisine 
bakınca, kaburga kemiklerinden birinin de çatlak olduğunu anladılar. Yine de 
iyileşmekte olduğunu hissediyordu ve morali iyiydi. Çünkü Aliye İsmail 
gerçekten çok iyi bir doktordu; insanın yalnız vücudunu değil, ruhunu da, 
maneviyatını da tedavi ediyordu. Bütün tavırlarıyla, hatta sesinin tonuyla 
hastalara güven veriyor, onların mücadele gücünü, dayanma gücünü artırıyordu. 
Bu tür bir psikoterapi de, bunca maceradan sonra, ihtimam ve ilgiye çok ihtiyaç 
duyan Abdias'a gerçekten yararlı oluyordu. Doğrusunu söylemek gerekirse hasta 
olmaktan, hasta oluşundan, iyi bir hekimin müşfik elleri arasında bulunmaktan, 
bir bahçe içindeki küçük hastahanede istirahat etmekten oldukça memnundu.
O akşam çok sıcak olduğu için, bahçe yollarından birine bakan beyaz perdeli 
pencereyi açık bırakmışlardı. İki oda arkadaşı biraz hava almak ve birer sigara 
içmek için dışarı çıkmış ve Abdias yalnız kalmıştı. Sık sık dereceye bakıyor, 
ateşini ölçüyordu. Ateşinin yeniden yükselmesinden çok korkuyordu çünkü. 
Birden koridorda ayak sesleri duydu, biraz sonra da sesini tanır gibi olduğu bir 
kadının nöbetçi hemşireye onun adını söyleyerek yattığı odayı sorduğunu!... 
Kim olabilirdi bu? Kapı açıldı.

  -İşte burada, dedi hemşire.

  -Günaydın, dedi ziyaretçi genç kadın, siz Kallistratov musunuz?

  Gözlerine inanamıyordu. Uçkunduk'ta gördüğü ve onu unutamayacağı şekilde 
etkileyen motosikletli kızdı bu! Bu kızı (ya da genç kadını) karşısında görünce 
aklı başından gitti. Kızın söylediklerini duymuyordu bile, yalnız tek tük 
kelimeleri işitiyor ve bunlarla sözlerini anlamaya çalışıyor ve anladığını da 
hissediyordu. Adının İnga Fiodorovna olduğunu, üç yıl önce buraya geldiği 
zaman tanıştığı ve arkadaş olduğu Doktor Aliye İsmailovna'nın kendisinden 
sözettiği için onu görmeye geldiğini söylüyordu kız. O da Abdias'ın kine benzer 
bir işin içindeymiş. Bir botanist olduğu için, Mujunkum'da yetişen yabani 
kenevirleri incelemekle görevlendirilmiş (Ama o bu yabani kenevire, ya da 
haşhaşa, latince pek karışık bir ad verilmişti), Abdias'la bu yüzden konuşmak 
istemiş, haşhaş konusunda yapacağı yazılar için bilimsel bulgulara ihtiyacı 
varmış.

  Abdias o anda bilimsel ya da değil, en ufak bir bilgi verebilecek durumda 
değildi. Bu genç kadının birden bire karşısına çıkması onu kelimenin tam 
anlamıyla, şaşkına çevirmiş, allak bullak etmişti. Kendini toparlayacak gücü 
bulamıyordu. Ona, olağanüstü güzel görünen o gözlere bakmaktan başka bir şey 
gelmiyordu elinden. O gözlere dalıp gitmişti ve milyonlarca yıldız arasından 
yepyeni bir yıldız keşfeden bir astronom gibiydi. Göz kamaştıran bir yıldızdı bu, 
ama onu öbür yıldızlardan yalnız bilen kişi ayırabilirdi...

  Ancak o kız gittikten sonra sakinleşti ve olup biteni tam olarak anlayabildi. 
Önce bir karacahil gibi davranmıştı. Ona damdan düşer gibi Her an sizi 
düşündüğümü nereden bildiniz? gibi bir soru sormuştu. Ne gereği vardı bu 
aptalca sorunun. Saçma bir soruydu bu ve kız da ne diyeceğini bilememişti de, 
sadece kaşlarını kaldırmış ve esrarlı bir şekilde gülümsemişti. Daha da güzel 
olmuştu bu haliyle. Eğer onun bu sorusunu basit bir iltifat saymışsa, 
seviyesizlikle yorumlamışsa, kendisini affedemeyecekti. Ama, Tanrı'ya şükür, o 
bunu yüksek ateşin sebep olduğu bir sayıklama gibi kabul etmiş, bu soruya pek 
aldırmıyor görünmüştü. Sonra da o ilk karşılaşma üzerinde uzun uzun durmuştu. 
Çok kısa bir karşılaşma olmasına rağmen kız da çok iyi hatırlıyordu o günü.  

  Ona ertesi gün helikopter geçerken iki haşhaş toplayıcısı ile otların arasına 
yatıp saklandığını söyleyince de çok gülmüştü. Kız ona, Taşkentli kimyager ve 
biyolojistlerden oluşan bir heyetle o helikopterde olduğunu, bu heyetin bir 
araştırma enstitüsü adına, yabani keneviri tamamen yok edebilecek yeni bir ürün 
ya da ilaç bulmak için çalıştığını da söylemişti. Abdias, böylece, toksimani'ye 
karşı birkaç cepheden mücadelenin başlatılmış olduğunu da hayretle öğrenmiş 
oldu. Fakat, bu bitkinin kökünü kurutmak, öyle kolayca halledilecek 
meselelerden değildi. Haşhaşı bittiği yerde yok edecek bir madde, bir etken imal 
etmek kolay olsa bile, onun daha da kötü bir sonuca, çok daha tehlikeli bir yan 
etkiye sebep olması mümkündü. Çünkü insanoğlu ne zaman tabiatın dengesini 
bozmaya kalkışsa böyle olurdu. Haşhaşın bitmesini engelleyecek bir ilaç 
toprağın iki yüz yıl kısır, verimsiz kalmasına yol açardı ki, uyuşturucu ile 
mücadele uğruna böylesine büyük bir ekolojik felaket göze alınamazdı.

  Anlaşılıyordu ki o genç kadın ya da kız, riski daha az olan bir mücadele yolu 
bulmak ümidiyle, haşhaş üzerinde inceleme yapıyordu. Tanrım! dedi Abdias 
Kallistratov, yabani bir otla insanların ahlak çöküntüsü arasında ne büyük bir 
bağ, bir ilgi var. Eğer tabiatın bilinci olsaydı gerçekten bir cani olabilirdi!

  Abdias, İnga ile karşılaşmasını ne zaman hatırlasa, bu olayın hayatında yeni bir 
dönem başlangıcı olduğunu söylerdi. Yeni bir çağ idi bu. Bunu, romantik 
tiplerin bir abartması saymak hatadır. Gerçi onun bu kıza birden bire 
vurulmasında korkunç bir aşırılık vardı, ama öyle gergin bir duyguya 
kapılıyordu ki, halk arasında yaygın olarak söylenen aşk kelimesi ile ifade 
edilemezdi. Küçük Prioksk şehrindeki evine dönerken, yol boyunca zamanının 
en güzel anlarını ona kartpostal yazmakla geçirir, trenin beş dakikadan fazla 
durduğu her istasyonda bu kartları ona postalardı. Dönüşünden bir gün sonra da 
uzun bir mektup yazardı: Bana ne olduğunu anlayamıyorum! diye yazıyordu, 
bugüne kadar kendimi oldukça ihtiyatlı, heyecan bakımından da, zihin 
bakımından da çok dengeli bir insan sanırdım, oysa şimdi ruhi durumumu 
anlayamıyorum, çok tuhaf ama, bu halimi incelemek, anlamak da istemiyorum. 

  Hala, beni adeta yere seren o eşsiz, o duyulmamış mutluluğun şoku altındayım. 
Bir mutluluk çığı altında kalmış gibiyim; hani şu dağdan kopan kar 
parçacıklarının yuvarlana yuvarlana büyüyerek, önüne çıkan her şeyi sürüp 
süpürüp götüren çığın altında. Böyle bir çığı bir belgesel filmde görmüştüm. Ve, 
bu beklenmedik sevinç yığının altında kalmaktan da sonsuz mutluluk 
duyuyorum. Bu dünyada benimkinden daha büyük bir mutluluk hiç olmamıştır, 
benim şansım eşsiz. Vahşi bir fanatik gibi, bu yaz boyunca bana getirdiği uğur 
için, çıngırağımı durmadan sallıyorum. Çünkü bu çıngırak beni ölümden 
kurtardı ve ölseydim tadamayacağım mutluluklar sundu bana. Aşk, her canlı için 
bir ruh ihtilalidir! Çünkü onun yaktığı her şey, aynı zamanda bir rönesans, bir 
yeniden doğuştur!

  İnga, bütün saçma sapan sözlerimden dolayı senden özür dilerim. İşin aslı şu 
ki, seni seviyorum ve senin benim için ne ifade ettiğini yeterince güçlü 
kelimelerle anlatmaktan acizim...

  Bırak bir nefes alayım... Yazı işlerine uğradım, başıma gelenleri de kısaca 
anlattım. Röportajımı bir an önce yazmam için beni sıkıştırıyorlar ve 
sabırsızlıkla bekliyorlar. Belki bu konuda daha sonra sürekli makaleler de 
yazarım. Böylece gazetede devamlı bir işim de olur ümidindeyim. Tabii bunun 
için vakit henüz erken. Hemen yarından itibaren işe koyulacağım. İsteyerek not 
tutmadım, bu yüzden hafızama başvurmam, her şeyi hatırlamaya çalışmam 
gerek.

  Yine de, yargılanacak ve ağır cezaya çarptırılacak kaçakçıları düşündükçe 
huzurum kaçıyor. Elbette onlar bunu hakettiler, ama ben onları tanımak ve 
anlamak fırsatını buldum. Hayat onlar için gerçekten zordu ve talihsizliklerine 
üzülüyorum. Özellikle küçük Lenka'ya çok acıyorum. Bu yollara düşmüş olması 
o çocuk için çok korkunç. Hatırlarsın, benzer durumlarda ahlak meselelerinden 
uzun uzadıya söz etmiştik. Ve sen çok haklısın: Dünyanın herhangi bir 
noktasında işlenen her suç, her kötülük, hepimizi ilgilendirir. O kötülüğün 
işlendiğini bilmesek ve çok uzağında olsak bile ilgilendirir. İtiraf edelim ki, 
bazen, hasmımız ya da rakibimiz dediğimiz kişilerin başlarına gelen bir felaket 
bizi güldürür. Gazeteler bu suçları anlatmalıdır. Yeryüzünde işlenen bütün 
kötülükleri bilmek ve bunları ciddiye almak, konuya dört elle sarılmak 
zorundayız. Çünkü insanların felaketleri arasında bir ortak nokta, bir denge 
vardır ve onları birbirlerinden ayıran kötülükler, birleştirenlerden daha azdır. 
Yalnız bunların asıl sebeplerini bilmemiz gerek. Bütün mücadelelerimize ve 
çelişkilerimize rağmen bir evrensel uzlaşmayı sağlayabiliriz. Çünkü selamete, 
kurtuluşa açılan tek kapımız budur.

  Bütün düşüncelerimi seninle paylaşmak, beni dinleyen iyi kalpli birinin 
bulunduğunu bilmek harika bir şey. Yakında mektuplarımla canını sıkmaktan, 
seni bıktırmaktan korkuyorum: Sana hiç durmadan yazmak ihtiyacını 
duyuyorum. Karşı gelinmez bir istek bu. Yazmasam, bu ayrılığa 
dayanamayacağımı hissediyorum. Hiç olmazsa düşüncelerimle her zaman 
seninle olmak istiyorum. En çok istediğim şey de, seni ilk gördüğüm anı tekrar 
yaşamaktır: Bana, Mujunkum bozkırının ortasında bir motosikletle göründün. 
Tıpkı, Olimpos dağından, modern kıyafete bürünerek inen bir tanrıça gibiydin 
ve benim zavallı sapkın kalbimi o anda fethettin. Bunu söylemekten biraz 
utanıyorum, ama Uçkuduk'ta seni görür görmez öylesine gözüm kamaştı ki, 
kendimi hayranlık ve korku karışımı bir duygudan kurtaramıyorum...

  Eski arkadaşlarımı düşündükçe, onlara karşı görevimi yapamadığım için 
kendimi affedemiyorum. O insanların ıstırap yükünde kötü olanı zerre kadar 
azaltamadım, iyi olanı da yine zerre kadar arttıramadım. Kalplerine Allah 
korkusu girecek sanıyordum ama, onlarda para kazanma hırsı ağır bastı. Şimdi 
de bu çocuklara yardım edebileceğim bir yol bulmak için kafa çatlatıyorum. Hiç 
olmazsa onlara yardım etmek istiyorum, çünkü bu çevrede yalnız onları 
tanıyorum. Bugün hiç rağbet görmeyen ama insan ruhunun en esaslı, en yüce 
itiraf ve ifadelerinden biri olan pişmanlık duyma yolunu göstermek isterdim... 
Çağdaşlarımızın ahlak anlayışında bu duygunun tamamen yok olduğunu da 
söyleyebiliriz. Ama, hata ya da günahlarını bilmeyen bir insan tam bir insan 
olabilir mi? Pişmanlık ve günahın kefaretini ödemek suretiyle ruhun 
aydınlanmasından ürperti duyan ve gözü kamaşanlar, yalnız düşünce ya da 
hareketlerindeki hatayı, günahı bilebilen insanlardır... Bizi gerçeğe götüren yol, 
adım adım olgunluğa, mükemmelliğe, güzelliğe de yaklaştırır...

  Aman Tanrım, işte yine başa döndüm! Beni bağışlamanı diliyorum İnga: Kendi 
duygularımla boğuluyor ve her defasında tekrar tekrar aynı tutkularıma, 
kafamdan çıkaramadığım düşüncelere dönüyorsam, bunun tek sebebi, varlığını 
da işgal ettiğin yerdir. Sana anlatmak istediklerimin binde birini bile 
yazamıyorum gibi geliyor bana...

  Seni bir an önce görmeyi, bütün dokularımla, bütün benliğimle arzu ediyorum: 
Birbirimizi görmeyeli tam bir hafta oldu...

  Gerçekte; bilmeni isterim ki, bu çok büyük ve gittikçe daha da büyüyen ayrılık 
acısı, şu anda bütün ruhumu sarmış bulunuyor. Bundan gayri her şey, tuhaf bir 
büyü ile, büyük ölçüde önemini yitirmiş, yavaş yavaş ikinci plana düşmüş 
bulunuyor.

  Temmuz sonunda, güzel bir günde, gazete idarehanesinden yıkılmış olarak 
ayrıldım. Yazı işleri müdürünün bana karşı, röportajıma karşı gösterdiği ani 
davranış değişikliğine çok üzüldüm. Bir süreden beri gazeteci arkadaşlarım da 
çok tuhaf davranıyor. Beni bu yolculuğa teşvik eden ve yazmamı çok isteyen 
arkadaşlar, düştüğüm bu durumdan kendilerini sorumlu tutuyorlar galiba.
Bu ortam beni çok sıkıyor, çok üzüyor. Birisinin benimle karşılaştığı zaman 
rahatsız olduğunu anlayınca, ben de bir suçluluk hissine kapılıyorum ve onu bu 
sıkıntıdan, benimle olduğu için acı çekmekten kurtarmaya çalışıyorum.
Artık, bir çeşit vicdan azabı verdiğim için, yazı işlerinde görünmemeye, oraya 
gitmemeye karar verdim. İhtiyaçları olursa beni bulurlar, ihtiyaç duymazlarsa 
kendileri bilir, ben de ne yapacağımı bilirim.

  Ben Rusya'nın o güzel yazında caddelerde yürürken hep coşkular içinde 
olurdum, ama bu defa taş gibi donuk ve katı idim. Namuslu bir vatandaşın örnek 
hareketi, bir ruh haykırışı, ahlak yoluna bir çağrı olan bu yazımı yazabilmek için 
nice sıkıntılara girmiş, nice tehlikelere göğüs germiştim. Ama şimdi, ülkenin 
prestiji gibi tutarsız bir gerekçe ile benim girişimlerimi, bütün yaptıklarımı 
mahvetmek istiyorlar. (Bu gerçekleri kendimizden niçin ve ne adına gizliyoruz 
acaba?) Buna nasıl kızdığımı, öfkelendiğimi anlatmak için kelimeler pek 
yetersiz kalıyor. Nihayet görüşebildiğim yazı işleri müdürü de bana şaşılacak 
açıklamalarda bulunmuştu:

  -Gerekirse yetkili uzmanlara ayrıntılı bir rapor veriniz, uygun gördükleri, 
yararlı bulabilecekleri tedbirleri alırlar... 

  -Evet, aynen böyle söylemişti ve ben kendimi tutamamış:

  -Ne zamana kadar felaketlerin de, faciaların da en alasının, en büyüğünün 
bizde olduğunu iddia etmemeye devam edeceğiz? demiştim.

  -Facialardan kastınızın ne olduğunu anlamadım?

  -Uyuşturucu iptilasının sosyal bir felaket, bir facia olduğu aklınıza hiç gelmedi 
mi?

  Böyle dedikten sonra yanından ayrılmıştım.

  Artık beni destekleyen, ayakta tutan yalnız İnga'nın mektuplarıydı. Onun 
yokluğu kalbimi parçaladığı zamanlarda mektuplarını tekrar tekrar okuyordum. 
Telepati denilen şey mutlaka vardır, aksi halde, derin üzüntülerimi ve 
düşüncelerimi önceden sezip nasıl yazabilirdi'? Ne de olsa başarısızlığa uğramış 
eski bir papaz okulu öğrencisiydim. Modern genç kızların hoşuna giden
süpermenlerin yanında pek silik kalıyordum. Yine de İnga'nın bana tam bir 
güven duyması, hatta saygısı ve özellikle de satırlar arasında apaçık ifade edilen 
içten duygusu, beni kendi gözünde büyütüyordu. Uzun bekleyişten sonra 
talihimin beni yanıltmadığını görerek sevinçten uçuyordum. Ona, benim İnga'ma 
rastlamak ne büyük bir mutluluk! Aşkın bütün sırrı bu karşılıklı ilgiye, sevgiye 
dayanmıyor mu?

  Bugüne kadar maddi konulara doğrudan doğruya değinmekten kaçınmıştık. 
Çözülmesi gereken müşahhas meselelerim üzerinde durmamıştım. Önce 
istikrarlı bir işim ve gelirim olmalıydı. Dönüşümden beri babadan kalma 
kütüphanedeki kitapları satarak geçindim ve bu da hiç hoşuma gitmiyordu. 
Asya'ya, İnga'nın yanına gitmeyi, orada bir iş bulup onun yanına yerleşmeyi de 
çok düşündüm. Onun çalıştığı araştırma biriminde, beni çok ilgilendiren bir 
alandaki araştırmalarına yardımcı olmak için, basit bir yardımcılık görevine 
razıydım. Uyuşturucu felaketi ikimizin ortak meşgalesi idi. Ben bu felaketin 
ahlak yönüyle ve o düzeyde mücadele etmek istiyordum, o da bilimsel alanda 
mücadelesini sürdürüyordu. Onun, pek zevkli görünmeyen, zamanımızın o 
moda işlerinden biri olmayan, parlak bir gelecek de vaadetmeyen bu çalışmaya, 
heyecanla, can ve gönülden bağlanmasına büyük hayranlık duyuyordum. 
Aslında yabani keneviri yok etme çarelerini ciddi olarak araştıran yalnız o idi. 
İnga, Kırgız bozkırında, Cambul şehrinde doğmuş, öğrenimini Taşkent'te 
yapmıştı. Herhalde bu tür meseleler o zaman ilgisini çekmiş ve bu ilgi meslek 
seçiminde onu etkilemişti.

  İnga'nın da bazı meseleleri vardı. Üç yıl önce, oğlu İgor doğduktan az sonra, 
kocasından ayrılmıştı. İgor şimdi, İnga'nın, ikisi de doktor olan ve Cambul'da 
oturan anne ve babasının yanında kalıyordu. Hava Kuvvetlerinde pilot olan eski 
kocası ise yeniden evlenmeye hazırlanıyor, çocuğun durumu hakkında İnga ile 
görüşmek istiyormuş. İnga, hele şimdi Demiryollarında Çalışanlar Cemiyeti'nin 
ana okuluna kabul edebileceklerini bildirdikleri oğlunu, kocasına vermek 
istemiyordu. Ben bu habere çok sevindim ve bu konuda bana tamamen 
güvenebileceğini söyledim. O zaman bana, sonbaharda izin aldığı zaman 
Cambul'a birlikte gitmemizi teklif etti. Böylece oğlunu, anne ve babasını 
tanıyacaktım. Bu teklif beni çok duygulandırdı ve ona istediği anda onunla 
geleceğimi, gelecekteki hayatımızın ortak çıkarlarımıza, özellikle de onun 
çıkarlarına dayanacağını, benim için en büyük mutluluğun onu mutlu etmek, 
istediklerini yerine getirmek olduğunu söyledim.

  Böylece kaderimiz yakında birleşecekti. Şimdi bu buluşmanın gerçekleşmesi 
ümidiyle yaşıyor, ama o yolculuk için çok da endişe duyuyordum. Çünkü, 
geleceğimizi bu seyahatin sonucu tayin edecekti. Ama her şeyden önce para 
bulmam gerekiyordu. Calpak-Saz'a gidiş bileti bile ateş pahasına idi. Önce 
röportajımdan alacağım paraya güvenmiştim, ama artık onu düşünmemek daha 
iyi olurdu. Sonunda, Belediye matbaasında gece muhasebeciliği gibi bir iş 
buldum. Parası azdı...
 
  Nihayet bir gün, sabırsızlıkla beklediğim mektup geldi: İnga benden, Ekim 
sonunda Calpak-Saz'a gelip gelemeyeceğimi soruyordu: Oradan da birlikte yola 
devam edecek, Devrim Bayramı'nda Cambul'da olacaktık...

  Ona telgraf çekmek için deli gibi postahaneye koştum. Seyahat masrafımı elde 
kalan son kitaplarımı satarak temin edecektim.

  Bos, Calpak-Saz garında Abdias'a rastladığı zaman ekibini tamamlamaya 
çalışıyordu. Bu şehirde o, bir yangın söndürme ekibini yönetiyordu. Ama şimdi 
tamamlamaya çalıştığı ekip ayrı bir iş içindi. Ona, Mujunkum'da çalışacak 
gönüllüleri toplama görevini veren, tam adamını seçmişti doğrusu. Kandalov 
(yani Bos) eskiden bir inzibat taburunun komutan subayı imiş (belalı bir iş olsa 
gerek). Bu tür işler için gerçekten ideal bir tip. Bölge yöneticilerine o meşhur Et 
planı'nda yardımcı olur, onları sıkıntıdan kurtarırsa, geçmişteki hatalarını 
unutturacağını, yeniden partiye alınması için üstlerini harekete geçirebileceğini 
umuyordu. Zaten ona işten el çektirmelerinin sebebi hırsızlık ya da buna benzer 
bir suç değildi. Kendine göre suçu ufaktı. Evet, onu kulamparalıkla, zorla ırza 
geçmekle, rütbesini aşan ayrıcalıklar tanımakla suçlamışlardı. Tamam, bunları 
kabul ediyordu. Ama o, ideoloji bakımından şüpheli, özellikle de yasaklanmış 
inanç ya da siyasi görüşlere mensup olanlara, döneklere karşı sert davranmış, 
onların ırzına geçmişti. Böylelerine acımamak gerekirdi. Hem sonra bütün 
bunlar eski hikayelerdi ve şimdi üzerinden bir sünger geçirebilirlerdi. Zaten, 
ordudan kovuldu diye karısı kendisini terkettiği için epeyce acı çekmişti. İçmeye 
de bu yüzden başlamıştı. Evet, evvelce de içiyordu ama, çok daha az. Hem ona 
ihtiyaçları olduğu, bu yeni işi vermelerinden de belliydi: Ciddi bir iş vermişlerde 
ona ve o da çok kısa bir zamanda takımını kuruvermişti. Geceleyin gara gidip 
çevreye bir göz atması, birkaç gün içinde iyi bir para kazanmak için peşinden 
koşup gelecek züğürtleri, sefilleri bulmasına yetmiş, artmıştı. İşte, bu şekilde 
bulduklarından biri idi Kallistratov Abdias.

  Abdias onun teklifini paraya çok ihtiyacı olduğu için kabul etmiş değildi. Evine 
gittiği zaman İnga'yı bulamaması yüzünden kabul etmişti bu işi. İnga'yı 
bulamamak onu çok üzmüş, bir depresyon geçirmesine sebep olmuştu. Gerçekte 
bu derece üzülmesine, endişe etmesine sebep olacak bir durum yoktu ortada. 
Oraya kadar yolculuğu sadece iki gün sürmüştü. Önce Moskova'ya gitmiş, 
Moskova hava alanında Alma-Ata'ya bilet bulmak için bir gün beklemiş, Alma-
Ata'dan trene binerek Calpak-Saz'a gelmişti. Hastahane yakınındaki laboratuara 
bitişik küçük eve gelince kapının kapalı olduğunu görmüş ve kilit deliğine 
sokulmuş kağıtta bir not bulmuştu. İnga bu notta, postahanede kendisine 
yazılmış bir mektup olduğunu bildiriyordu. Abdias hemen postahaneye gidip 
mektubu almış, küçük meydanda bir sıranın üzerine oturarak ve kalbi heyecanla 
çarparak okumuştu:

  Abdias, sevgilim, evde bulunmayışımı bağışla. Önceden bilseydim haber 
verirdim, ama korkarım telgrafım oraya ancak ayrılışından sonra ulaşmış olacak. 
Eski kocamın Cambul'da olduğunu, orada çocuğumu benden almak için 
mahkemeye başvuracağını öğrendim. Bu durumda bir an önce orada olmam 
gerektiğini anlarsın. Ona, hayatımı başka biriyle birleştirmek istediğimi 
yazmıştım, böylece istemeden, tepki göstermesine sebep oldum. Onunla, 
oğlumla ilgili olarak konuşmalıyım.

  Senden tekrar özür dilerim sevgili Abdiasım. Belki bu işin, şimdi ele alınması 
daha iyi olacak.
 
  Mesele er-geç patlak verecekti ve kesin bir çözüme gerek vardı.
Eve gelince kapıyı kapalı bulacaksın. Anahtarı bizim laborant Savla 
Alimheyova'ya bıraktım. İyi bir kadındır. Laboratuara gidince sana anahtarı 
hemen verecek. Benim evim senin evindir, oraya yerleş ve dönüşümü bekle. 
Yazık ki, bu günlerde Aliye İsmail izinde bulunuyor, onunla çok enteresan fikir 
alışverişinde bulunacaktın. Bilirsin seni çok sever ve takdir eder. Bir hafta içinde 
her şeyi hallederek döneceğimi umuyorum. İgor'u seninle tanıştırmak için 
sabırsızlanıyorum, çok iyi anlaşacağınızdan da eminim. Hep birlikte 
yaşamamızı çok istiyorum. Önce sen ve ben, kararlaştırdığımız gibi Cambul'a 
gideriz, seni anne ve babamla tanıştırırım. (Babamın adı Fiodor Kuzmiç, 
annemin adı da Veronika Andreevna'dır). Beklenmedik bu aksilikten dolayı 
sakın canını sıkma. Sabırlı ol sevgilim. İşleri en iyi şekilde halletmeye 
çalışacağım.

  Senin Inga'n

  NOT: Mesai saatleri dışında gelirsen, Bayan Alim bay'ı Abay sokak, 4l 
numarada bulabilirsin. Kocasının adı Davudbeg Okşanoviç'tir.

  Abdias bu mektubu bir solukta okumuş ve sonra derin bir düşünceye dalmıştı. 
Beklenmedik bu engeller karşısında ne yapacağını bilemiyordu. Anahtarı 
almaya gideceği yerde, valizini emanete bırakmak için gara gitti. Sonra yine o 
küçük meydana dönüp bir yere oturdu. Az sonra da hastahanenin yanına döndü. 
Orada tenha bir sokakta bir aşağı bir yukarı yürümeye başladı...

  Ekimin sonlarıydı ve hava soğumuştu. Renksiz gökyüzünde, köpüklü 
dalgacıklar gibi flu bulutlar akıyordu. Sebze bahçeleri ıssız ve çıplaktı. Ağaçlar 
yapraklarının yarısını dökmüş, kızıl-sarı yapraklar yeri örtmüştü. Hafif rüzgarın 
sürüklediği örümcek ağı kalıntıları da, üzüntüsü gittikçe artan Abdias'ın yüzüne 
gelip yapışıyordu. Yakın sokaklar ıssız, hareketsizdi. Ama demiryolu boyunda 
büyük bir canlılık vardı. Sayısız yollarda katarlar manevra yapıyor, insanlar her 
yöne koşuşuyor, hoparlörler bar bar bağırıyordu. Gar, bir nabız gibi çarpıyor, 
mekanik gücüyle muazzam bozkırı eziyordu sanki.

  Abdias bu yaz burada geçirdiği macerayı, kaçakçıların acı akıbetini hatırladı ve 
düşünceleri onu bir defa daha pişmanlık duyup günah çıkarma konusuna 
götürdü. Bu konuda düşündükçe, bu duygunun sıkı bir şekilde muhakemenin 
gelişmesine bağlı olduğunu, yaşanılan tecrübeler derecesinde kuvvetlendiğini, 
düşünme kapasitesini de derinleştirdiğini anlıyordu. Bu duygu insanlara özgü idi 
ve bu yoldan insan ruhu yücelir, mükemmele, olgunluğa ulaşabilirdi. O halde 
her ceza, işlenen suçtan dolayı pişmanlık da duyurmalı, ıslah etmeliydi. Sırf 
cezalandırmış olmak için cezalandırmanın, değil insan, hayvanlar için bile hiçbir 
anlamı yoktu.

  Bu düşünceler pek tabii olarak Abdias'ı gara götürdü. Orada o öfkeli polis 
şefini hatırladı ve gidip onunla görüşmek arzusu doğdu içinde: Belki o polis 
kendisini hatırlar ve genç kaçakçıların akıbetini söylerdi. Ne pahasına olursa 
olsun onu şiddetli bir baskı altına alan sıkıntıdan biraz kurtulmak istiyordu. 
Çünkü şimdi gönül ufukları fırtına yüklüydü. Gelecekteki hayatı Cambul'da 
olacaklara bağlıydı. Olayların akışını 	değiştiremeyeceğine göre, zihnini başka 
şeylerle meşgul etmesi iyi olurdu. Ama ne yazık ki bu teşebbüsü de sonuç 
vermedi. Büronun kapısını çaldığı zaman bir başka polis çıktı karşısına: 	

  -Ne istiyorsunuz?

  -Şeflerinizden biriyle görüşmek istiyorum, dedi Abdias, böyle dediği anda bir 
sonuç alamayacağını sezmişti bile.

  -Hangisini? Burada birkaç şef var.

  -Maalesef adını bilmiyorum, ama görsem tanırım. 

  -Peki, ondan ne istiyorsunuz?

  -Şey... sadece biraz konuşacaktım onunla. Polis Abdias'ın yüzüne kuşku ile 
baktı:

  -Pekala, girin bakın, belki içeridedir.

   Abdias büroda oturan iki polisi daha önce hiç görmemişti. Orada, 
arkadaşlarının tıkıldığı hücreye bir göz attı ve bomboş olduğunu gördü. Sonra da 
gülümseyerek özür diledi ve çıktı oradan.

  Beynini zonklatan düşünceler hala kafasından çıkmıyor, İnga'nın hayali 
gözlerinden gitmiyordu. Gidip evin anahtarını alma işini de isteyerek 
geciktiriyordu. Biliyordu ki dört duvar arasında tek başına kalır kalmaz, 
terkedilmişlik duygusuna kapılacak, bu duygu büyüyecek, büyüyecekti. İnga'nın 
ne yaptığını ve ne zaman döneceğini bilmek şartıyla birçok geceyi garda 
geçirebilirdi. Onun karşılaşacağı güçlükleri de canlandırdı gözünde ve ona hiçbir 
türlü yardım edemeyeceğine üzüldü. Belki anne ve babası, çocuğun iyiliği için 
eski kocasıyla barışması hususunda ona baskı yaparlardı. Onu buna razı 
ederlerse kendisinin Prioksk'a dönmekten başka yapacağı bir işi kalmazdı.
Abdias, İnga'nın kocasının nasıl bir insan olduğunu çok iyi hayal edebiliyordu: 
Ünlü bir avcı uçağı pilotu olmalıydı. Şatafatlı, apoletli üniforması vardı elbet, en 
azından bir binbaşı idi. Gerçi İnga rütbelerle, nişanlarla alay ediyordu ama, anne 
ve babası aynı görüşte olmayabilirler, damat olarak parlak geleceği olan bir 
subayı tercih ederlerdi. Üstelik o damat torunlarının babasıydı, kendisi ise ne 
idüğü belirsiz acayip bir insan...

  Akşam oluyor, saatler ilerledikçe Abdias'ın sıkıntısı büsbütün artıyordu. Loş ve 
tıklım tıklım dolu holde de hava pek sıkıcı idi ve korkunç bir ormanda 
kaybolmuş gibi hissediyordu kendini. O kalabalıkta yapayalnızdı. Ağaçların 
tepesinde sonbahar rüzgarı uğulduyor, kar bulutları yağışa hazırlanıyordu. Belki 
bu kar onu örtecek, bir iz bile bırakmayacak ve her şey unutulup gidecekti... 

  Birden ölmek istedi. O anda ona artık İnga'nın gelmeyeceğini ya da sadece 
eşyalarını almak için gelip, avcı pilotun yanına döneceğini söyleseler, hiç 
tereddüt etmeden kendini trenin altına atardı...

  Bos Kandalov'la karşılaştığı zaman Abdias işte bu ruh hali içindeydi ve Bos 
onun yıkım içinde olduğunu anlamakla psikolog yeteneğini de göstermiş 
oluyordu. Abdias, o iç acıları içinde, bozkırda iki gün çalışarak yüksek bir ücret 
alması teklifini hemen kabul etti. Zaten, İnga'nın gelmesini beklemek için 
kollarını kavuşturup oturmaktansa her işi yapmaya hazırdı. Belki biraz para 
kazanıp döndüğü zaman İnga da gelmiş olurdu. O zaman iki şey olacaktı: Ya 
İnga onunla kalırdı (ne büyük mutluluk olurdu bu!), ya da giderdi, yani 
kendisinin gitmesi gerekirdi. O zaman yaşmak için bütün gücünü toplaması 
gerekirdi... Ama bu ikinci ihtimal çok korkunçtu doğrusu...

  Bos, bu yeni gönüllüyü itfaiyeciler koğuşuna götürdü ve Abdias orada geceyi 
bir kuşette yatarak geçirdi...

  Sabah olunca, tamamlanan ekip bir kamyona binip Mujunkum yolunu tuttu. 
Güzel bir kır partisi olmalıydı bu...

  Ve şimdi, Bos Kandalov, Kepa, Hamlet Galkin ve yerli Uzukbay, Abdias'ı 
yargılamaya hazırlanıyorlardı. Doğrusunu söylemek gerekirse asıl yargılayacak 
olanlar ilk üçü idi, diğer ikisi dinleyici ya da seyirci durumunda idiler, hatta 
bunlar, çok zayıf bir şekilde de olsa, duruşmanın sertliğini yumuşatmaya 
çalışıyorlardı.

  Abdias, saygaların katledilmelerine dayanacak güçte değildi. Bir çeşit isteriye 
kapılarak hayvanları öldürmekten hemen vazgeçmelerini istemiş, ceset 
toplayıcısı bu sarhoşlara nutuklar çekerek onları Tanrı yoluna davet etmişti. 
Sonra Galkin ve Uzukbay'ı kendi safına çekmeye çalışmıştı: Tabiata karşı 
işlenen bu cinayete katılmamalarını, bu katliamın durdurulması için kendisine 
yardımcı olmalarını istemişti onlardan.

  Yüce Tanrı'dan af dileyelim, diye bağırmıştı onlara ellerini havaya kaldırarak, 
O'nun merhametine sığınalım, bu dökülen kanlar için nedamet getirelim! Çünkü 
ruhumuzu yalnız nedamet paklar ve selamete ancak böyle kavuşuruz.

  Tıpkı son yaz marşandiz treninde, haşhaşlarını vagonun kapısından dışarıya 
attığı zaman olduğu gibi, bir umutsuzluk hiddetine, çılgınlığına kapılmış, el-kol 
hareketleri yaparak bağırıyor, onun faltaşı gibi açılan gözleri önünde, bütün 
yeryüzü alevden köpükler arasında kayboluyordu sanki. Dünyanın sonu gelmişti 
ve sanki o bu sonun başlangıcını yaşıyordu. Ama bütün çabaları boşuna idi ve 
gülünçtü.

  O, rubleye taptıkları için Mujunkum'a gelenleri Tanrı yoluna sokmayı istiyor, 
bozkırın gerçek sahiplerini katur kutur ezen muazzam ölüm makinesini 
durdurabileceğini hayal ediyordu...

  Önlenemez olanı önlemek istiyordu o...

  Bu yüzden, Mişaş'ın kışkırtıcılığı ile onun üzerine atıldılar, kollarını bağlayıp 
hayvan ölüsüyle dolu kamyona attılar:

  -Orada kal ve geber orospu çocuğu! dedi Mişaş, saygaların ne kadar güzel 
koktuğunu göreceksin! Haydi şimdi Tanrı'nı çağır da gökten inip seni kurtarsın!
Akşam karanlığı çökmüştü. Ay, kıyameti andıran ve hayvan sürülerine yeri 
doldurulmaz kayıplar verdiren o sürek avından sonra tarifsiz bir yıkıma uğrayan 
bozkırın üzerinde yine ışıl ışıl parlıyordu.

  İnsanlar galip gelmişti. Aralarında yalnız Abdias kurban edilmiş durumdaydı...

  O uğursuz, o korkunç alkoliklerin oluşturduğu bir mahkeme Abdias'ı 
yargılayacaktı...

  Mişaş ve Kepa, Abdias'ı kamyondan çıkardılar ve sürükleyerek Bos'un önüne 
götürdüler. Bos, bir sandalyenin üzerinde, tahtına kurulmuş gibi, ayaklarını 
açmış oturuyor, arkasında, paltosunun etekleri sallanıyordu. Farların ışığında 
görüntüsü pek heybetli ve korkunçtu. Hamlet ve Uzukbay, ateşin yanında ve 
ayakta idiler. Kızarmış antilop kokusu sarmıştı ortalığı. Şimdiden sarhoştular. 
Birbirlerine dirsek vurarak, kaş göz işareti yaparak, hayvanca sırıtarak, alçak 
sesle bir şeyler söylüyorlardı.

  Kandalov, önünde diz çöktürdükleri sanığa kin dolu bir sesle sordu:

  -Pekala, düşündün mü? Kararını verdin mi?
 
  -Ellerimi çözün, dedi Abdias.

  -Ellerini çözmek mi? Peki ellerin niçin bağlandı, bunu düşündün mü? Düzeni, 
disiplini bozanların, hainlerin, kaçakların, asilerin ellerini bağlarlar! Anladın mı? 
Asilerin ellerini! Abdias bir şey söylemedi.

  -Pekala, ellerin çözülecek ve nasıl hareket ettiğini göreceğiz. Çözün şunun 
ellerini çocuklar, az sonra ihtiyacı olacak.

  -Orospu! Seni hiç çözmemeli! diye homurdandı Mişaş ipleri gevşetirken. 
Bunun gibileri gebertmek, yılan gibi ezmek gerekir!

  Serbest kalan Abdias omuzlarının ve kollarının iyice uyuştuğunu anladı.

  -Pekala, dedi Bos, işte istediğini yaptık. Şimdi hayatını satın almak için bir 
şansın var. Önce şundan biraz iç bakalım. Böyle derken ona bir votka kadehini 
uzatmıştı.

  -Hayır, içmeyeceğim.

  -Geber öyleyse pis köpek! dedi Kandalov içki kadehini suratına fırlatarak.

  Abdias yerinden sıçradı ama Mişaş ve Kepa üzerine atılarak onu yere 
çivilediler.

  -İçeceksin orospu çocuğu! Bunu ben söylüyorum! diye gürledi Mişaş. Size 
söylemiştim, bu gibileri çarpmak lazım. Bos, bir daha içki ver, bak nasıl 
yutturacağım ona bu votkayı, içmezse bir köpek gibi gebertirim!

  İçki kadehi Abdiaş'ın sımsıkı kapanan dişlerine çarpa çarpa kırıldı, ağzı yüzü
kanamaya başladı. Kan karışan votkayı tükürüyor, ellerini ayaklarını kullanarak 
içmemek için diretiyor, çırpınıyor, Mişaş ve Kepa da döve döve ağzına zorla 
döküyorlardı içkiyi.

  Galkin onların etrafında dolanarak inler gibi söyleniyordu:

  -Bırakın çocuklar, içmezse içmesin, votka bize kalır! Uzukbay kamyonun 
arkasına saklanmıştı ve oradan şaşkın şaşkın onlara bakıyor, ne yapacağını 
bilemiyordu: Ya onlarla olacak ve böylece votkasız kalmayacak, ya da başını 
bacaklarının arasına sokup o pis işi görmezlikten gelecek, karışmayacaktı... 
Yalnız Bos, hiç kımıldamadan duruyordu. Hamlet ona doğru koştu:

  -Sana yalvarırım Bos, durdur şunları, öldürürlerse hepimiz mahkemelik 
oluruz!

  -Mahkeme mi! Hangi mahkeme! Mujunkum'da mahkeme benim. Onun neden 
öldüğünü kim, nasıl kanıtlayacak? Ölüsü bulunursa önce kurtlar bulur ve 
karınlarını doyurur. Hiç kimse bir kanıt, bir delil bulamaz.

  Abdias kendinden geçmiş gibiydi ama iki adam hala vuruyor, tekmeliyorlardı. 
Şuurunu kaybetmeden önce son hatırladığı şey İnga oldu. O ne olacak, hiç kimse 
onu benim kadar sevemez demişti kendi kendine. Sonra, duyamaz ve göremez 
bir hale geldiği zaman, yine o bozkırda karşılaştığı dişi kurdun hayalini görür 
gibi oldu...

  -Dişi kurt, kurtar beni! dedi yere düşerken.

  O sırada Akbar ve Taşçaynar'ın oraya, inlerinin yakınına ikinci defa 
geldiklerini, Abdias anlaşılmaz bir şekilde hissetmiş ve onun için Akbar'dan 
yardım istemişti. İki kurt, insanların oradan ayrıldığını ümit etmiş olmalıydılar. 
Bu takdirde yuvalarına çekilir, biraz dinlenebilirlerdi...

  Ama o canavar kamyon yine oradaydı ve bağrışmalar, darbe sesleri 
duyuluyordu. İnsanlar geceleyin bile rahat bırakmıyordu onları...

  Hayvanlar geri dönmeye, ayaklarını sürüye sürüye rastgele bir yöne gitmeye 
mecbur oldular. Ay, yorgun, bitkin bu hayvanları ancak bir karaltı halinde 
gösteriyordu...

  Bu sırada yargılama devam ediyordu. Üç sarhoş, yargıladıkları kişinin 
savunma yapamayacak duruma geldiğini farketmemişti bile.

  -Haydi, ayağa kalk, pis papaz! diye bağırıyordu Mişaş. Kepa da tekmeliyordu 
durmadan. Abdias'tan, zar zor duyulan bir iniltiden başka ses çıkmıyordu. Bos 
nihayet ayağa kalktı, gelip Abdias'ın yakasına yapıştı ve onu yırtıcı bir hayvan 
gibi sarstı:

  -Demek böyle ha sefil kukla! Bizi Tanrınla korkutmak istedin ha! Korkarız mı 
sandın sersem! Bizi kuş beyinli mi sandın! Tanrıyla manrıyla işimiz yok bizim! 
Ne sanıyorsun sen kendini? Biz sadece hükumetin emirlerini yerine getiriyoruz 
ve senin gibi bir papaz bozuntusu da hükumet planını bozmaya kalkışıyor! 
Sürüngenin birisin, bir halk düşmanısın sen! Halk ve devlet düşmanı! Senin gibi 
hainlere dünyada yer yok. Bizimle olmayan bize düşmandır! Stalin söyledi 
bunu. Senin gibi ayak takımlarını acımadan yok etmek gerekir. Teslim olmayan 
düşman gebertilir. Sen orduda bu tür bir propaganda yapmaya kalkışsan kurşuna 
dizilirdin, kilise pisliği herif! Ama, toprağımızı daha fazla kirletmene izin 
verecek değiliz. Hükumet çarkına çomak sokmanın ne demek olduğunu 
öğreneceksin! Rahip olalım istiyorsun ha! Seni geberteceğim ve senin gibi bir 
emperyalizm ajanını yok ettiğim için bana teşekkür edecekler. Belki sen, Stalin 
öldü diye, senin gibilere artık dokunulmayacağını sanıyordun. Diz çök papaz 
köpeği! Diz çök! Burada emirleri ben verirdim! Ya Allahını inkar edersin, ya da 
senin için her şey biter!

  Ama Abdias'ın kalkıp diz çökecek hali yoktu. Cansız bir kitle gibi düştü yere. 
Kandalov bu defa onu ceketinden yakaladı:

  -Ne bekliyorsun orospu çocuğu, haydi Tanrı'nın olmadığını söyle!

  -Tanrı vardır! diye inledi Abdias.

  -Yaa, demek öyle! diye kükredi Mişaş, inat ediyorsun ha! Başından beri inat 
olsun diye yaptığını biliyordum zaten! Hiddetinden kuduran Kandalov, Abdias'ı 
armut silkeler gibi silkeledi:

  -Bunu sen istedin Tanrı'ya tapan budala! Şimdi bayram yapacaksın. Hey, siz, 
götürün onu şu ağacın altına. Oraya bağlayın. Sonra da altına ateş yakıp ayak 
parmaklarını kızartacağız! 

  Abdias'ı ihtiyar saksavul ağacının altına sürükledikten sonra, Bos, Kepa'ya 
kamyondan ip getirmesini emretti. Kepa emri yerine getirirken, Bos birden 
farketti ki adamlarından ikisi yok olmuş.

  -Hey, siz ikiniz, nerdesiniz? Uzukbay! Pis yerli! Orospu çocuğu! Hey sen bok 
aktörü! Çabuk gelin buraya! Gelip yardım etmezseniz bir damla votka vermem 
size!

  Bu korkunç tehdit karşısında iki ayyaş saklandıkları yerden çıkıp, zavallıyı 
ağaca bağlamak için yardıma koştular. Başlangıçtaki kötü şaka şimdi bir linç 
etme olayına dönüşüyordu.

  Abdias'ın kollarını bağlamak için dal kıran Mişaş yine küfrediyordu.

  -Orospu! Ne çivi var ne de gerçek bir çarmıh. Onu gerçekten çarmıha germek 
kıyak bir şey olacaktı!

  -Zararı yok, iple de olur bu iş, dedi Bos. Kollarını açar, bacaklarını gereriz, hiç 
kımıldayamaz. Böylece sabaha kadar bırakırız. Bu süre içinde Allah var mı yok 
mu düşünsün dursun. Seni temin ederim ki bu geceyi uzun zaman 
unutamayacaktır. Bu çirkefe kim olduğumu göstereceğim. Orduda iken bundan 
beter olanları da yola getirdim ben! Haydi, kaldırın onu... Öteki dala, daha 
yukarıya! Bu kolunu buraya, o ayağını da şuraya!

  En ufak bir direniş gösterecek durumda olmayan Abdias, göz açıp kapayıncaya 
kadar bir zamanda kol ve ayakları gerilerek ağaca asılmıştı. Kurutulmak için 
güneşe bırakılmış bir post gibi duruyordu orada. İşkencecilerin küfürlerini 
anlaşılmayacak kadar az duyuyordu. Hiç kuvveti kalmamıştı ve karnının sağ 
tarafında müthiş bir yanma duyuyor, sırtı da çok ağrıyordu. Ağrıları o kadar 
şiddetliydi ki başka hiçbir şeyin farkında değildi. Ayaklarının dibinde yakmak 
için topladıkları ot ve dallar pek yaş olduğu için tutuşmadı. Sarhoşlar benzin 
döküp tutuşturmayı da akıl edemediler ve sonunda yakmaktan vazgeçtiler. Sonra 
da ağaç üzerine gerilmiş korkuluk gibi duran Abdias'ı güzel bir manzara imiş 
gibi seyrettiler bir süre. Hepsi, özellikle de Bos, çok zevklenmişti. Bos kendisini 
çok iyi bir iş yapmış, çok anlamlı bir infazı yerine getirmiş sayıyordu:

  -İşte, bize karşı olanların sonu budur! diye bağırdı hiddetle. Uyum sağlamayan 
pisliklere ancak böyle davranılır. Hepsini köpekler gibi asacağım. Dünyanın 
çevresini sıra sıra darağaçlarıyla dolduracağım! Kimse ağzını açmaya cüret 
edemeyecek, herkes itaat edecek ve tıpış tıpış yürümesini öğrenecekler: Koca bir 
yudum daha içelim şimdi. En kuvvetli biziz...

  Buna bir diyecekleri yoktu ve hep birlikte kamyona döndüler. Kandalov, 
herhalde yalnız kendisinin bildiği tuhaf bir şarkı mırıldanıyordu:
Pantalonları giyeceğiz Tabancaları takacağız Bir-ki... bir-ki...

  Ve halk komiserleri de votkalarını bir solukta içerek neşe ile koro halinde 
tekrar ediyorlardı: Bir-ki... Bir-ki... 

  Bir süre sonra, Abdias bir motor sesi duydu. Farlar yanmış, kamyon harekete 
geçmiş ve yavaş yavaş bozkırın karanlıklarında kaybolmuştu. Her şey sessizliğe 
gömüldü ve gecenin karanlığı onu da örttü. Yapayalnızdı. Göğsü yanıyordu, 
ağrıları dayanılmaz haldeydi ve bilinci, med dalgalarına gömülen bir adacık gibi 
yavaş yavaş batıyordu.

  Oka üzerindeki adacığım... Seni kim kurtaracak ey benim Yüce Peygamberim? 
Düşüncesinin son çıkan kıvılcımlarından biri bu söz idi. Hayatı yavaş yavaş sönüyordu.

  Geniş bir alanı kaplayan bir su görür gibi oldu, sonsuz ufuklarda ucu bucağı 
olmayan, sessizce kımıldayan bir deniz... Beyaz köpükler de, rüzgara kapılmış 
hafif kar taneleri gibi sessizce, yalnız Tanrı'nın bildiği bir yere doğru akıyordu. 
Uzakta, suların üzerinde bir insan karaltısı gördü ve onu tanıdı. Bu onun babası 
Diyakos Kallistratov idi. O zaman, batan gemi için dua okuyan kendi çocuk 
sesini duydu. Bu duayı babasına okuyordu ama babası çok uzaktaydı ve 
kelimeler sonsuz uzayda dağılıp gidiyorlardı:

  Gökyüzü yeni yeni aydınlanmaya başladı, herkes uykuda...

  İyiliğin, Gerçeğin, Adaletin aslı Yüce Tanrım, durmadan dua edişimi bağışla. 
Çünkü ben asla kendim için dua etmiyorum: Kalbimin dünya nimetine ihtiyacı 
yoktur. Senden ömrümü uzatmanı da istemiyorum. Ama insanların, insan 
ruhlarının selameti için hep dua edeceğim. Ey bağışlaması bol Tanrım!

  Bizi karanlıkta bırakma, bu dünyada iyiyi kötüden ayırmamıza yardım et. Bizi 
aydınlat. Kendim için dilekte bulunmaya cesaretim yok. Bana olacak her şeyi 
önceden kabul ediyorum: İstersen beni ebediyen Cennetine al, istersen 
Cehennem ateşine at. Kaderimiz Sana aittir ey dile sığmaz, gözle görünmez 
Tanrım!..

  Benim bir tek dileğim var...

  Benim bir tek dileğim var, bu mucizeyi yarat: Sevgilimin gemisi hiç durmadan 
yoluna devam etsin. Gündüzler boyu; geceler boyu, birbirini izleyen çok uzun 
gecelerde ve gündüzlerde, dünya senin koyduğun yasalara göre dönmeye devam 
ettikçe, o hep dosdoğru, topları susmuş olarak, rotasını hiç değiştirmeden yoluna 
devam etsin. Bütün okyanusları aşsın, dalgalar ona çarparak kırılsın, uğuldasın, 
gürlesinler. Deniz yağmur olup onun üzerine şarıl şarıl dökülsün ve o, acı 
köpüklerle dolu deniz havasını teneffüs etsin. 

  Güvertenin gıcırdadığını, rüzgara uyarak uçuşan ve bağrışan martıları işitsin. 
Böylece uzak bir kıyıda hayal ettiği ve asla demir atamayacağı bir ışık şehrine 
doğru yüzsün... yüzsün... Amin.

  Abdias, kendine ait olan bu sesin gittikçe zayıfladığını duyuyordu. Ses, ıssız 
bozkırın ortasında, dünya okyanusunun üzerinde, küçücük bir dalganın iniltisi 
gibi kaybolup gitti.

  Ayın parlak ışığında, onun çarmıha gerilmiş vücudu kanatlarını açmış büyük 
bir kuşa benziyordu: Havada uçarken öldürülmüş, öylece bir saksavulun dalları 
üzerine atılıvermiş...

  -O beş adama gelince, o hunharlığı yaptıktan ve iyice sarhoş olduktan sonra, 
oradan bir kilometre kadar uzaklaşmış, sayga ölüsüyle dolu kamyona binip 
birbiri üzerine leş gibi yığılmış, kendi kusmukları içinde uyuyorlardı. 

  Vücutlarını saran hava, yüksek sesle horlamalarından çıkan pis kokularla 
dolmuştu. O Tanrı yanlısına verdikleri ders kusursuz olsun diye ve 
güçsüzlüğünü, akıbetinin kendi ellerinde olduğunu anlaması için, yapayalnız 
bırakmışlardı. Şüphesiz, terkedildiğini anlayınca korkudan ödü patlayacak, 
peşlerinden koşup gelmek için can atacaktı. Ağaca asılı olarak geçirdiği o 
geceden sonra herhalde Allahı'nı inkar edecek ve asıl güçlü olana, yani 
kendilerine boyun eğecekti...
 
  Onu öyle bırakmak fikri, tekrar Bos'un gözüne girmek isteyen Hamlet'ten 
(Galkin'den) çıkmıştı. O sert, ama, yanmış boğazından geçen tatsız tuzsuz bir su 
gibi geçen votkayı içtikten sonra ortaya atmıştı bu fikri.

  Şafağın ilk ışıklarında, kurtlar, üçüncü defa inlerinin yolunu tutmuşlardı. Artık 
iyice zayıflamış olan Akbar önde gidiyor, ağır Taşçaynar da topallıya topallıya 
peşinden geliyordu. Görünüşe göre insanlar gitmişti, ama iki hayvan yine de, 
mayın dolu bir alandan geçiyorlarmış gibi, çok tedbirli, yavaş yürüyorlardı. Her 
adımda tuhaf ve kötü bir engel çarpıyordu ayaklarına: Sönmüş ateşten kalanlar, 
konserve kutuları, kırık şişeler, kamyon tekerleklerinin açtığı çukurlarda sert 
maden ve lastik kokuları, pis pis kokan boş şişeler... Artık yaşanılır olmaktan 
çıkan bu yerleri tamamen terketmeye karar verdikleri bir sırada, Akbar birden 
durdu: İhtiyar saksavulun orada bir insan görmüştü. Bulundukları yerde 
pustular. Ama adam hiç kımıldamıyordu. Yalnız hafif rüzgar saçlarını sallıyor, 
solgun yüzüne indiriyordu. Dişi kurt yere iyice sindi. Kasları kasılmıştı, 
saldırmaya hazırdı. Artık onun en büyük düşmanı, bütün felaketlerin sorumlusu 
insandı. Şimdi üzerine atılıp boğazını dişleyecekti. Yine birden duraladı: O 
ağaca asılı duran adamı tanımıştı. Evet, yazın üzerine atıldığı, kokulu otlar 
arasında yavrularıyla oynayan o kaçık adamdı bu. Üzerinden atladığı zaman 
şaşkın ve korkulu gözlerle kendisine bakan, onun için de onu parçalayacağı 
yerde başının üzerinden teğet geçtiği çıplak adam...

  Ve işte o adamı şimdi bu saksavulun dallarına asılmış görüyordu! Hareketsizdi, 
hiç ses çıkarmıyordu, başı hafifçe yana kaymıştı ve dudaklarının ucundan 
incecik bir kan sızıyordu. Yaşayıp yaşamadığı belli değildi.

  Akbar, saldırıya hazırlanan Taşçaynar'ı durdurdu, sonra ağaca sokularak yavaş 
yavaş inlemeye, ölen yavruları ve altüst edilen bozkır için ağlamaya başladı. 
Çünkü, ölmek üzere ve onu teselli edemeyecek durumda olan bu adamdan 
başka, önünde gözyaşı dökebileceği kimse yoktu. Ama adam, o sırada güçlükle 
nefes alarak gözlerini açabilmiş ve dişi kurdu görmüştü. Son bir gayretle 
mırıldandı:

  -Geldin... geldin...

  Bu onun son sözleri oldu. Ve başı, cansız, önüne sarktı. Bir motor sesi duyuldu. 
Ve uzakta, hızla oraya yaklaşan bir kamyon görüldü. Yaklaştıkça tehlikeli bir 
şekilde büyüyor, doğmakta olan güneş ışıkları ön camlarından yansıyordu. 
Bos'un çetesi cinayetin işlendiği yere gelmekteydi...

  Kurtlar daha fazla bekleyemezlerdi. Kaçtılar. Hiç arkalarına bakmadan 
koşuyor, Mujunkum bozkırını bir daha dönmemesiye terkediyorlardı...

  Akbar ve Taşçaynar, Aldaş gölü yakınlarında tam bir yıl kaldılar. Bir batında 
en çok yavruyu burada doğurdu Akbar. Tam beş yavru doğurmuştu. Bunlar, 
sazlarla örtülü binlerce hektarlık bu alanda güçlükle büyüyorlardı. Büyük bir 
yangın felaketine kadar burada yaşadılar. Savaştan az sonra bu bölgede 
keşfedilen değerli madenlerin çıkarılmasına başlanmış ve devam ediyordu. Bu 
madenlere ulaşmak ve sonra taşımak için durmadan yol inşa eden adamlar, 
isimsiz Posta Kutusu Sitelerinden birini daha inşa etmek için, çalışmalarında 
güçlük çıkaran bu sazları yakmaya karar vermişlerdi. Üstelik bütün gölü 
kurutmaları ihtimali vardı. Korunmaya alınmış, sit alanı ilan edilmiş olsun 
olmasın, tereddütsüz yakacaklardı o bölgeyi. İnsanoğlu, çıkarı uğruna yerküreyi 
bir limon gibi sıkabilirdi.

  Kurtlar önce, kendi alanlarında, tutuşturucu bir madde serpmek için alçak uçuş 
yapan uçakları gördüler. Geceleyin ateş yakıldı. O tutuşturucuyu emen sazlar, 
barut gibi, çatır çatır yanmaya başladılar. Muazzam alevler gökyüzüne çıkıyor, 
dumanlar bozkırdaki kış sisi gibi gökyüzünü kaplıyordu.

  İlk tehlike belirtilerinden sonra kurtlar şaşırmış, oradan oraya koşmaya 
başlamışlardı. Kuş sürüleri gölün üzerinde toplanmış, çığlık çığlık öterek havada 
dönüp duruyorlardı. Sazlığın bütün sakinleri, domuzlardan yılanlara kadar bütün 
canlılar, kaçacak, sığınacak yer arıyorlardı korku ve çaresizlik içinde.

  Kurtlar yavrularını birkaç defa bir yerden başka yere taşıdılar. Ama 
hayatlarındaki ikinci kıyamet de kopmuş, alevler etraflarını sarmıştı. Tek 
kurtuluş yolu, gölden yüzerek kaçmaktı.

  Akbar ve Taşçaynar birer yavruyu dişleri arasına aldılar, diğer üçünü oldukları 
yerde bırakarak suya atladılar. Ama gölün karşı, kıyısına geldikleri zaman, 
bütün gayretlerine rağmen, ağızlarında taşıdıkları iki yavrunun boğularak ölmüş 
olduklarını gördüler.

  Bir kere daha, gerilerinde ölü bir toprak bırakarak gittiler. İçgüdüleri dağlara 
çıkmalarını söylüyordu ve onlar da dağ yolunu tuttular.

  Kurtların yolu çok uzundu. Birçok defa, geceleyin, farları göz kamaştıran 
arabaların yolundan karşı tarafa geçmek zorunda kaldılar. Karanlıkları delerek 
koşan bu ışıklar, bu yolculukta unutamayacakları en korkunç görüntüler oldu. 
Kurday Yaylasını aşıp, Ak-Tuz geçidine ulaştılar... Burasını da pek emin 
görmedikleri için yola devam ederek sonunda Isık-Göl'e geldiler ve burada 
kalmaya karar verdiler. Daha uzağa gidemezlerdi. Göl, aşamayacakları kadar 
büyüktü...

  Üçüncü defa yeni bir hayata başladılar. Yeni yavruları oldu. Bu defa dört yavru 
doğurdu Akbar. Akbar ve Taşçaynar'ın soylarını devam ettirmek için, bu,
son çabaları oldu. Çünkü bundan sonra hayatları büyük bir facia ile son 
bulacaktı.
 
  Üçüncü Bölüm

  -1-

  Her insan kaderinin peşinde koşar ve her kader adamını arar... Hayat böylece 
sürüp gider... Eğer kader oklarının her zaman hedeflerine ulaşma özlemi içinde 
bulundukları doğruysa, bu hikayemizde bu özlemlerini giderdiklerini 
söyleyebiliriz. Çünkü hiç şaşmadan hedeflerine ulaşmışlardır. Ve her şey, 
şartların sürüklediği sona doğru tabii şekilde gelişmiştir.

  O gün, Bazarbay Noygutov'un bir jeologlar ekibinin kılavuzluğunu kabul 
etmesi de rastlantı sonucu olmuştu. Aslında, bu jeologların Taban'dan 
geçeceklerinden, gidecekleri yere ulaşmak için kendisine ihtiyaçları olacağından 
hiç haberi yoktu: Onlar gelip bulmuşlardı onu.

  Ağıla, ot toplayan traktörlerin açtığı yoldan gelmişlerdi.

  -Bu bölgeye niçin Taban adını vermişler? diye sormuştu içlerinden biri.

  -Niye sordunuz bunu bana? 

  -Hiç, sadece merak ettik.

  -Taban (ya da Taman), bizim dilimizde ayağın altı demektir. Bak, çizmemin 
altında da taban var. İşte böyle. Burası da şu dağın tabanıdır.

  -Ha, evet! Demek Taman Yarımadası'nın, sonra o meşhur Taman Tümeni'nin 
adları buradan geliyor?

  -Bak, bunu ben bilmem, bir generale sorsan daha iyi edersin. Ben sadece 
koyunlarımla ilgilenir, onlara bakarım.
 
  Jeologlar ona Acı-Taş Boğazı'na gittiklerini, ama ellerindeki harita ile yolu pek 
bulamayacaklarını, bölgeyi iyi bilen bir yerli aradıklarını anlamışlardı.
Neden olmasın? demişti Bazarbay kendi kendine. Üstelik bu iş için para da 
vereceklerdi. Dört atlıyı ve bir yük atını o meşhur boğaza götürmek hiç de zor 
bir şey değildi. Herhalde oralarda altın madeni bulacaklarını sanıyorlardı. 
Bulurlarsa iyi ikramiye verirlerdi onlara. Ama, ne aradıkları ilgilendirmezdi onu. 
Onları doğru yola sokar, sonra da karanlık basmadan kış ağılına dönerdi. Onun 
için çok kolay bir işti bu.

  Bu şehirli delikanlılar hiç de cimri değillerdi. Bazarbay önce red anlamında 
başını sallamıştı: Ya müfettiş gelir, beni işimin başında bulmazsa! Alay 
edersiniz tabii, ama benim de sorumluluklarım var. Başçoban Noygutov nerde? 
derler. Tam da koyunlar doğum yapacağı sırada niçin işinin başında 
bulunmuyor? derler. O zaman size bir şey olmaz, zılgıtı ben yerim, cezayı ben 
çekerim!

  Bunun üzerine jeologlar hemen ücreti arttırmış ve ona yirmi beş ruble teklif 
etmişlerdi. Vay enayiler! Verirlerdi elbet. Ceplerinden çıkacak değil ya. 
Devletin parasıydı verecekleri. Bu yüzden fakirleşecek de değillerdi! Hem onlar 
da sadece ceplerini doldurmayı düşünüyorlardı. Değer miydi onlar için kendi 
canını sıkmaya! Bu kadar küçük bir iş için onlardan bu kadar çok para koparmak 
hiçbir rahatsızlık vermezdi ona. Koyunlarını kısa bir süre için bırakıp gitmek de 
pek umurunda değildi. Normal zamanlarda, hemen hemen her üç günde bir, 
ufacık bir sebeple bırakıp giderdi onları. Özellikle de düğünleri, en mütevazı 
cenaze törenlerini hiç kaçırmazdı. Yeter ki içki olsun, içme fırsatı doğsun. Maaş 
alma günlerinde, sovhoz muhasebesine gittiği zaman, ikinci çoban, iki 
yardımcısı, gece korucusu, karısı (o da maaş alıyordu) ve kuzulama zamanında 
fazladan işe alınan işçiler soğuk ter dökerlerdi. Niçin?. Çünkü Bazarbay zil 
zurna sarhoş olarak, atının üzerinde güçlükle durarak, ancak geceyarısı dönerdi 
evine. Pis, cadaloz karısı da onu müdüre şikayet etmişti herhalde. Çünkü üç 
aydan beri mutemed Boronbay, imzalar tamam olsun diye, maaşını evlerine 
kadar bizzat getirmek zorunda kalıyordu. Laf mıydı yani! Madem ki imza işine 
bu kadar önem veriyordu, gelsindi!

  Bu yirmi beş ruble beklenmedik bir kısmetti onun için. Elbette Acı-Taş yolu da 
öyle kolay gidilir bir yol değildi. Çakıllı, bazı yerleri baş döndürecek kadar sarp 
bir yoldu. İnsanın düşüp boynunu kırması hiçtendi. Ama, dağ yolunda bunlar 
pek olağandı. Yine de, bu dar ve dik yolu tırmanmak, düz bir stadın etrafında 
koşarak dönmek ve madalyaları toplamaktan daha zordu. Tabii, zordu ama 
dünyada adalet yoktu ve hiç olmayacaktı. Senin, bütün yıl, katrandan yapılan 
yolları olmayan, akarsuyu, elektriği de olmayan bu yitik yerlerde boynuna kadar 
hayvan pisliğine gömülerek anan ağlasın, beyaz ayakkabılı bu genç açıkgözler 
de stadlarda koşu yapsın, ya da gol atmak için top peşinde koşsunlar! Onları 
omuzlarda taşırlar, gazeteler göklere çıkarır. Sen ise sabahtan akşama kadar, 
haftanın yedi gününde hiç izin yapmadan, didinir durursun, senin gibiler 
karınlarını ancak doyurabilirler... Adalet miydi bu! İnsan içmesin de ne 
yapsındı! İçkiyi bile rahat içirmezlerdi insana! Karın tepene biner, içtiğini 
burnundan getirir. Sonra senden, koyun başına en az bir kuzu isterler, 
koyunlardan biri kısır olur da doğurmazsa vay haline! Hayvanların semiz, 
yapağıları temiz ve ince olsun isterler. Sentetik yünlerin seninkinden daha iyi 
olduğunu söyleyerek de tehdit ederler insanı... Yün kırkma zamanında, 
kontrolörler akın eder, akbabalar gibi üşüşürler insanın başına. Yünleri kıl kıl 
sayarlar. Sen kendine bir tutam yün alamazsın. Çünkü bu yünü döviz 
karşılığında yabancılara satarlar. Döviz denen şeye çok ihtiyaçları var galiba... 
 
  İnsan bir hiç için yoruluyor işte. Bu koyunların da, bu insanların da, bütün bu 
pis varlıkların da canları cehenneme!

  Bazarbay yol boyunca konuşmadı. Kafasından durmadan karamsar fikirler 
geçiriyor, yalnız tehlikeli bir yerden geçerken müşterilerini uyarmak için ağzını 
açıyordu. Karısı yüzünden ne keyfi kalmıştı, ne huzuru... Ne illet, ne çekilmez 
karıydı bu Tursun! Her şeye karışır, rezalet çıkarırdı. Bir şeye karışmadan susup 
oturmak hasta ederdi onu. Onunla hayat, hayat değildi. Kadın gündüz bir 
kedidir, gece yılan diyenler çok doğru söylemişlerdi. Bu işte bile, hem de 
yabancıların yanında, çenesini tutamamış, bağırıp çağırmıştı. Senin canın 
gezmek istiyor, demişti, bırak ne halleri varsa görsünler, sana ne jeologlardan, 
ağılda bir sürü iş var, koyunlar kuzulayacak, çocuklar ayağımın dibinden 
ayrılmıyor, ağabeyleri yatılı okulda birer serseri, birer hayta olup çıktılar, tatilde 
geldikleri zaman tıkınmaktan başka bir şey yapmıyorlar, bana yardım etmek için 
parmaklarını bile oynatmıyorlar. Üstelik fosur fosur sigara içiyorlar. Gizli gizli 
votka içtiklerine de eminim. Onlara bir bakan, terbiye veren yok ki. Okul 
müdürü de ayyaşın teki zaten. Sen de onlara evde çok iyi örnek oluyorsun 
doğrusu! Sarhoş olup sızmaktan başka bir şey yapmıyorsun! İyi ki at evin 
yolunu biliyor da, içki aleminden alıp getiriyor seni buraya, yoksa şimdiye kadar 
çoktan bir yerlerde sızıp gebermiştin!...

  Pis karı! Ne kadar dayak yese yine de o yılan dilini tutamıyor! Kaç defa 
boğazını sıkmıştı onun. Neredeyse öldürecekti. Gözleri yuvalarından 
fırlayacakmış gibi olmuştu. Sonra, sonra tek kelime söylememeye, hiç ağzını 
açmamaya söz vermişti de canını kurtarmıştı. Ama bütün bunlar ders olmamıştı 
ona. Dayaktan yüzü gözü morartı içinde, gömgök olduğu için Gök Tursun 
lakabını takmışlardı ona.

  Ama o gün, karısının çenesini kapatmanın yolunu bulmuştu. Onu; bir şey 
söyleyecekmiş gibi içeri çağırmış, sonra hiçbir şey söylemeden omuzlarından 
tutup duvara dayamıştı. İşte o anda, karısının baygın ve vaktinden önce 
ihtiyarlamış şişik yüzünde, dişsiz ağzının korku ile sırıtışında, birlikte 
geçirdikleri yılların hüznünü, yılgısını görmüştü. Birikmiş sayısız acıları, 
çileleri, talihine karşı haklı olarak duyduğu kırgınlıkları okumuştu. Ve birden 
bire kendinden utanmıştı biraz.

  -Kancık! demişti alçak sesle, bir daha çeneni açarsan tahta kurusu gibi ezerim 
seni!

  Ve onu şiddetle itip bırakmıştı.

  Tursun kovaları alıp sessizce avluya çıkmış, kendisi de biraz nefes alıp 
sakinleştikten sonra, jeologlarla birlikte gitmek için atını eyerlemişti.
İyi, güzel bir atı vardı ve tek tesellisi, tek övüncü de bu idi. Haradan alınan bir at 
idi bu. Oradaki aptallardan biri onu, doru-siyah donundan dolayı beğenmemiş, 
cins at için bu karışık donu uygun bulmamıştı. Ne önemi vardı bu ayrıntının? 
Çok iyi bir attı bu. Dar ve dik yollarda yürümesini çok iyi bilirdi. Hele 
dayanıklılığına hiç diyecek yoktu. Sırtından hiç inmediği halde yorulmak nedir 
bilmezdi. O yörede, çalışma kahramanı Boston'un atını saymazsak, çobanların 
hiçbirinde böyle mükemmel bir binek atı yoktu. Cimrinin tekiydi bu Boston. 
Bazarbay'la o, görünüşte hiçbir sebep yoksa da, birbirlerinden nefret ederlerdi. 
Ama kabul etmesi gerekirdi ki iyi bir at geçirmişti eline. Don yöresinde yetişen 
bir al at idi ve onun için adını Donkulük koymuştu, onun üstüne titriyordu. Hem 
sonra, Ernazar'ın dulu ile evlendikten sonra, eyerde pek kurumlu, pek çalımlı 
oturmaya mecbur hissediyordu kendisini. Öyleydi vallahi! Bu Ernazar, üç yıl 
önce Ala-Mengü boğazını geçerken bir çukura düşüp ölmüş ve buzların arasında 
sıkışıp kalmıştı...

  Çoğu kez tek sıra halinde devam ediyorlardı yollarına. Kış bitiyordu. Karların 
erimeye başladığı güneşli yamaçlarda, çakıl taşlarının görünmeye başladığı 
yerlerde, bir bahar kokusu da duyuluyordu artık. Hava temiz ve sakindi. Tam 
dikey yükseltide bulunan güneş, dağların eteğindeki gölü mavi bir sedef gibi 
parlatıyordu.

  Az sonra boğaza girdiler, ayna parıltılı sular görünmez oldu, dik yamaçlar 
aşağıya doğru uzanan görüntüyü gizledi. Şimdi kopuk taşlar ve sarp kayalardan 
oluşan ve onları her yandan tehdit eden bir dünyada idiler. Bazarbay, böyle bir 
yere gelmek nerden akıllarına düşmüş dedi kendi kendine ve Başatı geçidinden 
sonra uygun bir yere ulaştıkları zaman hemen dönmeye karar verdi. Başat 
(kaynak) geçidi dosdoğru Isık-Göl'e götürürdü onları.

  O uygun yere geldiler. Bazarbay kılavuzluk ücretini aldı. Onlara veda etmeden 
önce gururla bıyığını sıvazlayarak ve hafifçe gülümseyerek:

  -Ee, evlatlar, dedi, hepimiz erkeğiz değil mi? Ben de çocukluğu çok gerilerde 
bıraktım. Şu anda boğazım kupkuru, beni böyle bırakmazsınız herhalde?

  Bir kadeh votkadan fazlasını ummuyordu. Ama jeologlar cömert davrandılar, 
ona, evinde içmesi için yarım litrelik dolu bir şişe verdiler. O yeşilimtrak şişeyi 
(o yöredeki bir fabrikanın ürünü idi) aldıktan sonra morali iyice yükseldi. 
Sabırsız ve coşkulu bir şekilde, jeologlara, çadır kurmaya en elverişli yeri, ateş 
yakmak için çalıları nereden bulacaklarını gösterdi. Sonra, hararetle ellerini 
sıkıp ayrıldı onlardan. Ama, oraya kadar getirdiği yulafı yedirmek için bile 
beklememişti. At buna pek aldırmazdı ve zaten bu durumlara alışıktı.

  Bazarbay, planına uygun olarak önce tepeye tırmandı, sonra Başat'a indi. 
Burada hava daha aydınlık, yamaçlar ağaçlı idi. Birçok başat akıyordu ve 
geçidin adı da bu yüzden Başar idi.

  Bir yandan mola vermek için uygun bir yer arıyor, bir yandan da sabırsızca, 
kürklü paltosunun üzerine geçirdiği yağmurluğun cebindeki şişeyi yokluyor, 
okşuyordu.

  Dayanma sınırını bildiği için bir içişte şişenin yarısını bitireceğini biliyordu. 
Ardından biraz su içer ve sonra yoluna devam ederdi. Bu durumda en güç şey 
atın üzerinde düşmeden durabilmekti. Eyerden düşmezse at onu götürürdü, uzun 
zamandan beri buna alışıktı hayvan. Zavallı Gök Tursun, kocasını şeytanın 
koruduğunu söylemekte haklı idi. Çünkü Bazarbay hiç attan düşmemişti.

  Bir derenin kıyısına gelip durdu. Küçük dere, üzerini örten ince ve saydam buz 
tabakasının altında şırıl şırıl akıyordu. Yapmayı düşündüğü şey için en uygun 
yerdi burası. Etrafı sarıçalılarla, cüce söğütlerle kaplıydı. Kar azdı. Atın gemini 
çıkararak, yem torbası olarak da kullandığı heybeyi başına taktı. Hayvan, büyük 
bir nefes verdikten sonra, gözleri yarı yumulu olarak, hatur hutur yemeye 
başladı yulafını. Böylece hem karnını doyuruyor, hem yorgunluk çıkarıyordu. 
Bazarbay dere kenarındaki bir kütüğün üzerine rahatça oturdu, cebinden şişeyi
çıkardı, güneşe doğru kaldırıp aşina gözlerle baktı. Şişenin bir özelliği yoktu 
ama ona bakarken güneşin de batmak üzere olduğunu farketti. Uzayan gölgeler 
yavaş yavaş manzarayı örtmeye başlamıştı. Bir saat, belki daha kısa bir süre 
sonra güneş batacaktı. Ama onun acelesi yoktu. Daha içmeden keyifleniyordu. 
Kalın tırnağı ile usulca şişenin kapağını açtı, önce bir güzel kokladı, sonra başını 
kaldırıp şişeyi ağzına yapıştırdı. Oburca akıttığı ilk yudumlar boğazını yakarak 
geçti. Elini uzatıp avucuyla biraz su ve buz kırıkları aldı ve olduğu gibi ağzına 
attı. Dişleri arasında ezilen buz parçacıklarının hoş gıcırtısını ta kafatasında 
duydu. Ama yüzünü korkunç şekilde buruşturmuştu. Yine de hoşnut olduğunu 
belirten gurultular çıkardı, gözlerini kapatıp votkanın başına vurmasını, dağların 
ve kayaların buğulanmasını, birbirine karışmasını, yüzlerce anlaşılmaz sesin 
beynine ulaşmasını bekledi. Sarhoşluğun eşiğinde, öylece donup kalmışken, 
birden inlemeler, çocuk ağlamasına benzer sesler duydu. Çok yakından gelen bu 
sesleri kulak kabartarak dikkatle dinledi. Şimdi daha iyi işitiyordu. Yakınındaki 
sık çalıların ardında, ürüyen enikler vardı... İstek dışı bir hareketle bir yudum 
votka daha çekti. Sonra şişeyi bir taşa dayayarak oraya bıraktı, dudaklarını sildi, 
kulağını sesin geldiği yöne çevirerek ayağa kalktı. Evet, yanılmıyordu. Yavru 
hayvanların bulunduğu bir yuva yada in vardı yakınında...

  Bunlar Akbar ve Taşçaynar'ın dört küçük yavrusu idi. Zamanından önce, 
ilkbaharın ilk günleri bile gelmeden doğan yavrular... Son üç yıldan beri 
karşılaştıkları sayısız ve beklenmedik olaylar, kurtların hayat ritmini bozmuştu. 
Yavrular anneleri geciktiği için inliyor, ağlaşıyorlardı.

  Bazarbay içkili olmasaydı o seslerin geldiği yere gitmeden önce iyice 
düşünürdü. Ama votka etkisini göstermeye başlamış ve onun düşünme gücünü 
almıştı bile. Hiç tereddüt etmeden yuvaya doğru yürüdü. Önce yuvayı bulmakta 
biraz güçlük çekti ama koku alma duyusundan da yararlandı. Çok belirgin kurt 
izleri çıkmıştı karşısına. Kurtlar, tedbir olsun diye hep kendi izlerinden 
yürürlerdi. Sonra çalıların arasında gerçek bir hayvan mezarlığı buldu. 
Kemirilmiş kemiklere, yarısı yenmiş iskelet parçalarının çokluğuna bakılırsa, bu 
yırtıklar burada uzun süreden beri yaşıyordu. Çünkü bunlar artan avlarını böyle 
bir yere depo eder, karınları acıkınca ya da başka av bulamayınca yerlerdi.
Bazarbay izlerden giderek, bir kaya yarığının arasında hayvanların inini buldu. 
Oraya girmekten korkmalıydı, büyük kurtlarla burun buruna gelebilirdi çünkü. 
Ama yavru kurtlar birbirleriyle yarışırcasına inlemeye devam ediyor, sanki onu 
çağırıyorlardı.

  Yavru kurtlar ne bileceklerdi anne ve babalarının isteyerek gecikmediklerini. 
Kurtların avlanmasına en elverişsiz bir mevsimdi. Avlayabilecekleri hayvanlar 
pek sıska, pek azdı. Muflonların ve dağkeçilerinin en zayıfları zaten 
öldürülmüşlerdi. Yabani koyun sürüleri doğum zamanını geçirmek için uzak 
yaylalara gitmişti. Evcil hayvanlar ise yine doğum için korunaklı ağıllarda 
toplanmış bulunuyordu. Bu şartlarda durmadan süt isteyen, yiyecek isteyen 
yavruları beslemek hiç de kolay değildi.

  Akbar bir deri, bir kemik kalmış, tanınmaz hale gelmişti. Zayıf ayakları, sarkık 
memeleriyle kendisinin gölgesiydi sanki. Erkek kurtlar daha dayanıklıydı, birkaç 
gün hiçbir şey yemeseler de olurdu, ama süt emziren bir ana kurdun aç 
kalmaması gerekirdi. Akbar, beslenmek için, az bulunan güçlü hayvanları 
avlamak tehlikesini de göze almak zorundaydı. Kendisi ölürse yavruları da 
ölürdü çünkü.

  Her zaman olduğu gibi Akbar önden gidiyor, Taşçaynar peşinden geliyordu. 
Şimdi bir an önce av bulmak zorundaydı. Avı bulacak, yakalayıp öldürecek, 
olabildiğince çok et yiyecek ve sonra inine dönüp hazmedecekti ki yavrularına 
süt yapabilsin.

  Karların erimeye başladığı yerler kaygan, gölgeli yerler ise sert ve soğuktu. 
Ama kurtlar yavaşlamadan, hep aynı hızla ilerliyorlardı. Küçük hayvanlar henüz 
inlerini terketmemişti, sürüler ise çok uzaktaydı. Yollarını şaşırmış kocabaş 
hayvanlar kalıyordu onlara: Atlar, sığırlar, develer. Taşçaynar bunları Akbar'ın 
yardımı olmadan avlayamazdı. Zaten tek başına bunlardan birini yakalasa bile, 
bütün gücüne rağmen, sürükleyip yuvalarına kadar götüremezdi. Nitekim birkaç 
gün önce tek başına, aşağılarda yolunu şaşıran bir eşek yakalamış, ama onu 
taşıyamamıştı. Bunun üzerine eşi Akbar geceyarısı yuvasını terkedip avın 
bulunduğu yere gelmiş ve karnını doyurabilmişti. Böyle fırsatlar pek az 
çıkıyordu karşılarına. Eşekler yalnız dolaşmaz, genellikle yanlarında birileri 
bulunurdu. İşte bu sebeplerden dolayı Akbar da Taşçaynar'la birlikte gitmek ve 
karnını avı buldukları yerde doyurmak zorunda kalmıştı.

  İnden çıkışının ilk saatlerinde çok endişelendi, birkaç defa geri dönmek istedi. 
Yavruları korumalıydı, onun sütüne ve sıcaklığına ihtiyaçları vardı. Ama, 
korkusunun üstesinden gelerek yoluna devam etti, o anlar için yuvasını unuttu 
ve sonra birden göl civarında yeni izlerle karşılaştı. Yırtıcılık içgüdüsü her şeyi 
unutturdu.

  Kurtlar buldukları izden giderek geniş bir vadiye ulaştılar. Burada üç yak 
otluyordu. Besbelli yollarını şaşırdıkları için gelip kalmışlardı buralarda. İri 
hayvanların orta boyluları idi bunlar. Vücutları, kış sonunda oldukları için kalın 
ve iri kıllarla kaplıydı. Akbar ve Taşçaynar, geçen yıl, bu bölgeye yeni geldikleri 
zaman da karşılaşmışlardı yaklarla. Ama henüz bölgenin yabancısı oldukları için 
bunlara saldırmamış, daha küçük avlarla yetinmişlerdi: Bugün ise yiyeceğe çok 
ihtiyaçları vardı ve yaklaşmak için manevra yaparak vakit kaybetmek sırası da 
değildi. Yakınlarda insan da görünmediği için hemen hücuma geçtiler. Yaklar, 
kurtları görür görmez, böğrüşerek rastgele tekme savurarak kaçmaya başladılar. 
Ama kurtlar daha hızlı koşuyordu. Az sonra, nefesleri kesilen otçulların durup 
karşı koymaktan başka çareleri kalmadı. 

  Ortalıkta insan olmayınca, bir süre için, dünyanın eski zamanlardaki dengesi 
kuruluverdi: Bu güneşe, bu ıssız dağlara ve mutlak sessizliğe, otçul ya da etçil 
bu beş yaratık eşit olarak sahiptiler. Otçullar bu dövüşü hiç istemezlerdi ama, 
Akbar ve Taşçaynar da onlara sırt çevirip elleri boş dönemezlerdi. Açlıktan 
mideleri kazınıyordu. Kendilerinin ve yavrularının yaşamaları için yaklarla boy 
ölçüşmek zorundaydılar. Otçullar da başka kurtuluş yolu olmadığını 
anlamışlardı. Hem korkmuş, hem öfkeli idiler. Dönüp başlarını eğdiler, kulakları 
sağır edercesine böğürerek ön ayaklarının toynaklarıyla yeri dövmeye başladılar. 
Kurtlar küçük sıçrayışlarla çevrelerinde dönüyor, üzerlerine atılmak için en 
uygun anı kolluyorlardı. Güneş ve dağlar, telaşsız heyecansız seyircilerdi şimdi. 
Tehlikeye rağmen Akbar sabırsızlanıyordu. Kendine göre en zayıf otçulu 
seçerek atılmaya karar verdi: Otçulun kanlı gözlerinde bir tereddüt görür gibi 
olmuştu ve bu da, pek emin bir durum olmasa da, saldırma kararını verdirmişti 
ona. Hiç oyalanmadan, bir an bile duraksamadan, otçulun omuzuna atladı. 
Otçul, hiddetle ve hızla başını sallayarak ve Taşçaynar'ın saldırısından önce 
Akbar'ı yere fırlattı, karnına birkaç boynuz indirdi, sonra da ayakları altında 
ezeceği anda, Akbar bir yılan gibi kayıp kurtuldu, yeniden sıçrayıp bu defa 
hasmının ensesine dişlerini batırdı. Hayvanın diken diken olan kalın kılları dilini 
yaraladı. Korkunç, yırtıcı tabiatı, yaşamak için öldürmesini gerektiriyordu. Ama 
bugün kolay yutulur bir av çıkmamıştı karşısına. Yaklar ne saygalara benziyordu 
ne de tavşanlara. Olanca güçleriyle direnmeden boğazlatmıyorlardı kendilerini. 
Ve bu yak, yaralı ve kanlar içinde olsa da, daha uzun süre dövüşebilir, belki 
fazlasını da başarabilirdi. Ama Akbar'ın şansı bu defa da ona yardım etti: 
Taşçaynar da ondan hemen sonra aynı otçula saldırmıştı. Akbar'la uğraşan 
hayvanın boğazına güçlü dişlerini geçirmiş ve yak bu ikinci hasmını 
karşılayacak zaman bulamamıştı. Taşçaynar öyle müthiş saldırmış ve dişlemişti 
ki, yak sendelemiş, vücudundan oluk gibi kan akarak yere serilmiş ve can 
çekişmeye başlamıştı. Gözleri yavaş yavaş donuklaştı. Öteki iki yak daha 
kavganın başında kaçıp gitmişlerdi. Boğuşma yerinden iyice uzaklaştıktan sonra 
yavaşladılar ve hiçbir şey olmamış gibi ağır ağır yürüdüler.

  Can çekişen yak daha son nefesini vermeden kurtlar ondan parçalar koparmaya 
başladılar. Akbar, pençelerinin de yardımıyla karnını yarmış, hala canlı olan 
hayvanın sıcak etini dişleyerek yutmaya başlamıştı. Az zamanda karnını iyice 
doyurmak için acele ediyordu, bir an önce yavrularının yanına dönmek istiyordu 
çünkü. Taşçaynar ise hayvanın gövdesini parçalıyor, vahşi hırıltılar çıkararak, 
zalim bir kasap gibi eklemlerini kırıyordu.

  Karınlarını doyurduktan sonra inlerine gidecek, geceleyin dönüp artan 
yiyecekleri götüreceklerdi. Şimdilik, iri iri lokmaları güçlükle yutarak ziyafet 
çekiyorlardı kendilerine...

  Ötede, yavru kurtlar, ısınmak için birbirlerinin üzerine abanarak bağrışıyor, 
inliyorlardı. Karınları çok açtı. İnin gerisinde bir hareket duyunca daha da 
yükselttiler seslerini, titreyen minik bacaklarıyla düşe kalka, sevinçle dışarıya 
doğru ilerlediler. Bu da kan ter içinde kalan Bazarbay'ın işini kolaylaştırdı. Dar 
kaya kovuğuna, kürklü paltosunu çıkararak ve sağa sola tutuna tutuna 
girebilmişti. Yavrulardan üçünü kucağına aldı, dördüncüsünü ensesinden 
yakaladı ve geri geri giderek kurt yuvasından dışarı çıktı. Batmak üzere olan 
güneşin ışıkları karlı yamaçlardan yansıyarak gözüne vuruyor, görmesini 
güçleştiriyordu. Derin bir nefes alarak ciğerlerini temiz hava ile doldurdu, 
hayvanların soluk verişlerini dinledi. Kucağındaki yavrular kımıldamaya, 
elindeki ise kurtulmak için çırpınmaya başlamıştı. Bazarbay paltosunu alarak 
dereye doğru hızla yürüdü. Bunları hayvanat bahçesine satıp iyi bir para 
alacağından emindi. Geçen yıl bir çoban böyle yavrular bulmuş ve ona herbiri 
için elli ruble ödemişlerdi.

  Seri bir hareketle atın yulaf torbasını aldı, yulafları yere döktü, kurt yavrularını 
heybesinin iki gözüne ikişer ikişer yerleştirdi ve sonra eyerin terkisine bağladı. 
Daha fazla gecikmemek için atına bindi. Şanslıydı doğrusu! Ama, büyük kurtlar 
gelmeden uzaklaşmalıydı oradan. Votka şişesini ancak atına bindikten sonra 
hatırladı, vakit kaybetmemek için inip almadı. Eksik olsun! dedi. Bu kurt 
yavrularını satıp elde edeceği para ile kasalar dolusu votka alabilirdi, şimdi 
önemli olan bir an önce uzaklaşmasıydı.

  Az sonra yaptığı tedbirsizliği düşündü de tüyleri diken diken oldu. Elinde bir 
tüfek bile olmadan nasıl girmişti o kurt inine! Ana kurt ya da baba kurt 
yakınlarda bir yerde olabilirdi...

  En uysal hayvan olan bir dişi geyik bile yavrusunu korumak için canını dişine 
takıp dövüşürdü...

  Şimdilik, göze aldığı tehlikeyi düşünmüyor, atını dörtnala sürerek arada bir 
günbatısına doğru endişe ile göz atıyordu... Kayalar arasına alaca karanlık 
çökmüştü bile. Bir an önce bu tehlikeli boğazdan kurtulmalıydı...

  Göle yaklaştıkça rahatlıyor, kendisini emniyette hissediyordu. Bir yandan da 
ele geçirdiği ganimeti birine göstermek için can atıyordu. Eve gitmeden önce 
meyhane arkadaşlarından birini bulup bu olayı anlatmayı da düşünmüyor 
değildi. Acaba değer miydi? Herhalde ona birkaç kadeh, her yavru için en az 
yüz gram votka ısmarlayan olurdu. Hem uzun zaman borçlu kalmayacaktı ki! 
Daha üçte ikisi şişede kalan votkasını derenin kenarına bırakıp geldiği için 
şimdiden pişmanlık duymaya başlamıştı. İşkembesini harekete geçirmek için şu 
anda bir duble votka ne kadar iyi olurdu! Ama, bir yandan da içki içmeye her 
zaman fırsat bulacağını, şimdi asıl işinin bu hayvancıkları sağ salim evine 
ulaştırmak ve beslemek olduğunu düşünüyordu. Büyük kurtlar istedikleri kadar 
inatçı olsunlardı, bu yavrular daha süt eniği idiler ve gözleri açılalı da çok 
olmamıştı. Bakışlarından belliydi bu. Zaten heybenin içinde çaresizdiler işte.
Bazarbay uzun süredir takip edildiğini bilmiyor, hiç kuşkulanmıyordu. Bu 
maceranın sonunu da ancak Allah bilebilirdi...

  Büyük kurtlar karınlarını iyice doyurduktan sonra dönüş yolunu tutmuşlardı ve 
tek arzuları vardı artık: İnlerine ulaşmak, yavrularıyla kucaklaşıp yatmak ve 
dinlenmek. Bunu hakketmişlerdi. Sonra da gidip av artıklarını 
temizleyeceklerdi.

  Onların hayatı sürekli bir koşudan ibaretti sanki. Zaten, kurtları besleyen 
ayaklarıdır dememişler mi? Heyhat! Hız, tek başına bütün güçlüklerin 
üstesinden gelmeye yetmiyor. Başka aç kurtlar da vardı ve yarım bıraktıkları 
yakı bulur, yerlerdi. Çünkü bunların bazıları başkalarının avını dişlemekte hiç 
tereddüt etmezlerdi. Böyle durumlarda da, diş dişe bir dövüş kaçınılmaz olurdu, 
Ama çok defa avın gerçek sahipleri galip çıkardı bu dövüşten...
 
  İnlerine varmadan epeyce önce, bir önsezi Akbar'ın yüreğini sıkmaya başladı. 
Güneşin ışıkları karlı tepeleri ürkütücü bir kızıllıkla kaplarken ve her dakika 
biraz daha kararırken, birden yanıbaşından bir gece kuşu uçup geçmişti sanki. 
Adımlarını sıklaştırdı, sonra, Taşçaynar'ın kendisini izleyip izlemediğine bile 
aldırmadan, anlaşılmaz sıkıntılar içinde, koşmaya başladı. Korkusu yavaş yavaş 
anlaşılmaz olmaktan da çıkıyordu şimdi: Havada yabancı kokusu vardı. Önce 
terli bir at kokusu, sonra yürek oynatan başka bir koku! Dereyi atladı, çalıları 
geçti, telaşla inlerine girdi... İn bomboş! Bir an donup kalan ana kurt, hemen 
sonra, bir av köpeği gibi her yeri koklayarak oraya buraya koştu. Sonra dışarı 
fırladı, yoluna çıkan Taşçaynar'a hiddetle bir diş attı. Yavrularının olmayışından 
onu, yani babalarını sorumlu tutuyordu sanki. Baba kurt da telaşla yuvalarına 
girdi. Sonra çıkıp Akbar'ın peşine düştü. Akbar, dere boyunda, bir o yana bir bu 
yana koşup duruyordu. Faltaşı gibi açılmış gözleriyle izlere bakıyor, neler olup 
bittiğini anlamaya çalışıyordu. Bir insan gelmişti buraya! Henüz taze olan koku 
yayıntısı apaçık belli ediyordu bunu. Yere dökülmüş ve az salyası bulanmış 
yulaflar da vardı. Sonra, içinde pis kokulu ve onun midesini bulandıran bir sıvı 
olan şişe, özellikle de kar üzerinde pek belli olan çoban çizmelerinin izleri: 

  Demek, o korkunç yaratık, atla inlerine kadar gelmiş, yavrularını almıştı! Belki 
yavrularını yemişti bile! Üzüntü ve hiddetinden ne yapacağını bilemeyen Akbar, 
zavallı eşine bir düşmanı imiş gibi tekrar saldırdı ve onu birkaç kere ısırdı. Sonra 
hiddetli hırlamalarla, yavrusunu kaçıranın izinde koşmaya başladı. Taşçaynar da 
peşinden...

  İki kurt olanca hızlarıyla atlının peşinde koşuyor, atlı ise göle, insanların 
yaşadığı bölgeye gidiyordu.

  Bazarbay boğazı geçmiş, yaz merasının bayırında atını tırısa geçirmişti. 
Uzaktan gölün bir köşesi görünmeye başlamıştı bile. Bir saat kadar sonra evine 
ulaşırdı. Ufkun ta kenarında duran güneş, iki dağ arasına düşmek, yitilmek 
üzereydi. Hafif ama soğuk bir rüzgar esmeye başladı Isık-Göl'den. Kurt 
yavruları soğuk almamalı dedi Bazarbay kendi kendine. Ama onları saracak bir 
şey yoktu. Heybenin içinde ölmüş olmasınlar sakın! (Ölmüş hayvanları kim 
satın alırdı). İnip bakmak için atını durdurdu. Tam heybeyi çözüp bakacağı 
sırada, at ayaklarını açıp işemeye başladı, ama birden işemeyi kesti, olduğu 
yerde çırpınıyor, korkulu bakışlarla ayaklarını yere vuruyordu. Birden yana 
sıçramış, sahibinin elinden dizginini hızla çekmişti.

  -Hoop! Dur bakalım, ne oluyor sana?

  Ama at şaha kalktı. Korkunç bir yangından kaçmak istiyordu sanki. Bazarbay 
birden, iliklerine kadar titrediğini hissetti. Atın bu tuhaf davranışının sebebini 
anlamak için durup gerilere bakmasına gerek yoktu. Kurtların takip'te olduğunu 
anlamıştı. Hemen sıçradı, daha atın yelesini bırakmamıştı ki hayvan fırladı, 
dörtnal koşmaya başladı. Rüzgara karşı, başını öne eğerek uçuyordu. Bazarbay 
yan tarafa bir göz attı ve yakında iki kurdun koştuğunu gördü. Az önce de at, 
bayırı aşarlarken görmüştü onları. Şimdi yandan önüne geçip yolunu kesmek 
istiyorlardı. Adam yakarmaya, normal zamanda yüzlerine tüküreceği bütün 
ilahları imdada çağırmaya başladı. Lanet olsun o jeologlar, dedi, altınlarıyla 
birlikte yok olsunlar! Sonra karısının sözlerini hatırladı. Ondan özür diledi: 
Şeref sözü! Eğer bu işten yakamı sıyırırsam bir daha sana hiç el 
kaldırmayacağım diye, yanıbaşındaymış gibi ona söz verdi. İçinden 
söyleniyordu: O kurt ininde ne işim vardı? Kafalarını duvara çarpa çarpa 
gebertsem daha iyiydi. Ve şimdi onlardan kurtulmam imkansız!

  Heybe atın terkisine sıkıca bağlıydı ve bu koşu sırasında onları oradan alıp 
atamazdı. Bütün bunlar yetmiyormuş gibi akşam oluvermiş, karanlık, ıssız geniş 
ovaları dalga dalga kaplamıştı. Çevresinde, kilometrelerce uzağında, onun 
derdiyle meşgul olacak kimseler yoktu. Tek dayanağı, tek desteği, şimdi paniğe 
kapılarak bütün hızı ile koşan atı idi.

  En büyük üzüntüsü de tüfeği olmamasıydı. Bu kurtları herbirine birer kurşun 
sıkmaktan daha kolay ne olurdu. Boşa kurşun atmazdı. Bütün çobanlar gibi onun 
da bir tüfeği vardı elbet. Ama ne yazık ki evde bırakmıştı. Her zaman tüfekle 
dolaşacak değildi ya! Ah, başına geleceği bilseydi...
 
  Bazarbay olanca sesiyle bağırmaya başladı. Böylece kurtları korkutacağını 
umuyordu. Neyse ki iyi bir atı vardı ve kurtuluşu bu ata bağlıydı...

  Dağların karanlık yamaçlarında amansız bir takipti bu: Atlı adam, heybesinde 
dört kurt yavrusunu kaçırıyor, Akbar ve Taşçaynar da onu kovalıyordu. 
Yavrularının kokusunu alan kurtlar da kendi dillerince dua ediyorlardı. Ah at bir 
yanlış adım atsa, bir tek yanlış adımla ayağı sürçecek olsa! Mideleri yak etiyle 
dolu olmasaydı, daha hızlı koşabilirler, hırsızı yakalar, onu kana boğarak parça 
parça eder, nice zamandır sürdürdükleri korkunç varolma mücadelesinde haklı 
olduklarını gösterirler, adalet yerini bulurdu. Eskiden, Mujunkum bozkırında, 
büyük sayga avına çıktıkları zaman, daha başka davranır, daha hızlı koşar ve 
saygaları pusuya düşürürlerdi. Ama o zamanlar mideleri hep boş olurdu.

  Bu koşuda özellikle Akbar çok güçlük çekiyordu. Çünkü yavrularına süt yapsın 
diye çok et yemişti. Yine de dayanıyor, bütün kaslarını gererek koşuyordu. 
Atlıya yetişse, bir an bile tereddüt etmeden üzerine atılacaktı. Yavrularını 
kurtarmak için her şeyi göze almıştı. Elbette Taşçaynar da hep yanında olacak, 
onu vargücüyle ve sonuna kadar destekleyecekti. Her şeyde beraberdiler. Yalnız, 
vakti gelince, tek başlarına öleceklerdi... Bugün Akbar'ı hiç bir şey 
durduramazdı. Ölecekse ölecekti, yeter ki kaçan atlıya yetişsindi. Ah onun 
boğazına bir atılsa!..

  Bazarbay, atının bütün çabasına rağmen, kurtlarla kendisi arasındaki mesafenin 
yavaş yavaş ama kesin olarak kısaldığını ve kurtların onun göle ulaşmasını 
engellemeye çalıştıklarını farketti. Kurtlar onun yolunu kesip dağlara doğru 
gitmesini istiyorlardı. Orada işini bitirmeleri kesinleşirdi. Korkular içindeki at 
ise uzaklaşmaktan başka bir şey düşünmüyor ve onun için de zaman zaman 
yolunu değiştirmeye çalışıyordu. Ama Bazarbay onun doğru yoldan sapmasını 
engelliyor, bu yüzden de kurtların saptırma çabası boşa gidiyordu.

  Nihayet ileride bir ağılın ışıkları göründü (Ne şans!). Boston Urkunçiev'in ağılı 
idi bu. Evet, şu meşhur kahraman işçinin, nefret ettiği şu yeni tür kulağın (köy 
ağasının) ağılı. Dost ya da düşman, ne olursa olsun, şu anda karşısına bir insan 
çıkması, Tanrı'nın bir lutfu idi. Birbirinden uzakça o birkaç evi görünce sonsuz 
bir sevince kapıldı ve atını mahmuzladı. Hayvan, uzakta parlayan o umut 
ışıklarına doğru yeni bir kuvvetle hızlandı. Ama, artık kurtulduğunu 
söyleyebileceği ana kadar sanki yüzyıllar kadar uzun zaman geçti.

  Az sonra Boston'un elektrojen grubunun tarrakası duyuldu ve bir köpek sürüsü 
havlayarak ona doğru koşmaya başladı. Ama kurtlar hala peşindeydi, onların 
gittikçe yaklaşan solumalarını duyuyordu. Ey kudretli Bavbedin, kurtar beni, 
sana yedi kurban sunacağım! diyordu Bazarbay.

  Çobanların kendisine doğru koştuklarını görünce, Ah, nihayet kurtuldum! dedi 
kendi kendine.

  Tabii, bütün vaadlerini, adaklarını, daha bir saat geçmeden unutacaktı. 
İnsanoğlu böyleydi işte...

  Kendisini, kelimenin tam anlamıyla kurtarıcılarının kollarına attı: 

  -Kurtlar! Kurtlar kovalıyor! Su verin bana! dedi titrek bir sesle. 

  Kurtlar şimdi görünmez olmuşlardı. Ama oralarda bir yerde, pusuda oldukları 
kesindi. Çobanlar kapıları kilitleyerek, birbirlerini uyararak sağa sola koşmaya 
başladılar. İçlerinden biri dama çıktı ve oradan birkaç el ateş etti. Köpekler 
birbirleriyle yarışırcasına havlıyorlardı. Kurtların kokusunu alır almaz hepsi 
avluya kaçmıştı ve oradan çıkmıyorlardı. Onların bu korkaklığına sinirlenen 
sahipleri küfürler savurarak onları kışkırtmaya, yüreklendirmeye çalışıyorlardı 
ama boşuna...

  -Koşun! Tutun! Çoban köpeği olacaklar! Bir bok olmaz bunlardan! Saldırın! 
Haydi... Aktaş, Yılbars, Caysan, Barpalan! Ne duruyorsunuz! Kovun kurtları! 
Ödlekler! Utanmıyor musunuz?!

  -Nefesini tüketme, dedi içlerinden biri, köpek bunlar, bir atlıyı çizmesinden 
yakalayıp düşürürler de, kurtlara bir şey yapamazlar. Ne sanıyorsun! Hiçbir 
köpek bir kurda saldıramaz. Bırak havlasınlar.

  Bazarbay'ın, kurtların kendisini niçin kovaladıklarını hatırlaması için epeyce 
zaman geçti. Yalnız, onun atıyla ilgilenen bir çocuğun sorusu üzerine 
hatırlamıştı kovalanmasının sebebini:

  -Bazarbay Beg, heybende ne var? İçinde bir şeyler kımıldıyor da? demişti 
çocuk.

  -Heybemde mi? Ha, onlar kurt yavruları! Lanet olası şeyler! Başat'ta bir inde 
buldum bu dört kurt yavrusunu. Kurtlar beni bunun için kovaladılar.

  -Ha, demek öyle, iyi bir ganimet! İnlerine girip mi aldım onları? Postunu 
orada bırakabilirdin...

  -Ölmemişler mi? Çok sallanmaktan boğulup ölebilirlerdi, dedi başka bir 
çoban.

  -Yoo, o kadar nazik değiller, ayrık otu gibidir bunlar, öyle kolay kolay 
ölmezler!

  -Göstersene nasıl şeyler olduğunu.

  Çobanlar heybeyi alıp Boston'un evine götürdüler. Böyle bir buluntuya ancak 
ağıl reisinin evinde bakılabilirdi. O sırada ağıl reisinin orada bulunmayışı bu 
geleneği bozamazdı. Şu anda o, ödül almış seçkin bir işçi olarak, mahalli bir 
komite toplantısına başkanlık ediyordu. 

  Bazarbay, zafer kazanmış gibi gururla, ganimetinin peşinde yürüyerek eve 
girdi. Ev sahibine karşı düşüncesi ne olursa olsun, davet edildiği bir haneye 
girmemezlik edemezdi.

  Doğrusunu söylemek gerekirse, bu eşikten ilk defa geçecek değildi. Oradan 
yedi kilometre uzakta oturuyordu ve bu dağlarda çobanlık yaptığı uzun yıllarda, 
Urkunçiev'i üç defa ziyaret etmek fırsatını bulmuştu. İlk gelişi, Ernazar'ın 
ölümünden sonra, onu anmak için verilen yemek dolayısıyla olmuştu. Ernazar, 
Ala-Mengü dağını geçerken bir uçuruma yuvarlanmış ve ölmüştü. Ondan altı ay 
sonra, Boston'un ilk karısı Arzıgül'ün cenazesi için gelmişti. (Arzıgül çok güzel 
bir kadındı). Çevre sakinlerinin hepsi gelmişti cenazeye: Büyük bir kalabalık 
olmuştu. Atlar, traktörler, kamyonlar... ordu kadar çoktular. Üçüncü ziyaretine 
gelince, bunu istemeyerek, zorlanarak yapmıştı doğrusu. O gün yetkili kişiler bir 
üretim semineri açmış, Boston Urkunçiev'e de kendi tecrübelerinden öteki 
çobanları yararlandırmak görevi vermişlerdi. İşte bu vesile ile istemeye istemeye 
seminere katılmış, kuzuların ölmemesi, koyunların daha çok yün vermeleri için 
nelerin yapılması gerektiğine dair uzun uzun nutukları dinlemek zorunda kalmış, 
yarım gününü kaybetmişti. Sanki o bunları bilmezmiş, nice zamandan beri başka 
şey yapıyormuş gibi! Oysa yapılacak şeyler belliydi. Kış zamanında hayvanları 
iyi beslemek, yazın sabahları erken kalkmak, akşamları geç yatmak, çok 
çalışmak ve koyunları hiç gözetimsiz bırakmamak yeter de artardı bile. Kısacası 
gayretkeşlik gerekirdi. Tıpkı Boston ve onun takımı gibi. Bazısı çok, bazısı az 
başarılı olurdu. Bir şans meselesiydi bu. Mesela Boston'un evlerinde, ambarında, 
hatta avlusunda bile gece-gündüz yanan elektrik vardı. Niçin? Çünkü o, bir 
jeneratör yerine iki jeneratör alabilmişti. Birinci jeneratör arıza yapacak olsa, 
ikincisini çalıştırırdı. Oysa Bazarbay da dahil kolhozun bütün öteki çobanlarında 
yalnız bir jeneratör vardı, bunun da yarardan çok zararı olurdu. Bazen çalışır, 
bazen çalışmaz, çok defa gerekli yakıt vaktinde verilmezdi. Arza yapınca parça 
gerekir, ya da teknisyen gidip şehire yerleşmiş olur, bulunmazdı. Onun gibi 
gençler için şehirde yaşamak ve çalışmak yüz kere daha iyiydi. Sonuç: Kağıt 
üzerinde herkesin elektriği vardı, ama gerçek bambaşka idi...

  Hem sonra, her zaman haklı çıkan Boston olurdu. İçki de içmediği için haklı 
çıkarırlardı onu. Oysa Bazarbay ve onun gibiler hep haksız çıkarlardı, onların 
içkiye düşkünlüğü hiçbir şeyi halletmiyordu. Ama, madem ki o kadar kötü 
idiler, kötü işçilerdi, niye işten kovmuyorlardı? Hayır, tam tersi oluyordu bunun: 
Hele bir istifa etmeye kalkış, görürdün dünyanın kaç bucak olduğunu! Hemen 
adamın peşine polis takarlardı. Pasaportunu alır, çalışma belgeni alır ve geri 
vermezlerdi. Bizimle kal sevgili yoldaş, bizi güç durumda bırakma derlerdi. 
Evet, günümüzde çobanlığı kabul eden enayiler pek az bulunur. Herkes şehirde 
oturmak istiyor. Çünkü orda çalışma saati dolunca bir yerlere gidip 
eğlenebilirsin, ya da evine gider dinlenirsin. Oradaki evlerde konfor var, soba 
yakmak gerekmiyor, elektrik hiç kesilmez, gece gündüz yanar, akarsu desen 
elinin altında, hatta helaları bile evin içinde, koridorun dibindedir... Hiçbir şey 
buradakine benzemez! Sen burada binbeş yüz hayvanla uğraşırsın, kuzulama 
mevsiminde bir dakika dinlenmeye vaktin olmaz. Hep meleşir, birbiri ardından 
doğum yaparlar. Saatlerce gübrelere batıp çıkarsın, sinirlerini yatıştıramazsın; 
karını, yardımcılarını dövemezsin, içip zıbaramazsın... Ve sonra, bütün bunlar 
yetmiyormuş gibi, sana beş paralık değer vermezler...

  En küçük bir fırsatta, sana bu Boston'u örnek olarak gösterirler: Onun gibi 
olun, onu örnek alın! derler. Çenesine iyi bir yumruğu hakkediyor bu fırsatçı! 
Herifte de bir şans var ki! En iyi insanlar onun emrinde çalışmak istiyor, kimse 
onu terketmiyor, tam bir aile şirketi kurmuş! Bazarbay ve birçokları da elektrik 
jeneratörlerini kaldırıp döküntüler arasına atmış ve tıpkı eski zamanlarda olduğu 
gibi petrol lambalarını ve fenerleri kullanmaya başlamışlardı. Boston'un MI-1157'si
ise çalışmaya devam ediyordu. Onu ta uzaktan görüyor, sesini ta uzaktan
duyuyorlardı. Zaten kurtları korkutan da o ses idi. O müthiş tarraka olmasaydı, 
bu kadar çabuk bırakmazlardı kovalamayı.

  Köpekler hala havlıyordu, iki kurt hala yakınlarda geziyor ama meydana 
çıkmaya cesaret edemiyorlardı...

  Evet, çok şanslıydı bu Boston. Avlusu bile kusursuz, evi temiz ve aydınlıktı. 
Bunlara bakınca insan onun koyunlar arasında yaşadığını söyleyemezdi. 
  
  Kapıdan içeri girerken Bazarbay çizmelerini, dolaklarını çıkarmak zorunda 
kalmış, halılar döşeli odaya yün çoraplarıyla girmişti.

  İnsana şans bir kere gülmeyegörsün her şeyin en iyisini verirdi. Bazarbay o 
güne kadar, Ernazar'ın dulu Gülümhan'ın ne kadar çekici ve hala genç bir kadın 
olduğunu pek farketmemişti. Kocası öleli çok olmamasına rağmen Boston 
onunla evlenmişti ve kadın mutlu görünüyordu. Henüz kırk yaşındaydı, belki 
daha genç. İki kızı yatılı okuldaydı. Boston'un da ilk karısından iki kızı vardı 
ama onlar evlenmişlerdi. Gülümhan ona üçüncü bir çocuk; bir oğul vermişti.
Boston'un bu yeni karısı gerçekten çok sevimliydi, kibardı ve aptal da değildi, 
hiç değildi. Kocasıyla Bazarbay arasındaki geçimsizliği bildiği halde 
bilmezlikten gelmiş, hiç renk vermemiş, çok tabii ve nazik bir şekilde 
karşılamıştı onu: Hoşgeldin komşularımın komşusu, gir içeri, şöyle buyur. Ne 
müthiş olay! Demek kurtlar düştü peşine! Hiç görülmüş şey mi bu? Allah'a 
şükürler olsun, Arbak'lar (Kırgızcada ataların ruhu) kurtarmış seni ölümden. 
Kocam evde değil, toplantıya gitti, ama gecikmez, gelir. Onu arabayla getirmeye 
söz vermişlerdi. Buyur, buyur, otur şöyle. Böyle bir maceradan sonra bir çay 
içmek istersin herhalde. Biraz beklersen yemek de hazır olur.

  Bazarbay, bu zoraki konukseverliğin, bu iyi niyet gösterisinin derecesini, 
nereye kadar varacağını anlamak istedi. Üstelik, heyecanını yatıştırmak için 
biraz içkiye çok ihtiyacı vardı.

  -Çay, kadınların içeceği bir içkidir, dedi hiç kemküm etmeden ve biraz da 
tahrik eden bir ses tonuyla, patavatsızlığımı mazur gör, baylığı, varlığı dillerde 
dolaşan Boston'un görkemli, evinde daha keskin, daha ağırca bir içki bulunmaz 
mı acaba?

  Bazarbay, kendisine bir içki verilmese bile bu çok iğneli sözleriyle, 
Gülümhan'ın yüzündeki ani değişikliği görmekten büyük zevk alacaktı: Aslında 
açık konuşmak pek becerebildiği bir şey değildi. Ama burası ne bir Beğ evi idi, 
ne de bir Han evi. Boston da onun gibi basit bir koyun yetiştiricisinden başka 
bir şey değildi. 

  -Özür dilerim, dedi kadın kaşlarını çatarak, Boston içki içmez...

  -Evet, bilirim, senin Boston içki içmez, dedi Bazarbay laübali bir şekilde, laf 
olsun diye söyledim işte. Çaya da teşekkür ederim. Sadece düşünmüştüm ki, 
kendisi içmese bile belki konukları için bulundurur...

  -Tabii, tabii, dedi Gülümhan mahcup bir şekilde. Bu arada, misafirin yanında 
oturan çoban Rızkul'a bir göz attı. İçinde kurt yavruları bulunan heybe onun 
önünde idi.

  Rızkul votka getirmek için ayağa kalkarken Boston'un ikinci yardımcısı girdi 
odaya. Bunun adı Murat idi. Pedagoji Enstitüsündeki öğrenimini yarıda 
bırakmış, her yere girip çıkmış, sonunda Boston'un yanında kalmıştı. Açıkgöz ve 
yüzsüz bir çocuktu. Rızkul ona:

  -Baksana Murat, dedi, sende bir yerlere sakladığın bir votka şişesi vardır. 
Bunu biliyorum. Getir de Bazarbay'ın haşarısını kutlayalım. Boston bir şey 
söylerse sorumluluğu üzerime alırım. Haydi, uç ve hemen getir.

  -Pekala, getireyim, dedi Murat sevinçle.

  İlk yarım şişeden sonra Bazarbay neşesini bulmuştu. O büyük korkunun yerini 
şimdi her zamanki güvenli daha doğrusu patavatsız hali almıştı. Kendi 
evindeymiş gibi halının üzerine yayılıp oturdu ve macerasını anlamaya 
hazırlandı. Heybenin ağzını açarak yavru kurtları çıkardı önce. Kendisi de ilk 
defa bu kadar yakından görecekti onları. Yavruların sert tepkileri azalmış, 
saklanacak yer arıyor gibiydiler. Biraz ısınınca halının üzerinde hareket etmeye, 
şikayet eder gibi ürümeye başladılar. Etraflarında oturan insanların elbiselerine 
burunlarını sürtüyorlardı. Buğulu gözlerle bakıyor, hiçbir şey anlamıyorlardı. 
Besbelli, ama boş yere, kendilerini emzirecek ve koruyacak annelerini 
aramaktaydılar. Gülümhan onlara acıyarak başını salladı:

  -Karınları aç zavallıların! Yavru, kurt yavrusu da olsa, yavrudur işte. Yiyecek 
verilmezse ölecekler. Ne işine yarayacak bunlar senin?

  -Açlıktan niye ölsünler, dedi Bazarbay suçlar gibi, çok dayanıklıdır bu 
hayvanlar. Şehre götürmeden iki gün onları besleyecek bir şeyler bulunur. 
Zooloji merkezinde onlara nasıl bakılacağını bilirler. O şefler her şeyi yapabilir, 
bir kurdu sirkte numara yapacak kadar terbiye edebilirler. Ve insanlar sirke para 
vererek girer. Böylelerini bulurlarsa sirke gönderirler.

  Gülümhan'ın uyandırdığı merhamet duygusuna rağmen herkes gülümsedi. 
Ama, kurt yavrularını görmek için koşup gelen kadınlar, aralarında birşeyler 
fısıldaşmaya başladılar. Ev sahibesi şöyle dedi:

  -Bizde birkaç öksüz kuzu var, onları kendimiz besliyoruz. O kuzuların 
biberonları ile bu kurt yavruları da beslenemez mi?
 
  Bazarbay katıla katıla güldü:

  -Neden olmasın? Kurtları emziren koyunlar... Hiç fena fikir değil! Bir 
deneyelim.

  Daha sonraları, her şey olup bittikten sonra, bu sahneyi herbiri nefretle 
hatırlayacaklardı. Ama şimdi yavru kurtların koyun sütü içmelerine bakıp 
gülüyorlardı. Hayvancıklar pek komik, pek korkusuzdular şimdi. İçlerinden biri, 
bir dişisi, mavi gözlüydü: İnanılır şey değildi bu. O güne kadar böyle bir şeyi 
peri masallarında bile hiçbiri duymamıştı. Boston'un henüz birbuçuk yaşında 
olan oğlu Kence sevinçten uçuyordu. Onun bebek kurtlarla, gözleri coşku ile 
parlayarak ve yalnız kendisinin anladığı bir dille konuşarak oynaması herkesi 
duygulandırdı. Akbar'ın yavruları da sanki burada çocuğun kendilerine en yakın 
canlı olduğunu anlamış gibi hep onun kollarına, vücuduna sokuluyorlardı. İnsan 
ve hayvan yavrularının birbirlerini tanımalarını görüp şaşıyor, çocuğun neler 
söylediğini annesinden sorup anlamaya çalışıyorlardı. Annesi de gururla, 
gülümseyerek okşuyordu yavrusunu.

  -Benim küçük kurdum, küçücük hayvanım benim, bu kara güzel kurt yavruları 
hep sana geliyorlar. Bak ne şirin şeyler. Onların dostu olmak istiyorsun değil 
mi?

  İşte tam bu sırada Bazarbay unutulmaz sözlerini söyledi:

  -Evinde daha önce de bir kurt yavrusu vardı, işte şimdi beş tane oldular. Bir 
kurt yavrusu olmak mı istiyorsun Kence? Boston'un oğlu, seni onlarla birlikte 
bir ine koyarım, kurtlarla beraber büyürsün...

  Çay içerken şakalaşıp gülüşüyorlardı. Yüzleri kıpkırmızı olan ve başları iyice 
dönmeye başlayan Bazarbay ve Murat, bir yandan yağ ve kızarmış et yiyerek 
votka şişesini bitirmişlerdi.

  Nihayet avluda köpekler sustu, sessizlik geri geldi. Adı Caysan olan en iri 
köpeklerden biri aralık duran kapıdan ansızın başını uzattı ve eşiğin üzerinde 
kuyruğunu sallayarak durdu, ama içeri girmeye cesaret edemedi. Biri bir lokma 
ekmek atınca onu havada yakalayarak yedi. Bu sırada Murat birden yerinden 
kalktı, kurt yavrularından birini alıp köpeğin önüne götürdü:

  -Caysan, al bakalım! Haydi al! Kurt yavrusu o koca köpeğin önünde tiril tiril 
titriyordu. Caysan, herkesin şaşkın bakışları arasında, homurdana homurdana 
geriledi, sonra da başını yere eğerek ve kuyruğunu ayaklarının arasına kıstırarak 
kaçıp gitti. Avluya girince de ürkek ürkek havlamaya başladı. Hepsi katıla katıla 
güldüler buna. En çok gülen Bazarbay idi ve şöyle dedi:

  -Boşuna zahmet ettin Murat! Hangi köpek olsa, kurdun kokusunu alınca 
korkudan işer. Caysan'ı bir arslan mı sanıyorsun sen?

  Kence hıçkırarak ağlamaya başlayınca gülüşmeler durdu: Büyüklerin şakası 
onu pek korkutmuştu. Kurt yavrusuna bir şey olacak diye ve onu korumak için 
badi badi koşarak kapıya gitmişti.

  Az sonra Bazarbay zavallı yavruları tekrar heybeye soktu ve ağıldan ayrıldı. 
Dinlenmiş, teri kurumuş ve tımar edilmiş at yola koyulunca bu defa korkusuz, 
neşe ile tırısa geçti. Murat ve Rızkul tüfeklerini yanlarına alarak ona yoldaşlık 
ettiler. Onlar da sarhoştu. Özellikle Murat'ın çenesi iyice düşmüştü, durmadan 
konuşuyordu. Giderken, az önce meydana gelen bir olayı telafi etmek için 
refakat ediyorlardı ona. Olay şu idi:

  Bazarbay, akşam boyunca Boston'un evinde en çok ilgi ve saygı gören kişi 
olmaktan memnundu. O değerli heybesini Murat'ın ellerine verip odadan 
çıkarken, büyük bir kurt postunun süslediği duvara yaklaşmıştı. Postun yanında 
bir de tüfek asılıydı. Bunlara merakla baktı. Silah çok hoşuna gitmişti: Namlusu 
ivli, panthere marka güzel bir tüfekti bu. Büyük avlar için yaptırmıştı. Çelik 
kısmı ışıkta pırıl pırıl parlıyordu. Duvarı süsleyen yırtıcı postu bu tüfekle 
vurulmuştu. Bu olayı herkes biliyordu o bölgede.

  -Beğ Gülümhan, demişti Bazarbay sarhoş gözleriyle onu süzerek. Biraz 
duralayıp, Bu Gülümhan tenha bir yerde karşıma bir çıkarsa... diye geçirmişti 
aklından. Kırda ya da ıssız bir yol kenarında rastladığı kadınlara zor kullanarak 
tecavüz etmekten geri kalmazdı. Bu teşebbüslerinden, başarılı olsun olmasın hiç 
pişmanlık duymuyordu. Gülümhan'ın yüzünü, Gök Tursun'un gömgök şişiklerle 
dolu yüzüyle karşılaştırmıştı da, gidip karısına bir tokat aşketmek gelmişti 
içinden. Çünkü onun karısı o idi, Gülümhan değildi ve nice zamandan beri 
karısından bıkmıştı. Ama, hiddetini gizlemesini bilmiş, kendisini toparlamış ve 
bu düşünceler süresince durakladıktan sonra devam etmişti:

  -Evinizde insan çok rahat ediyor, mükemmel bir hanımsın... Ne diyordum? 
Ha, bak Gülümhan, korkarım kurtlar yine peşime düşeceklerdir. Şu tüfeği 
yanıma almama izin verir misin? Yarın hemen iade ederim...

  -Allah aşkına koy o silahı yerine, dedi Gülümhan sert bir şekilde, Boston 
silahını kimseye vermez, ona dokunulmasını bile istemez!

  -Demek o burda yokken de bu silahı kullanamayacaksın? diye sırıttı Bazarbay. 
Yine bir an hayale dalmış, bir fırsatını bulsa bu kadını nasıl sarmalayıp 
kucaklayacağını düşünmüştü.

  -Kesinlikle hayır, dedi Gülümhan. Eğer Boston eve geldiği zaman silahı 
yerinde bulmazsa çok kızar. Zaten fişeklerin yerini bile bilmem, kocam onları da 
sakladı ve kimsenin kullanmasını istemiyor.

  Bazarbay içinden, Boston'a sövüp saydı, kendi talihsizliğine de lanetler okudu. 
Bu cimri herifi tanımıyor muydu sanki! Karısı da ondan aşağı kalmıyordu. Alın 
silahınızı da... diye kükremek üzereydi ki Rızkul koluna girmiş, havayı 
yatıştırmak için ona refakat edeceklerini söylemişti:

  -Endişe etmene gerek yok Bazake (Bazarbay Amca'nın kısa söylenişi) 
Murat'la ben tüfeklerimizle sana yoldaşlık ederiz. Bizim vaktimiz bol, 
önümüzde, upuzun bir gece var. Bu tüfeği yerine koysan iyi edersin. Boston'un 
nasıl biri olduğunu bilirsin, evinde herhangi bir şeyin yerinden oynatılmasına 
çok kızar!

  Rızkul, Kence'yi teselli için de biraz oyalandı. Çocuk küçük kurtların heybeye 
konduğunu görünce ve götürüleceklerini anlayınca hüngür hüngür ağlamaya 
başlamıştı. Tepinerek, bağırarak kendisine verilmesini istiyordu küçük 
kurtların...

   Murat, avludan çıktıktan sonra, arkadaşlarını da güldürmek için, tuhaf bir olayı 
anlatmak istedi:

  -Ey Bazake, şehirdeki büyük rezaleti duydun mu? Duysan gülmekten 
kasıkların çatlardı.

  -Yoo, bir şey duymadım.

  -Büyük rezalet, uluslararası boyutları olan bir rezalet! Vallahi!

  Rızkul atını biraz hızlandırarak:

  -Hey talebe, haydi anlat şunu, dedi.

  -Bak anlatayım, geçen gün, kodamanlardan biri, bizim yerel gazete Sosyalizm 
Şafağına telefon etmiş ve gazetede niçin Amerikan kapitalizminin 
propagandasını yapıyorsunuz! diye çıkışırmış. Yazıişleri müdürü benim eski 
okul arkadaşlarımdan biridir, dalkavuklukta olduğu gibi ödleklikte de üstüne 
yoktur. Telefona işte o çıkmış ve korkudan titreyerek kekelemeye başlamış: 
Bi...biz, Aaaa merika ile il...il..gili hiç bir yaaa ya yazı ya ya yın la madık e e 
fendim.. Ne propa..ganda..sından söz ediyorsunuz?, Daha ne olsun! Birinci 
sayfadaki o başlık ne öyle? Boston bize en iyi örnektir diyorsunuz. Ama..ef 
efendim.. o bi bizim en i iyi ve örnek çobanımızın adıdır... Boston 
Urkunçiev'den söz ettik biz. Onunla ilgili bir yazıdır o. Tamam, anladık ama, 
diyor kodaman, birçok kişi gazetenin yalnız başlığını okur! Ha! ha! diye 
katılarak güldü ve devam etti anlatmaya: Peki ne yapacağız efendim? diye 
soruyor yazıişleri müdürü. Ne cevap veriyorlar biliyor musun? Söyleyin o işçi 
kahramanımıza, adını değiştirsin, başka bir ad alsın kendisine! 

  -Dur hele, diye sözünü kesti Bazarbay, Amerika'da da Boston adında biri mi 
var?

  -Böyle biri yok ama bu isimde bir şehir var, büyük şehirlerden birinin adı o, 
hemen hemen New-York kadar büyük bir şehrin. Biliyorsun, bizim dilimizde 
Boston; Boz elbiseli demektir. Boz'un anlamı onların gri dediği renk. Ton ya da 
don ise elbise demek, ya da palto demek. Kelimeler birleşince Boston şeklinde 
söyleniyor, yani Boz elbise, çaktın mı meseleyi?

  -Vay canına! Tabii, Boston; Boz ton demek, dedi Bazarbay, şimdi anladım, 
hiç düşünmemiştim Boston adının nerden geldiğini.

  Ama, bu skandalın Boston'a hiçbir zarar vermeyeceğini düşünen Bazarbay'ın 
canı sıkılmıştı doğrusu.

  Karanlık, gökyüzüne yıldızlı tülünü yaymıştı. Dağları ve uzaktan zor farkedilen 
gölü de kaplamıştı. Üç atlı Taban'a doğru neşe ile ilerliyor. Bugüne kadar 
birbirlerinden ayrı olan kaderlerinin, o gün en kötü şekilde bir araya geldiğini, 
birleştiklerini nereden bileceklerdi?.. Az sonra konuşmaları duyulmaz oldu, 
toynak sesleri de kayboldu. Yalnız jeneratörün sesi duyuluyordu uzaktan. 
Jeneratörün feneri, evlerin etrafında, karanlıktan koparıp aldığı aydınlık, küçük 
bir alan oluşturuyordu.

  Kurtlar, onların gidişini farketmemiş, tepelerin arkasında, kendileri için uygun 
zamanı bekliyorlardı...
 
  -2-

  Gülümhan Kence'yi güçlükle uyutabildi. Kendisi de kocasının dönmesini 
beklediği için uyumuyordu. Nihayet köpekler koro halinde havlamaya 
başlayınca, üzerine bir şal alarak pencereye yaklaştı. Farlarıyla karanlığı delip 
gelen müdürün arabasını gördü. Araba büyük ağılın önünde durmuştu. O gün 
kuzulaması beklenen koyunları toplamışlardı oraya.

  Boston arabadan indi, şoföre teşekkür ettikten sonra aracın kapısını çarparak 
kapadı ve araba tekerlekleri gıcırdayarak hareket etti. Gülümhan Boston'un 
hemen eve girmeyeceğini, önce ağıllara, anbarlara ve hayvanların otlarına 
bakacağını biliyordu. Bu teftişten sonra gece bekçisi Kıdırmat'ı sorguya 
çekecek, vukuat olup olmadığını, kayıpları, doğumların nasıl geçtiğini 
soracaktı...

  Kocasına yemek ısıtmak için sobaya daha önce koyduğu odunları tutuşturdu, 
çay demledi. Kocası çay tiryakisi idi. Sonra, eşikte ayak seslerini duymak için 
kulak kabarttı. Kocasının dönüşüne sevinmişti. Onun Kence'nin odasına 
girdiğini, çocuğu öptüğünü, soğuk bıyıklarının teması ile çocuğun kımıldadığını 
ve yumuşak yatağında öbür tarafa döndüğünü görür gibi oluyordu. Normal 
olarak çocuğu yatağına Boston'un kendisi yatırırdı ve uzun bir merasimle 
yapardı bu işi. Çok defa banyosunu da o yaptırırdı. Önce ev iyice ısıtılır, kapılar 
pencereler sımsıkı kapatılır, çocuk bundan sonra leğene sokulurdu. Komşular 
Boston'un yaşlandıktan sonra duygusallaştığını, eskiden kendisini çocuklarından 
çok işine verdiğini söylüyorlardı. İki büyük kızı şimdi kendi yuvalarını 
kurmuşlar ve babalarının evine ancak ara sıra geliyorlardı. Her evde olduğu gibi, 
onlarda da sonuncu ve en küçük çocuk gözde idi. Boston'un Kence'ye bu 
düşkünlüğünün acı sebeplerini yalnız Gülümhan anlıyordu. Bir gün karı-koca 
olacaklarını ve bir çocuklarının dünyaya geleceğini evvelce hiç 
düşünmemişlerdi. İlk kocası Ernazar o uçuruma düşmeseydi ve Boston'un ilk 
karısı Arzıgül de ondan az sonra ölmeseydi, bütün bunlar olmayacaktı. İkisi de 
geçmişi akıllarına getirmemeye çalışıyorlardı ama, yalnız kaldıkları zamanlarda 
eski eşlerini hatırlamaktan geri kalmıyorlardı... Bu çocuk, Kence, ikisi arasında 
bir birleştirme çizgisiydi ve bu birliğin bedelini çok ağır ödemişlerdi. Ernazar'ı o 
geçide birlikte gitmeye razı eden Boston idi ve Ernazar onun gözleri önünde 
düşüp ölmüştü. Şimdi orada, uçurumun dibinde, karlara gömülü yatıyordu. O 
zamandan beri ruhunu sıkan, kalbini oyan bu olaya, yalnız küçük Kence'nin 
varlığı bir teselli oluyordu. Çünkü ölümü dengeleyen şeyin yalnız doğum olduğu 
yazılmıştı.

  Nihayet kocasının içeri girdiğini duydu, çizmelerini çıkarmasına yardım etmek 
için kalkıp karşıladı. Sonra, sabun ve havlu getirdi, kocasının eline su döktü. 
Bunlar olurken ikisi de tek kelime konuşmuyorlardı. Daha sonra, çay içerken 
konuşacaklardı. Boston her zamanki o küçük cümlesini söyleyecekti önce: Bak, 
dinle, bu geniş alemde neler oluyor diyecek, gördüklerini, yaptıklarını ayrıntılı 
olarak anlatacaktı ona. Böyle başbaşa kaldıkları zaman çok mutlu idiler. Onların 
konuşmaları, bütün giriş çıkışlarını bildikleri bir liman gibiydi: Arzıgül'ün 
ölümünden bir yıl sonra, evlenmeye karar verdikleri zaman, Boston onu almak 
için göl kenarındaki küçük kasabaya gelmişti. Gülümhan dul kaldığı günden beri 
orada oturuyordu. Boston atını orada bırakmış, ikisi birlikte otobüse binerek 
evlenme muamelesini bitirmeye gitmişlerdi. İlk defa beraber çıktıkları o gün 
birlikte görünmekten çok sıkılmışlardı.
 
  Evlendirme dairesinde kağıtları alelacele imzalamışlar ve hemen sonra göl 
kıyısından yürüyerek gitmişlerdi. Otobüse binmek, kasabadan bir tanıdıkla 
karşılaşmak istememişlerdi. O güzel sonbahar gününde, Isık-Göl'ün göğü her 
zamanki gibi temiz ve sakindi. Birbirine bağlı iki küçük kayık dibi görülen 
berrak suda hafifçe sallanıp duruyorlardı.

  Şuraya bak, demişti Boston, bu su, bu dağlar, bu toprak, hayatın ta kendisidir. 
Sen ve ben de şu iki kayık gibiyiz. Akıntının bizi nereye sürükleyeceğini henüz 
bilmiyoruz, ama yaşadıkça, geçmişimizden kopmayacağız, geçmişimiz bizi 
terketmeyecektir. Hep beraber olalım. Ben oldukça yaşlandım. Bu kış kırk 
dokuzuma basacağım: Senin kızların daha büyüyecekler, okullarını bitirmeleri 
ve toplumda yerlerini almaları gerek... Gel, eşyalarını hazırlayalım. Sen bir 
balıkçı kızısın, ama yine dağlara döneceksin. Bu defa benimle geleceksin 
dağlara... Yalnız yaşamak bana çok zor geliyor...

  Gülümhan hıçkıra hıçkıra ağlamış ve Boston onu sakinleştirmek için epeyce 
uğraşmıştı. Daha sonra, yalnız kaldıkları, şundan bundan ve başkalarından 
sözettikleri zamanlarda, Gülümhan, gölde gördüğü o iki kayığı gözünde 
canlandırıyor ve sakin, huzurlu bir kıyıya yanaştıklarını düşünüp şükrediyordu.
O gün ise kocasının her zamankinden daha dalgın olduğunu farketti. Evin 
girişinde, lambanın titrek ışığında, uzun boylu Boston (Gülümhan'dan en az bir 
baş kadar daha yüksekti), havluyu buruşturarak o pürtüklü yüzünü pek yavaş 
silmişti. Yeşil gözleriyle dalgın dalgın bakıyordu. Büyük çeneli yanık yüzü kızıl 
bakıra çalan bir renk almıştı. Nesi vardı? Ellerini kuruladıktan sonra, önce küçük 
tahta karyolasında uyuyan çocuğu görmeye gitti. Bu karyola ya da kereveti 
kendisi yapmıştı. Diz çöküp, tatlı sözler mırıldanarak, çatlamış dudaklarıyla 
çocuğu öptü. Kence yatağında kımıldayınca gülümsedi.

  -Kıdırmat bana, ben yokken Bazarbay'ın geldiğini söyledi, hiç hoşuma 
gitmedi, dedi yemeğe otururken. Gülümhan bu sözleri kendine göre yorumladı, 
kızardı ve canının sıkıldığını belli eden bir sesle:
 
  -Ben ne yapayım? O kurt yavrularıyla evi istila ettiler. Kence de pek sevindi. 
Onlara çay verdim...

  -Beni yanlış anladın. Mesele onun buraya gelmesi değil, ama olanlar hoşuma 
gitmedi.

  -Peki ama neden? Sen de kurtlara ateş etmişsindir. Duvarda asılı duran post 
oraya kendi kendine gelmedi ya. Çok da iyi duruyor orada.

  -Elbette, dedi Boston yeniden doldurması için çay bardağını uzatırken. Çok 
haklısın, kurtlara ateş ettim, o kurdu vurdum. Ne yapalım, hayat böyle işte. 
İnsanlarla kurtlar arasında bunlar hep olur. Ama ben, asla bir kurt inini 
soymadım, kurt yavrularını almadım. Bu ayyaş Bazarbay kurt yavrularını aldı, 
ana-babalarını da üzerimize salmış oldu. Kesinlikle buralarda bir yerdedirler ve 
kudurmuş gibidirler...

  Bu sözler üzerine Gülümhan endişeyle nefes almaya ve hasırı düzeltmeye 
koyuldu:

  -Doğru, nasıl da düşünemedim bunu? Ne büyük felaket! Buraya hiç 
gelmemeliydi. Ne halt etmeye girmiş o kurt inine! Zavallı hayvanlar... Bütün 
hayvanlar yavrularını sever. Herkes bilir bunu.

  -Ben asıl bunların hangi kurtlar olduğunu merak ediyorum. Benim 
düşündüğüm iki kurdun yavruları olmasın bunlar? Biraz sessiz kaldıktan sonra 
tekrar konuştu:

  -Kıdırmat bana, olayın Başat tarafında olduğunu söyledi. 

  -Ee?

  -Umarım Akbar ve Taşçaynar adlı iki yabancı kurdun yavruları değillerdir.

  -Şaka mı ediyorsun benimle? dedi Gülümhan gülerek. Kurtların adı mı 
olurmuş! Daha neler!

  -Seni temin ederim ki hiç şaka etmiyorum. Bu iki hayvan bölgede çok iyi 
tanınır. Birçok çoban görmüştür onları. Buradaki kurtlara hiç benzemiyorlar. 
Çok kuvvetli, çok korkunç. Onları tuzağa düşürmek de, tüfekle vurmak da 
mümkün değil. Adları olmasının da şaşılacak bir yanı yok. Eğer kovalayan 
kurtlar bu kurtlarsa, o beş para etmez ayyaş Bazarbay da onların yavrularını 
çalmışsa, durum çok kötü. Taşçaynar, yani iki kurttan erkek olanı, o kadar 
kuvvetli ki bir atı da öldürebilir. Dişi kurt Akbar ise sürüye öncü olur, av 
sürüsünü de o güder. Çok zeki, korkunç zeki bir hayvan. Bu yüzden de son 
derece tehlikeli olabilir.

  -Ey oğlumun babası, yeter, beni korkutmaya çalışma. Küçük bir çocuk mu 
sandın beni? Seni duyan da onları şahsen tanıyorsun, sanki onlarla beraber 
yaşamışsın sanacak! İnanılmaz ayrıntılar anlatıyorsun!

  Boston nereden bileceksin! der gibi biraz tepeden bakar gibi oldu ama 
düşündükten sonra karısını korkutmamanın daha iyi olacağına karar verdi.

  -Tamam, tamam, artık onları düşünme. Anlattıklarımın hoşuna gideceğini, 
seni eğlendireceğini sandım. Haydi yatağı hazırla, epeyce geç oldu, yarın da 
erken kalkacağız. Biliyorsun, kuzulama günleri yaklaşıyor. Bu gece ya da 
sabaha karşı doğurmalar olabilir. Bazıları ikiz doğuracak, hatta üçüz. Neden 
olmasın!

  Ancak yatağa girip ışığı söndürdükten sonra Boston toplantıda konuşulanları 
kısaca özetledi. Bilmem kaçıncı defa hep aynı meseleleri, gençlerin çoban olmak 
istemeyişlerini, bu gidişe bir çare bulmaları gerektiğini konuşmuşlardı. Bu 
sırada avluda birden nal sesleri duydular. Gülümhan kalktı, geceliğinin üzerine 
bir şal örterek pencereden baktı. Ağılın önünde iki kişi attan iniyordu.

  -Rızkul ve Murat, dedi, Bazarbay'a yoldaşlık etmek için gitmişlerdi.

  -Sanki yapacak daha iyi bir işleri yokmuş gibi! diye mırıldandı Boston. Sonra, 
gözlerini yumdu ve her zaman olduğu gibi hemen uyudu:

  Gülümhan hemen uyuyamadı. Önce gidip Kence'nin yorganını düzeltti. 
Uyurken hep üstünü açıyordu çocuk. Çocuğu üzerine titrediği için de çok 
gecesini uykusuz geçirirdi. Pek hareketli geçen o günün sonunda rahat 
etmeyeceği belliydi. Bütün bunların sebebi, bir kötü yelin getirip evlerine attığı 
o Bazarbay idi. Boston'un kafası çok bozulmuştu bu olaya. Normaldi bu. Çünkü, 
düzeni, sükuneti çok severdi ve Bazarbay gibi halatların kabalığına hiç 
tahammül edemezdi. Gerçi Bazarbay ona hiçbir kötülük yapmış değildi, ama o 
da Boston'u sevmezdi ve Boston'un ağılı kendisininkinden daha verimli oluyor, 
işleri daha iyi gidiyor diye kıskançlıktan çatlardı... Bu sonucun durmadan, çok 
çok çalışma ile alındığını hiç düşünmezdi. Boston yarın şafakta kalkacak ve 
akşam geç saatlere kadar hiç oturmayacak, her tarafa yetişip en ufak şeye bile 
dikkat edecekti...

  Gülümhan, alüminyum renkli ve yıldızlarla süslü gökyüzünü seyretmek için 
pencereden baktı. Bütün yıldızlar tastamam oradaydılar ve ancak gün doğunca 
gideceklerdi. Dağların üzerinde parlayan Ay da silinecekti o zaman. Ama şimdi 
gece hep öyle kalacakmış gibiydi ve büyük sessizlikte yalnız evlerin uzağına 
kurulmuş jeneratörün o pek alışık oldukları tik-takları duyuluyordu.

  Gülümhan, uzun uzun bir ulama ve sonra köpeklerin hep birden havlamaları ile 
uyandığı an, ne zamandan beri uykuda olduğunu bilmiyordu. Belki henüz 
dalmıştı uykuya. Uyku sersemliğinden kurtulmak için epey zahmet çekti. Kulak 
verip dinledikten sonra iyice anladı ki bu bir kurdun yakarışıdır. Uzun, derin 
yaslarla dolu ve karanlıklar içinde yankı yankı yükselen bir uluma. Büyük bir 
üzüntü ve endişe ile kocasına sokuldu, ona sıkıca sarıldı. Ulumalar devam 
ediyordu. Yürek parçalayan acılarla dolu, hıçkıra hıçkıra bir ağlayıştı bu.
Boston başını yastıktan kaldırdı, uykulu bir sesle: 

  -Bu o işte, Akbar! dedi.

  O sırada Boston'un ne demek istediğini anlamayan Gülümhan:

  -Hangi Akbar? diye sordu.  

  -O dişi kurt işte!

  Sonra iyice kulak vererek ilave etti:

  -Taşçaynar da uluyor onunla beraber. Bak, dinle; mezbahaya götürülen bir 
boğa gibi bağırıyor!

  Nefeslerini tutup bir daha dinlediler.

  Ou-ou-u-u-uaaaa! Akbar'ın yakarışı; karanlık gecede tekrar yeri göğü 
inletmeye başlamıştı.

  -Niye böyle uluyor? dedi korkuya kapılan Gülümhan.
 
  -Amma da soru ha! Başına gelen felakete ağlıyor işte. Tekrar sustular.

  -Ne kötü bir olay! diye söylendi Boston, sen burada dur, çocuğu 
uyandırmamaya çalış. Sakın korkma, küçük bir kız değilsin ya! Oralarda uluyan 
bir kurt işte. Yavruları için ağlıyor. Elden bir şey gelmez. Ben çıkıp ağıla bir göz 
atacağım.

  Alelacele giyindi, çizmelerini de giymek için koridora geçti, dönüp ışığı 
söndürdü, sonra kapıyı kapatıp çıktı dışarı. Gülümhan onun, pencerenin 
dibinden homurdana homurdana geçtiğini ve köpeklerden birini çağırdığını 
duydu: Caysan! Caysan! Gel buraya! diyordu. Sonra ayak sesleri uzaklaştı. 
Kurtlar tekrar ulumaya başladılar. Önce dişi kurdun acı çığlıkları, hemen 
ardından erkek kurdun daha yüksek sesli uluması duyuluyordu. Seslerinde 
dayanılmaz acılar, aynı zamanda müthiş bir öfke vardı. Hıçkıra hıçkıra 
ağlamalarından sonra geliyordu öfkeli bağırışları. Yakarıyor, sonra tehdit ediyor, 
umutsuzluklar içinde olduklarını bütün dünyaya duyurmak için uluyorlardı...
Dayanılır gibi değildi. Gülümhan kulaklarını tıkıyor, sanki kurtlar eve 
girecekmiş gibi kalkıp kapıyı sürgülüyor, omuzuna attığı şalın altında titreye 
titreye tekrar yatağına dönüyor, ne yapacağını bilemiyordu. Kurtların çocuğu 
uyandırmasından, sonra çocuğun ağlamaya başlamasından da korkuyordu.
Ulumaların yönü değişti ve Gülümhan kurtların pek yakına sokularak 
dolandıklarını düşündü. Köpekler sinirli sinirli havlıyor ama avludan dışarı 
çıkmaya cesaret edemiyorlardı. O sırada bir tüfek sesi duyuldu, sonra bir daha: 
Boston ve Kıdırmat kurtları korkutmak için havaya ateş ediyorlardı.
Az sonra ortalık sakinleşti. Kurtlar ve köpekler sustular. Tanrı'ya şükür, dedi 
Gülümhan, dayanılır gibi değildi! Ama, korkusu da gitmiş değildi. Kence'yi 
uyandırmadan kaldırarak büyük yatağa, kendi yataklarına getirdi. Boston da 
döndü az sonra. Kurtlara, köpeklere, bütün bu olanlara lanetler okuyor, ateş 
püskürüyordu.

  -Uykumu zehir ettiler! dedi tekrar yatağına girdi. Hepsi cehenneme! Ah bu pis 
Bazarbay! Pis budala!
 
  Gülümhan cevap vermedi. Kocasının bir an önce yatıp uyumasını istiyordu. 
Çünkü o, bazı çobanların aksine, mutlaka gün doğmadan kalkardı.
Boston az sonra sakinleşmiş, oğlunu kucağına alarak kulağına tatlı sözler 
fısıldamaya başlamıştı. Taparcasına seviyordu çocuğunu! Kence'nin tam adı 
Kencebek (Kence Beğ) idi. Genç Beğ anlamına geliyordu. Babasının bir 
özlemini de yansıtıyordu bu isim. Çünkü her zaman, tam aksi bir kaderi 
yaşadıkları halde, çobanlar bir beğ olmayı hayal ederlerdi. Boston da bu konuda 
bir istisna sayılmazdı.

  Çocuklarını aralarına alarak tekrar uykuya yattılar. Ama uyumaları ne 
mümkün! Az sonra kurtların uluması, köpeklerin havlaması ile tekrar 
uyanmışlardı.

  -Dayanılır gibi değil, bir şeyler yapmalı, dedi Gülümhan. Kocasının sessizce 
kalkıp giyinmeye başladığını görünce de söylediğine pişman oldu:

  -Yoo, gitme! Ulusun dursunlar, korkuyorum, beni yalnız bırakma! diye 
yalvardı.

  Boston tekrar yattı. Tan atmak üzereydi. Kurtlar umutsuzca ama öfkeyle 
ulumaya devam ediyorlardı. Gülümhan ve Boston'un sinirleri iyice bozulmuştu. 
Gecenin karanlığında, tenha yerdeki bu evde, o sesleri işitmemek, dinlememek 
mümkün değildi.

  -Yüreğim sızlıyor, ne istiyor bunlar? dedi Gülümhan. 

  -Ne istedikleri besbelli, yavrularını istiyorlar.

  -Ama burda değiller ki!

  -Ne bilsinler burda olmadıklarını. Bildikleri bir şey var: İzler buraya geliyor, 
öyleyse yavruları da buradadır onlar için. Aksini anlatamazsın ki. Ah akşam 
burda olsaydım, boynunu koparırdım o alçağın! Asıl suçlu o, ama cezasını biz 
çekiyoruz...

  Kurtlar, yürek parçalayan isyan ulumalarına devam ediyor, bu haksızlığı 
haykırıyorlardı. Acılardan gözleri dönmüş olarak inatla dolaşıyorlardı ağılın 
çevresinde. En çok bağıran Akbar idi. Mezarlıkta ağıtlar söyleyerek hıçkıran dul 
bir kadın gibiydi ve bu hali Gülümhan'a, Ernazar'ın ölümünde nasıl ümitsizce 
gözyaşı döktüğünü hatırlatıyordu. Böyle korkunç bir hisse kapıldığını Boston'a 
belli etmek istemedi.

  O gece, hemen hemen hiç gözlerini kapamadılar. Yalnız her şeyden habersiz 
küçük Kence, yatağında mışıl mışıl uyuyordu. Dişi kurdun yakarışlarını 
dinleyen Gülümhan, şimdi, hiç de tehlikede olmadığı halde, oğlu için 
endişelenmeye başlamıştı.

  Dağların tepesinden günün ilk ışıkları yayılmaya başladı, karanlıklar yavaş 
yavaş dağıldı ve gece nöbetlerini bitiren yıldızlar birer birer kayboldular. Toprak 
asıl kimliğine kavuştu...

  Kurtlar nihayet gitmişlerdi. O saatte, tarifsiz kederler içinde, yine Başat 
geçidine doğru koşuyorlardı: Yavrularını yitirdikleri için yıkılmış, uzun uzun 
uluyarak nefes tükettikleri için yorulmuşlardı. Geçitlerin gölgesinde görüntüleri 
siliniyor, tepeleri aşarken yine görünüyorlardı. Başka bir zaman olsaydı, vadiyi 
dolanıp, bir gün önce öldürdükleri yakın artıklarını yemeye giderlerdi. Ama 
Akbar oraya giden yola bakmadı bile. Taşçaynar da onun isteğine karşı 
gelemedi.

  Güneş doğarken dişi kurt birden hızlandı. Sanki yavruları bekliyordu onu. 
Peşinden gelen Taşçaynar da yavruları yuvalarında bulabilecekleri hayaline 
kapılmıştı. İkisi birden inlerine koşarak girdiler.

  Her şey yeniden başladı. Akbar kaya yarığının her köşesini koklayarak dolandı, 
yavrularını bulamayınca dışarı fırladı, acı gerçeği kabul etmek istemiyordu 
sanki. Dışarı çıkarken Taşçaynar'ı tekrar ısırdı ve dereye doğru koştu. 
 
  Bazarbay'ın bıraktığı birçok iz ve iğrenç kokular hala kaybolmamıştı. En 
kötüsü, Akbar'ı çıldırtanı, bir taşa dayalı duran pis kokulu o votka şişesiydi. 
Homurdandı, saçını başını yolar gibi kendi kendini ısırdı, dişleriyle toprağı 
kazdı. Sonra başını gökyüzüne kaldırıp, mavi gözlerinden seller gibi yaş akıtarak 
inledi, inledi...

  Ama, onu teselli etmek, onunla birlikte ağlamak için kimse gelmedi yanına. 
Yüce dağlar hiçbir şeyi umursamadan, hiç kımıldamadan, öylece duruyorlardı...
 
  -3-

  Ertesi sabah, saat 10 sularında, Bazarbay şehre inmek için atını eyerlerken, batı 
tarafından bir atlının kendisine doğru geldiğini gördü. Üzerinde uzun, sarı, önü 
açık kürklü bir palto, başında tilki postundan bir börk vardı. Hafif tırısa 
kaldırmıştı atını. Heybetli görünüşünden, eyere kuruluşundan, onun Boston 
olduğunu anladı. Atına dikkatle bakınca Donkulük'ü de tanıdı ve artık hiç 
şüphesi kalmadı. Onu görmesi ve kendine doğru gelmesi canını sıkmıştı. Eyeri 
yere koyarak ne istiyor bakalım diye, nefret ettiği komşusunu beklemeye karar 
verdi. Ama, meşgul görünmek için de bir tutam samanla atın sırtını silmeye 
başladı. Aynı anda etrafa bir göz atarak ortalığın pek karışık olup olmadığını, 
çobanların işlerinin başında bulunup bulunmadığını anlamaya çalıştı. Tabii onun 
evi Boston'un evi gibi tertemiz değildi. Ama Boston ödüllendirilmiş, nişan almış 
biriydi ve eşek gibi çalışıyordu. Dilleri dikenli bazı kişiler, eskiden olsaydı onun 
bir kulak (toprak ağası) olarak Sibirya'ya sürüleceğini söylüyorlardı. Oysa 
Bazarbay basit bir çobandı ve kendisi gibi olanlar pek çoktu. Bu çobanların 
otlattığı milyonlarca koyun dağları, bozkırları durmadan çiğner ve otların tekrar 
bitmelerine engel olurlardı. Ama kimse onu Boston gibi olmaya zorlayamazdı. 
Bu yerli kulak'ın günün erken saatinde ne işi var burada? Beni hiç ziyarete 
gelmiş değil bugüne kadar!
 
  Benden ne isteyebilir! diye söylendi kendi kendine. Önce onu evin içine davet 
etmeyi düşündü ama içerisinin karmakarışık olduğunu hatırlayınca, karısını, o 
perişan ve geçimsiz Gök Tursun'u (Gülümhan'la onun arasında ne büyük bir 
zıtlık vardı) gözlerinin önüne getirdi ve bundan vazgeçti. 

  Boston az sonra avluya girdi, sundurmanın kenarında ev sahibini görünce ona 
yöneldi ve yaklaştı. Selamlaşmaları kısa sürdü. Boston attan inmeye çalışırken 
Bazarbay kendi atının tımarına devam ediyordu. İkisi de bunu bir nezaketsizlik 
olarak görmüyorlardı. 

  -Seni burada bulduğuma sevindim, dedi Boston bıyıklarını sıvazlayarak.

  -Gördüğün gibi çalışıyoruz işte. Eğer sır değilse, buraya niçin geldiğini söyler 
misin?

  -Seninle konuşmaya geldim.

  -Herhalde çok önemli olmalı. Senin gibi biri basit bir şey için gelmez buralara. 
Haksız mıyım? dedi Bazarbay küçümseyen bir tonla.

  -Evet, çok önemli.

  -Pekala, madem ki çok önemli bir şey söyleyeceksin, in atından.

  Boston sessizce atından indi. Donkulük'ü bir direğe bağladı, her zaman yaptığı 
gibi azının kolanını gevşetti. Böylece hayvan daha rahat nefes alırdı. Sonra 
inceler gibi etrafına bakındı. Herkesin işbaşında oluşunu takdirle karşıladığını 
belli etmek istiyordu sanki...

  Bazarbay öfkesini gizlemekte epeyce güçlük çekiyordu:

  -Otursana, niye ayakta duruyorsun? dedi, etrafta görecek bir şey yok. Şuraya 
şu kütüğün üzerine otur.

  Kendisi de oralarda sürünen eski bir traktör lastiğinin üzerine oturdu. 
Birbirlerini düşmanca süzdüler. Bazarbay Boston'un her şeyinden nefret 
ediyordu: Siyah astrakanlı geniş göğsünü açık tutan gocuğundan, parlak 
gözlerinden, yanık teninden, kendisinden beş yaş büyük olmasına rağmen pek 
dinç duruşundan, her şeyinden... Neyse, Boston'un özel hayatı onu 
ilgilendirmezdi, ama geceyi onun Gülümhan'la geçirdiğini düşünüp 
hiddetlenmekten de kendini alamıyordu. 

  -Pekala, seni dinliyorum, dedi Bazarbay başını eğerek.

  -Kurt yavruları için geldim buraya. Bak, onları almak için bir de heybe 
getirdim. Onları bana ver, götürüp yerlerine koymalıyız.

  -Ne demek istiyorsun? Hangi yerlerine? 

  -Onları aldığın inlerine.

  -Ha, demek bunun için geldin! Ben de kahraman işçimizin ağıldan ayrılış 
sebebini pek merak etmiştim, dedi alaylı bir sesle. Yalnız bir şeyi unutuyorsun: 
Ben senin yanında çalışan bir emekçi değilim, senin gibi bir çoban başıyım, 
bana emir veremezsin.

  -Sana emir verdiğim filan yok! Söyleyeceklerimi sükunetle ve sonuna kadar 
dinle. Kurtların bu olayı unutacaklarını sanıyorsan çok yanılıyorsun...

  -Ne olacak? Unutmasınlar. Onların ruh halini düşünecek değilim. Hem bundan 
sana ne, hiç anlamıyorum!

  -Bu gece, pencerelerimizin dibinde uluyan o iki kurt yüzünden gözlerimizi hiç 
kırpmadık. Yavrularını vermezsek hiç yatışmazlar.

  Boston'un bir ricada bulunmak için geldiğini anlayan Bazarbay bundan 
yararlanmak istedi. Bu lanet kulak'ı aşağılamak, güç durumda bırakmak için iyi